لقاح خارج از بدن یا ivf در ایران
ناباروری یکی از مهمترین چالشهای سلامت باروری در جهان امروز محسوب میشود و نهتنها یک مسئله پزشکی، بلکه موضوعی روانی، اجتماعی و حتی فرهنگی است. بر اساس آمارهای جهانی، حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زوجها در سنین باروری با نوعی از ناباروری مواجه هستند. در ایران نیز با توجه به تغییر سبک زندگی، افزایش سن ازدواج، استرس، آلودگیهای محیطی و بیماریهای زمینهای، شیوع ناباروری رو به افزایش است. در این میان، پیشرفتهای علم پزشکی بهویژه در حوزهی درمانهای کمکباروری، امید تازهای برای زوجهای نابارور ایجاد کرده است. IVF یا لقاح آزمایشگاهی بهعنوان یکی از مؤثرترین و پیشرفتهترین روشهای درمان ناباروری، نقش مهمی در تحقق رؤیای فرزندآوری ایفا میکند. ایران در سالهای اخیر توانسته است جایگاه علمی و درمانی قابلتوجهی در این حوزه به دست آورد.
لقاح خارج از بدن چیست؟
به تحلیل مقاله ( اطفال الانابیب ) : لقاح خارج از بدن که با عنوان علمی IVF (In Vitro Fertilization) شناخته میشود، یکی از پیشرفتهترین روشهای کمکباروری در پزشکی نوین است که با هدف درمان ناباروری در زوجهایی به کار میرود که به دلایل مختلف قادر به بارداری طبیعی نیستند. در این روش، برخلاف روند طبیعی که لقاح در لولههای فالوپ زن اتفاق میافتد، فرآیند ترکیب تخمک و اسپرم در محیط کنترلشدهی آزمایشگاهی انجام میشود. این امکان به پزشکان اجازه میدهد تا شرایط لقاح را بهطور دقیق مدیریت کرده و شانس تشکیل جنین سالم را افزایش دهند. لقاح خارج از بدن بهویژه در مواردی مانند انسداد لولههای رحمی، کاهش شدید کیفیت یا تعداد اسپرم، اندومتریوز، ناباروری با علت نامشخص و افزایش سن زن کاربرد گستردهای دارد.
فرآیند لقاح خارج از بدن با ارزیابی کامل وضعیت باروری زن و مرد آغاز میشود و پس از آن، تخمدانهای زن بهوسیله داروهای هورمونی تحریک میشوند تا بهجای یک تخمک، چندین تخمک بالغ تولید شود. این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش تعداد تخمکها شانس انتخاب جنین باکیفیت را بالا میبرد. پس از رسیدن تخمکها به بلوغ مناسب، آنها طی یک روش کمتهاجمی از تخمدانها خارج شده و همزمان نمونه اسپرم مرد در آزمایشگاه آمادهسازی میشود. سپس لقاح یا بهصورت طبیعی در محیط آزمایشگاه انجام میگیرد یا در موارد خاص، با استفاده از روش تزریق مستقیم اسپرم به داخل تخمک (ICSI)، احتمال باروری افزایش داده میشود.
پس از انجام لقاح، جنینهای تشکیلشده برای چند روز در شرایط ویژه آزمایشگاهی نگهداری میشوند تا مراحل اولیه رشد و تقسیم سلولی را طی کنند. در این مدت، جنینها از نظر کیفیت، سرعت رشد و سلامت سلولی بهدقت بررسی میشوند و بهترین جنین یا جنینها برای انتقال به رحم انتخاب میگردند. انتقال جنین معمولاً یک فرآیند ساده و بدون درد است که نیازی به بیهوشی ندارد و جنین از طریق لولهای باریک به داخل رحم منتقل میشود. در صورت لانهگزینی موفق جنین در دیواره رحم، بارداری آغاز شده و ادامه روند مشابه بارداری طبیعی خواهد بود.
لقاح خارج از بدن علاوه بر افزایش شانس بارداری، این امکان را فراهم میکند که برخی بررسیهای ژنتیکی پیش از بارداری انجام شود و خطر انتقال بیماریهای ژنتیکی کاهش یابد.
