وقتی درمان هم از تورم جا نمیماند؛ افزایش قیمت خدمات و تجهیزات پزشکی در سایه تحریم و کاهش قدرت خرید مردم
افزایش قیمت دیگر فقط به مواد غذایی، مسکن و حملونقل محدود نمیشود. در ماههای اخیر، هزینههای مربوط به سلامت نیز بیش از گذشته زیر فشار تورم، نوسان ارز، محدودیتهای وارداتی و دشواری تأمین تجهیزات و مواد اولیه قرار گرفته است؛ شرایطی که در نهایت بخشی از هزینه آن به بیمار منتقل میشود.
گزارشهای منتشرشده در ماههای اخیر از افزایش قیمت دارو، تجهیزات پزشکی و خدمات درمانی حکایت دارند. در برخی بازارها حتی صحبت از افزایشهای قابل توجه در بازههای کوتاهمدت است؛ افزایشهایی که در مواردی به حدود ۲۰ درصد در یک روز و نزدیک به ۸۰ درصد در یک ماه رسیده است. البته این ارقام را نمیتوان به تمام خدمات درمانی تعمیم داد، اما همین تغییرات شدید قیمت در برخی اقلام نشان میدهد بازار سلامت نیز از نوسانات اقتصادی در امان نمانده است.
در چنین شرایطی، یک مسئله مهمتر از خود افزایش قیمت شکل گرفته است: توان مردم برای پرداخت هزینه درمان کاهش پیدا کرده است.
چرا هزینه درمان در ایران افزایش پیدا کرده است؟
افزایش هزینه درمان یک علت واحد ندارد. زنجیره سلامت از واردات مواد اولیه و تجهیزات گرفته تا تولید دارو، توزیع، دستمزد نیروی انسانی، اجاره مراکز درمانی، انرژی، حملونقل و خدمات تخصصی را شامل میشود و افزایش هزینه در هر بخش میتواند در نهایت قیمت تمامشده درمان را بالا ببرد.
تحریمهای اقتصادی آمریکا نیز از جمله عواملی هستند که دسترسی به منابع مالی بینالمللی، نقلوانتقال پول، واردات برخی تجهیزات و تأمین قطعات و مواد اولیه را دشوارتر کردهاند. حتی در مواردی که خود کالا مستقیماً مشمول تحریم نباشد، محدودیتهای بانکی و تجاری میتواند فرآیند خرید و انتقال آن را پیچیدهتر و پرهزینهتر کند.
در مورد دارو نیز وزارت بهداشت در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرده است که حدود ۳۰ درصد تغییر قیمت دارو از تغییرات نرخ ارز تأثیر میگیرد و بخش دیگری از افزایش قیمت به تورم داخلی مربوط است.
بنابراین وقتی از «گرانی درمان» صحبت میکنیم، موضوع فقط افزایش تعرفه پزشک نیست؛ بلکه کل زنجیره تأمین خدمات سلامت تحت تأثیر قرار گرفته است.
از دارو و تجهیزات پزشکی تا هزینه یک ویزیت ساده
برای بیمار، افزایش هزینه درمان ممکن است از یک داروی معمولی شروع شود، اما در صورت نیاز به تشخیص یا درمان تخصصی، هزینهها میتواند بسیار گستردهتر شود.
داروها یکی از نخستین بخشهایی هستند که بیمار افزایش قیمت آنها را احساس میکند. داروهای وارداتی، داروهایی که مواد اولیه آنها وابستگی ارزی دارند و حتی بخشی از داروهای تولید داخل میتوانند از افزایش هزینه تأمین مواد اولیه، بستهبندی، حملونقل و تغییرات ارزی تأثیر بگیرند.
بنابه گفته های سایت مرجع :
در کنار دارو، تجهیزات پزشکی نیز بخش مهم دیگری از این زنجیره است. تجهیزات تشخیصی، ابزارهای جراحی، دستگاههای تخصصی، قطعات مصرفی و تجهیزات مورد استفاده در مراکز درمانی همگی هزینههایی دارند که در شرایط محدودیت واردات و نوسانات ارزی میتواند افزایش پیدا کند.
این موضوع سابقه طولانی نیز دارد. در سالهای گذشته، مسئولان نظام پزشکی نسبت به افزایش شدید قیمت برخی تجهیزات پزشکی در نتیجه تغییرات ارزی هشدار داده بودند.
اما فهرست هزینهها به اینجا ختم نمیشود.
آزمایش، تصویربرداری و خدمات تشخیصی هم گرانتر تمام میشوند
بیماری که برای درمان مراجعه میکند، همیشه فقط هزینه ویزیت یا دارو را پرداخت نمیکند.
گاهی قبل از شروع درمان، پزشک نیاز به آزمایش خون، سونوگرافی، امآرآی، سیتیاسکن، آندوسکوپی، پاتولوژی یا سایر روشهای تشخیصی دارد.
