وقتی صبح جلوی آینه می‌روید و با یک برجستگی قرمز و دردناک روی پلک خود مواجه می‌شوید، اولین سوالی که ذهنتان را درگیر می‌کند این است که "این چیست و چقدر خطرناک است؟". بسیاری از مردم هر نوع تورم پلک را با نام عمومی گل‌مژه می‌شناسند، اما در دنیای پزشکی، میان یک گل‌مژه ساده و عارضه‌ای به نام شالازیون تفاوت‌های ساختاری و درمانی مهمی وجود دارد. تشخیص درست این دو نه تنها استرس شما را کاهش می‌دهد، بلکه باعث می‌شود مسیر درمان را اشتباه نروید و از دستکاری‌های خطرناک پرهیز کنید.

ماهیت گل‌مژه؛ عفونتی که پلک را غافلگیر می‌کند

گل‌مژه در واقع یک آبسه کوچک است که به دلیل عفونت باکتریایی در ریشه مژه‌ها یا غدد چربی پلک ایجاد می‌شود. این عارضه معمولاً با درد شدید، قرمزی و تورم ناگهانی همراه است و شباهت زیادی به یک جوش چرکی در لبه پلک دارد. باکتری استافیلوکوک عامل اصلی ایجاد این مشکل است که با ورود به منافذ پوست، باعث التهاب حاد می‌شود. این برآمدگی معمولاً در لبه بیرونی پلک ظاهر می‌شود، هرچند نوع داخلی آن هم وجود دارد که درون بافت پلک شکل می‌گیرد.

شالازیون چیست؛ وقتی مجرای چربی مسدود می‌شود

شالازیون برخلاف گل‌مژه، ناشی از عفونت باکتریایی نیست بلکه به دلیل انسداد مجاری غدد چربی "میبومین" در لبه پلک ایجاد می‌شود. وقتی این غدد که وظیفه ترشح چربی برای لغزنده کردن سطح چشم را دارند مسدود شوند، چربی در بافت پلک تجمع کرده و یک توده سفت ایجاد می‌کند.

این برجستگی معمولاً دورتر از لبه پلک و در میان بافت نرم آن قرار دارد و برخلاف گل‌مژه، در مراحل اولیه درد چندانی ایجاد نمی‌کند. اگر به طور مداوم با مشکلاتی نظیر گل مژه مواجه می شوید جهت بررسی و درمان به کلینیک نور مراجعه نمایید.

تفاوت در میزان درد؛ شاخص اصلی تشخیص

یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای تشخیص این دو عارضه، میزان دردی است که بیمار در ناحیه تورم احساس می‌کند. گل‌مژه به شدت حساس به لمس است و پلک زدن را برای فرد دشوار و دردناک می‌کند، به طوری که گاهی تمام پلک ملتهب به نظر می‌رسد.

در مقابل، شالازیون معمولاً "بدون درد" توصیف می‌شود و تنها زمانی دردناک می‌گردد که بسیار بزرگ شده یا به طور ثانویه دچار عفونت شود.

در سایت کلینیک نور در این رابطه اینگونه آمده است:

درد یکی از ویژگی‌های بارز گل مژه است و این ناحیه ممکن است هنگام لمس یا پلک زدن بسیار حساس باشد. علائم دیگر شامل تورم موضعی پلک، قرمزی چشم (ناشی از تحریک)، حساسیت به نور و احساس وجود جسم خارجی در چشم است.

محل قرارگیری؛ لبه مژه‌ها در برابر عمق پلک

محل دقیق برآمدگی می‌تواند سرنخ بزرگی برای تشخیص باشد؛ گل‌مژه غالباً درست در لبه پلک و در محل رویش مژه‌ها نمایان می‌شود. این نزدیکی به سطح پوست باعث می‌شود که التهاب آن کاملاً واضح و به رنگ قرمز تند دیده شود.