تفاوت IVF با بارداری طبیعی
در بارداری طبیعی، تخمکگذاری، لقاح و لانهگزینی همگی در بدن زن اتفاق میافتد. اما در IVF:
تخمکها بهصورت دارویی تحریک میشوند
تخمک از بدن خارج میشود
لقاح در آزمایشگاه انجام میگیرد
جنین انتخابشده به رحم منتقل میشود
این تفاوتها باعث میشود IVF امکان کنترل، بررسی و انتخاب جنین سالمتر را فراهم کند.
تاریخچه IVF در ایران
فعالیت رسمی IVF در ایران از اوایل دهه ۱۳۷۰ آغاز شد. تولد اولین نوزاد IVF در ایران نقطه عطفی در پزشکی باروری کشور بود. ایران امروز نهتنها در منطقه، بلکه در سطح بینالمللی بهعنوان یکی از کشورهای موفق در درمان ناباروری شناخته میشود.
علل ناباروری و نقش IVF
ناباروری میتواند منشأ زنانه، مردانه یا ترکیبی داشته باشد. IVF بهویژه در موارد زیر کاربرد دارد:
- ناباروری زنان
انسداد یا نبود لولههای فالوپ
اختلالات تخمکگذاری
اندومتریوز
کاهش ذخیره تخمدان
سن بالای باروری
- ناباروری مردان
کاهش تعداد اسپرم
کاهش تحرک اسپرم
ناهنجاریهای اسپرم
آزواسپرمی (در برخی موارد خاص)
- ناباروری با علت نامشخص
در برخی زوجها، با وجود طبیعی بودن آزمایشها، بارداری رخ نمیدهد که IVF میتواند راهحل مؤثری باشد.
چه کسانی بهترین کاندید IVF هستند؟
سن زن بالا است
ناباروری شدید وجود دارد
نیاز به تشخیص ژنتیکی پیش از لانهگزینی وجود دارد
استفاده از تخمک، اسپرم یا جنین اهدایی مطرح است
مراحل انجام IVF در ایران (بهصورت کامل)
۱. مشاوره و ارزیابی اولیه
این مرحله شامل:
بررسی سوابق پزشکی
آزمایشهای هورمونی
سونوگرافی رحم و تخمدان
آزمایش اسپرم
آزمایشهای عفونی و ژنتیکی
۲. تحریک تخمدان
زن با داروهای تزریقی، چندین تخمک بالغ تولید میکند. این مرحله تحت پایش دقیق سونوگرافی و آزمایش خون انجام میشود.
۳. برداشت تخمک (پانکچر)
تخمکها با سوزن مخصوص و از طریق واژن برداشت میشوند. این کار معمولاً تحت بیهوشی کوتاه انجام میشود.
۴. آمادهسازی اسپرم
اسپرم شسته و آماده لقاح میشود. در موارد خاص، اسپرم از بیضه استخراج میگردد.
۵. لقاح و تشکیل جنین
لقاح به دو روش انجام میشود:
IVF کلاسیک
ICSI (تزریق مستقیم اسپرم به تخمک)
۶. کشت و ارزیابی جنین
جنینها از نظر کیفیت، تقسیم سلولی و سلامت بررسی میشوند.
۷. انتقال جنین
جنین یا جنینها به رحم منتقل میشوند.
۸. پشتیبانی هورمونی و تست بارداری
پس از انتقال، داروهای حمایتی داده میشود و پس از حدود دو هفته تست بارداری انجام میگردد.
میزان موفقیت IVF در ایران
موفقیت IVF به عوامل متعددی بستگی دارد:
سن زن (مهمترین عامل)
کیفیت تخمک و اسپرم
سبک زندگی
مهارت تیم پزشکی
هزینه IVF در ایران
هزینه IVF در ایران نسبت به بسیاری از کشورها پایینتر است اما همچنان برای برخی زوجها سنگین محسوب میشود.
اجزای هزینه:
داروهای هورمونی
اقدامات آزمایشگاهی
عمل پانکچر
انتقال جنین
خدمات جانبی مانند فریز جنین
عوارض و خطرات احتمالی IVF
سندرم تحریک بیشازحد تخمدان
بارداری چندقلویی
استرس و فشار روانی
شکست درمان
جمعبندی نهایی
IVF در ایران بهعنوان یکی از موفقترین روشهای درمان ناباروری، ترکیبی از دانش پزشکی، تجربه بالینی، قوانین حمایتی و هزینه مناسب را ارائه میدهد. آگاهی، انتخاب مرکز مناسب و صبر و همراهی زوجین، کلید موفقیت در این مسیر است.