آزمایشگاهها و مراکز تصویربرداری نیز با هزینههایی مانند مواد مصرفی، کیتهای آزمایشگاهی، نگهداری دستگاهها، قطعات، تعمیرات، نیروی انسانی و انرژی مواجه هستند.
در سالهای گذشته نیز فعالان حوزه تجهیزات آزمایشگاهی درباره افزایش چندباره قیمت تجهیزات و اختلال در زنجیره تأمین برخی کیتها و مواد مصرفی هشدار داده بودند.
به همین دلیل، افزایش هزینه یک خدمت درمانی الزاماً فقط ناشی از تعرفه پزشک نیست؛ ممکن است بیمار از ابتدای مسیر تشخیص تا پایان درمان با چندین افزایش هزینه مواجه شود.
جراحی، بستری و وسایل مصرفی؛ بخش پنهان هزینه درمان
درمانهای جراحی نمونه روشنتری از تأثیر افزایش قیمت تجهیزات و مواد مصرفی هستند.
در یک عمل جراحی، علاوه بر دستمزد تیم درمان، هزینه اتاق عمل، تجهیزات، مواد بیهوشی، داروها، نخهای جراحی، پانسمان، دستکش و وسایل یکبارمصرف، تجهیزات استریل، مراقبتهای پس از عمل و در برخی موارد هزینه بستری نیز وجود دارد.
هرکدام از این موارد بخشی از هزینه نهایی درمان را تشکیل میدهند.
در نتیجه، حتی اگر تعرفه یک خدمت مشخص ثابت بماند، افزایش قیمت اقلام مصرفی و هزینههای جانبی میتواند هزینه تمامشده ارائه همان خدمت را افزایش دهد.
تعرفههای خدمات پزشکی سال ۱۴۰۵ نیز به صورت رسمی ابلاغ شدهاند و افزایش تعرفهها در شرایط کاهش قدرت خرید خانوارها به یکی از موضوعات مورد توجه در حوزه سلامت تبدیل شده است.
دندانپزشکی، توانبخشی و درمانهای طولانیمدت؛ فشار بیشتر بر خانوار
درمانهایی که یک جلسهای نیستند، فشار اقتصادی بیشتری ایجاد میکنند.
دندانپزشکی یکی از نمونههای شناختهشده است. پرکردن دندان، درمان ریشه، روکش، ایمپلنت و سایر خدمات تخصصی ممکن است به چند جلسه مراجعه نیاز داشته باشند و هزینه مواد و تجهیزات نیز در قیمت نهایی اثرگذار است.
در حوزه توانبخشی نیز بیمار ممکن است به جلسات متعدد فیزیوتراپی، کاردرمانی یا سایر خدمات نیاز داشته باشد.
در درمان بیماریهای مزمن نیز مسئله متفاوت است. بیماری که باید ماهها یا سالها دارو مصرف کند یا به صورت دورهای آزمایش و تصویربرداری انجام دهد، با افزایشهای کوچک اما تکرارشونده مواجه میشود.
به همین دلیل، گاهی یک افزایش قیمت ظاهراً محدود، در طول یک سال به رقم قابل توجهی تبدیل میشود.
افزایش ۲۰ درصدی در یک روز، افزایش ۸۰ درصدی در یک ماه؛ وقتی قیمتها فرصت نفس کشیدن نمیدهند
یکی از نگرانیهای جدی در بازار سلامت، سرعت تغییر قیمتهاست.
در شرایط عادی، افزایش قیمت یک کالا ممکن است به صورت تدریجی اتفاق بیفتد. اما وقتی بازار با نوسان شدید ارز، محدودیت تأمین و افزایش هزینه واردات مواجه است، برخی فعالان بازار از تغییرات بسیار سریع قیمت خبر میدهند.
گزارشهایی از افزایش حدود ۲۰ درصدی برخی اقلام در یک روز و رشدهایی نزدیک به ۸۰ درصد در یک ماه، تصویری از همین بیثباتی قیمتی ارائه میکنند؛ البته چنین اعدادی مربوط به همه داروها، تجهیزات یا خدمات درمانی نیست و نباید به کل بازار تعمیم داده شود.
با این حال، مسئله اصلی حتی فقط میزان افزایش قیمت نیست؛ غیرقابل پیشبینی شدن هزینه درمان است. بیماری که امروز برای یک درمان برنامهریزی مالی میکند، ممکن است چند هفته بعد با هزینهای متفاوت مواجه شود. مستند شده از سایت منبع
مردم میان «نیاز به درمان» و «توان پرداخت» گرفتار شدهاند
شاید مهمترین پیامد افزایش هزینههای سلامت، تأثیر آن بر رفتار مردم باشد.