شالازیون تمایل دارد در بخش‌های عمیق‌تر پلک و کمی دورتر از خط مژه مستقر شود، زیرا غدد میبومین در عمق بافت قرار دارند. به همین دلیل وقتی پلک را برمی‌گردانید، شالازیون از بخش داخلی پلک واضح‌تر دیده می‌شود در حالی که گل‌مژه بیشتر تمایل به خودنمایی در ظاهر بیرونی دارد.

سرعت رشد و تغییر شکل توده

گل‌مژه یک فرآیند حاد است، یعنی در عرض ۲۴ تا ۴۸ ساعت ظاهر شده، بزرگ می‌شود و معمولاً طی یک هفته تخلیه شده و از بین می‌رود. این سرعت بالای تغییرات نشان‌دهنده فعالیت باکتری‌ها و واکنش سیستم ایمنی بدن به عفونت فعال در ناحیه چشم است.

شالازیون یک عارضه مزمن محسوب می‌شود که ممکن است ابتدا به شکل یک التهاب کوچک ظاهر شود و سپس هفته‌ها بدون تغییر باقی بماند.

علائم ظاهری؛ قرمزی پراکنده یا توده متمرکز

در گل‌مژه، قرمزی پوست معمولاً وسیع است و ممکن است باعث شود کل پلک شما متورم و ملتهب به نظر برسد، گویی تمام ناحیه آسیب دیده است. گاهی این التهاب باعث ریزش اشک، حساسیت به نور و احساس وجود جسم خارجی در چشم می‌شود که بسیار کلافه‌کننده است.

پوست روی شالازیون معمولاً رنگ طبیعی خود را حفظ می‌کند یا فقط کمی متمایل به بنفش می‌شود، مگر اینکه تورم خیلی زیاد باشد.

نقش غدد میبومین در ایجاد شالازیون

غدد میبومین نقش حیاتی در حفظ لایه اشکی چشم دارند و مسدود شدن آن‌ها ریشه اصلی ایجاد شالازیون در افراد مستعد است. وقتی ترشحات این غدد غلیظ شود، راه خروج بسته شده و چربی‌ها در بافت پلک محبوس شده و تبدیل به یک گرانولوم التهابی می‌شوند.

افرادی که دچار التهاب لبه پلک (بلفاریت) یا بیماری‌های پوستی مثل روزاسه هستند، بیشتر از دیگران با انسداد این غدد روبرو می‌شوند.

عوامل زمینه‌ساز؛ چرا گل‌مژه می‌زنیم؟

گل‌مژه معمولاً نتیجه مستقیم آلودگی است؛ استفاده از لوازم آرایشی منقضی شده یا دست زدن به چشم‌ها با دستان آلوده از دلایل اصلی آن است. عدم شستشوی مناسب پلک‌ها پس از یک روز طولانی می‌تواند محیطی عالی برای رشد باکتری‌های استافیلوکوک فراهم کند.

همچنین ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن یا استرس‌های شدید می‌تواند بدن را در برابر این عفونت‌های کوچک پلکی ناتوان کند.

تاثیر بر بینایی؛ از تاری دید تا فشار روی قرنیه

گل‌مژه‌های معمولی تأثیر مستقیمی بر قدرت بینایی ندارند، مگر اینکه تورم پلک به قدری زیاد باشد که مانع از باز شدن کامل چشم شود. در این حالت تاری دید ناشی از فشار مکانیکی پلک بر روی کره چشم است که پس از درمان کاملاً رفع می‌شود.

اما شالازیون‌های بزرگ می‌توانند با فشار مستقیم بر روی قرنیه، باعث ایجاد آستیگماتیسم موقت و تاری دید جدی شوند.

رویکرد درمانی برای شالازیون‌های مقاوم

شالازیون نیز در مراحل اولیه با کمپرس گرم و ماساژ ملایم پلک قابل درمان است تا شاید مجرای مسدود شده باز شود. اما به دلیل ماهیت سفت و مزمن آن، بسیاری از شالازیون‌ها به درمان‌های خانگی ساده پاسخ نمی‌دهند و هفته‌ها روی پلک باقی می‌مانند.