وقتی درآمد خانوار همپای هزینههای زندگی افزایش پیدا نمیکند، طبیعی است که برخی افراد درمانهای غیرضروری را به تعویق بیندازند. مشکل از جایی شروع میشود که این تأخیر شامل بیماریهایی شود که نیازمند تشخیص و درمان بهموقع هستند.
برخی بیماران ممکن است مراجعه پزشکی را عقب بیندازند، مصرف دارو را خودسرانه کاهش دهند یا درمان را نیمهکاره رها کنند.
این اتفاق در بلندمدت میتواند هزینه بیشتری به خانواده تحمیل کند؛ زیرا بیماریای که در مراحل ابتدایی با یک درمان سادهتر کنترل میشود، ممکن است در صورت پیشرفت به درمانهای پیچیدهتر و پرهزینهتری نیاز پیدا کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینه درمان فقط بیمار را تحت تأثیر قرار نمیدهد. افزایش قیمت دارو و تجهیزات، هزینه سازمانهای بیمهگر را نیز بالا میبرد و در صورت تأمین نشدن منابع کافی، فشار بیشتری بر پرداخت از جیب بیماران ایجاد میشود.
آیا تمام خدمات درمانی به یک اندازه گران شدهاند؟
خیر.
این نکته اهمیت زیادی دارد. نمیتوان گفت تمام خدمات پزشکی، داروها و تجهیزات در ایران دقیقاً ۲۰، ۵۰ یا ۸۰ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
قیمت هر خدمت به عوامل مختلفی وابسته است؛ از نوع بیماری و روش درمان گرفته تا تعرفه رسمی، میزان پوشش بیمه، نوع تجهیزات مورد استفاده، داخلی یا وارداتی بودن مواد مصرفی و هزینههای مرکز درمانی.
برای مثال، تعرفه رسمی خدمات تشخیصی و درمانی سال ۱۴۰۵ در اسفند ۱۴۰۴ ابلاغ شده و بر اساس گزارشهای منتشرشده، همین تعرفهها در سال جاری مبنای ارائه خدمات قرار گرفتهاند.
بنابراین افزایش قیمت در بازار سلامت را باید مجموعهای از عوامل دانست، نه یک درصد ثابت برای همه خدمات.
تحریمها فقط مسئله واردات نیستند
یکی از برداشتهای سادهانگارانه درباره تحریمها این است که اگر دارو یا تجهیزات پزشکی مستقیماً در فهرست تحریم نباشند، پس تحریم نمیتواند روی قیمت آنها تأثیر بگذارد.
واقعیت اقتصادی پیچیدهتر است.
یک مرکز درمانی برای تهیه یک دستگاه یا قطعه ممکن است با محدودیت انتقال پول، دشواری پیدا کردن فروشنده، افزایش هزینه واسطهها، مشکلات حملونقل، بیمه، تأمین قطعات و نوسان ارز مواجه شود.
حتی تجهیزات تولید داخل نیز لزوماً از این شرایط جدا نیستند؛ زیرا بخشی از مواد اولیه، قطعات، ماشینآلات یا فناوری مورد استفاده در تولید ممکن است به واردات وابسته باشد. به همین دلیل، اثر تحریم میتواند غیرمستقیم و زنجیرهای باشد و در نهایت بخشی از آن در قیمت تمامشده خدمات سلامت دیده شود.
مسئلهای فراتر از گرانی؛ آینده دسترسی مردم به درمان
سلامت برخلاف بسیاری از کالاها، قابل حذف از سبد خانوار نیست.
ممکن است خانواده خرید یک کالای غیرضروری را عقب بیندازد، اما نمیتوان بیماری را برای مدت نامحدود به تعویق انداخت.
افزایش هزینه دارو، تجهیزات پزشکی، آزمایش، تصویربرداری، جراحی، دندانپزشکی، بستری، توانبخشی و سایر خدمات درمانی، در کنار کاهش قدرت خرید، میتواند فاصله میان «نیاز پزشکی» و «توان مالی» مردم را بیشتر کند.
در چنین شرایطی، مسئله فقط گران شدن یک خدمت یا یک وسیله پزشکی نیست؛ مسئله این است که آیا خانوادهها همچنان میتوانند در زمان مناسب برای درمان هزینه کنند یا مجبور میشوند بیماری را تا زمانی که شدیدتر شود تحمل کنند.
بازار سلامت در ماههای اخیر بار دیگر نشان داده که تحریم، نوسان ارز، تورم و افزایش هزینه تأمین تجهیزات چگونه میتوانند در نهایت به زندگی روزمره مردم برسند؛ جایی که افزایش قیمت یک دارو، یک آزمایش، یک وسیله مصرفی یا یک خدمت پزشکی دیگر صرفاً یک عدد اقتصادی نیست، بلکه میتواند مستقیماً با تصمیم یک بیمار برای «درمان شدن یا صبر کردن» گره بخورد.
