چرا بعضی چهرهها خواستار ادامه جنگ و تحریم هستند؟
اقتصاد ایران در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری با آزمون «تابآوری» روبهرو شده است؛ آزمونی که این روزها در حوزه تأمین کالاهای اساسی بیش از پیش مورد توجه سیاستگذاران و کارشناسان اقتصادی است. تابآوری که نیازمند مجموعهای از تصمیمهای هماهنگ در حوزه حکمرانی، تجارت، تولید و مدیریت منابع است.
به گزارش ۲۴ آنلاین، در این چارچوب، تنوعبخشی به کریدورهای تجاری، کاهش وابستگی به مسیرهای محدود تأمین کالا، حمایت موثر از تولید داخلی، هدایت سرمایهها از بازارهای غیرمولد به بخش تولید، بهرهگیری از ظرفیت توافقهای تجاری منطقهای، مقابله موثر با فساد، بازنگری در برخی سیاستهای اقتصادی و تقویت نهادهای کارشناسی، به عنوان حلقههای بههمپیوسته یک زنجیره است. البته از نگاه تحلیلگران اقتصادی، بدون صورتبندی دقیق مسائل و تبدیل چالشهای پیچیده به راهکارهای اجرایی، امکان تصمیمگیری موثر و حل پایدار مشکلات وجود ندارد؛ از همین رو، استفاده از فناوریهای نوین، از جمله هوش مصنوعی، برای تحلیل مسائل و تدوین بستههای کارشناسی نیز به عنوان یکی از رویکردهای پیشنهادی کارشناسان اقتصادی است.
نگاهی که در جدیدترین نشست بنیاد امید ایرانیان نیز دنبال شد. در این نشست محمدصادق مشایخ، رییس کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، با انتقاد از برخی سیاستهای اقتصادی کشور، سوءمدیریت را مهمترین چالش امروز اقتصاد ایران دانست و بر ضرورت اصلاح اولویتهای حکمرانی تأکید کرد.
او سپس با مرور تجربیاتش گفت: تا زمانی که مشکلات ساختاری اقتصاد برطرف نشود، دستیابی به توسعه صادرات امکانپذیر نیست. نمیتوان با وجود منافذ و نارساییهای متعدد، انتظار جهش اقتصادی داشت. اگر زیرساختهای اقتصاد، تولید و صنعت اصلاح نشود، صادرات نیز شکل نخواهد گرفت.
به گفته وی، در شرایطی که کشور با مشکلاتی مانند کمبود دارو، ضعف زیرساختها و فشارهای اقتصادی بر اقشار آسیبپذیر روبهرو است، لازم است اولویتهای هزینهکرد منابع عمومی مورد بازنگری قرار گیرد.
محمدصادق مشایخ در بخش دیگری از سخنان با اشاره به واردات برخی کالاهای مصرفی، این روند را نشانه ضعف در مدیریت منابع ارزی دانست و گفت: در شرایطی که کشور با نیازهای اساسی از جمله دارو مواجه است، باید اولویت تخصیص منابع ارزی به کالاهای ضروری باشد.
او در پایان، «سوءمدیریت» را مهمترین مساله کشور عنوان کرد و با اشاره به وضعیت آموزشوپرورش و افزایش آسیبهای اجتماعی در مدارس، خواستار توجه جدیتر مسوولان به مسائل نسل جوان شد.
صورت مساله چیست؟
عابد مشایخ، دبیر کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، با اشاره به ضرورت تأمین کالاهای اساسی در شرایط تحریمی، گفت: «یکی از راهکارهای اصلی، استفاده از کریدورهای جدید و انعقاد قراردادهای تازه برای تسهیل واردات کالاهای اساسی و راهبردی است. یکی از این روشها، قراردادهای تجارت ترجیحی (PTA) بود که امکان واردات کالا را با سهولت بیشتری فراهم میکند.»
او افزود: «از پاییز ۱۴۰۳، در کارگروههای تخصصی ستاد تنظیم بازار، پیشنهاد حذف تعرفههای تبادل کالا با کشورهای همسایه و حرکت به سمت انعقاد قراردادهای تجارت آزاد (FTA) را به دولت ارایه کردیم تا مسیر مبادلات کالا تسهیل شود.»
عابد مشایخ ادامه داد: «در همین راستا، قراردادهای اقتصادی با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، بهویژه با پیگیریهای دکتر عارف، زمینه مناسبی برای تسهیل واردات کالاهای اساسی در شرایط تحریمی ایجاد کرد و موجب شد بحران تأمین کالاهای راهبردی در دولت چهاردهم، برخلاف برخی دورههای گذشته، تا حد زیادی کنترل شود.»
دبیر کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان با اشاره به وضعیت ذخایر کالاهای اساسی در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: «پس از تحولات اخیر، بهویژه از بهمنماه، گزارشهای وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت از کاهش ذخایر کالاهای اساسی و راهبردی حکایت داشت. گزارشهای مربوط به برنج، روغن، غلات و نهادههای دامی نشان میداد که ذخایر کشور ممکن است تنها تا فروردینماه پاسخگو باشد و این موضوع نگرانکننده بود.»
او با تشریح مسیرهای واردات کالاهای اساسی گفت: «کریدور شمالی از مسیر قزاقستان، ترکمنستان و خطوط ریلی، یکی از مسیرهای موثر برای تأمین کالاهای اساسی بوده است. شاخه غربی نیز از طریق مرز بیلهسوار و جمهوری آذربایجان نقش مهمی در واردات کالا داشته و تاکنون تا حد زیادی حفظ شده است. همچنین بخشی از واردات، حدود ۱۱ تا ۲۰ درصد، از مسیر ترکیه انجام میشود.»
عابد مشایخ افزود: «در حال حاضر، مهمترین چالش در تأمین کالاهای اساسی، مسیرهای جنوبی کشور است که از طریق عمان انجام میشود و با مشکلات جدیدی مواجه شده است؛ موضوعی که موجب محدودیت در ذخایر کالاهای اساسی شده است.»
او تأکید کرد: «یکی از مهمترین محورهای این نشست، بررسی راهکارهای افزایش تابآوری کریدورها و شبکههای واردات کالاهای اساسی و راهبردی است تا بتوان امنیت این مسیرها را حفظ و با استفاده از روشهای نوین، واردات کالاهای اساسی را تسهیل کرد. جمعبندی این پیشنهادها برای ارایه به دفتر معاون اول رییسجمهور تهیه خواهد شد.»
دبیر کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان در ادامه با اشاره به شاخص مدیران خرید (PMI) گفت: «شاخص PMI همچنان زیر عدد ۵۰ قرار دارد که نشاندهنده تداوم رکود در بازار است. گزارشهای شرکتها نیز حاکی از آن است که بازگشت سرمایه و سودآوری همچنان پایین بوده و این وضعیت، بیانگر رکود در بخشهای مختلف اقتصاد است.»
او افزود: «بخشی از این مشکلات ناشی از شرایط خارجی و بخشی دیگر حاصل نااطمینانی در بازار داخلی است.»
راههای افزایش تابآوری
محمد طاهر آهنگری، یکی از اعضای کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، با اشاره به ضرورت اصلاح ساختار زنجیره تأمین کالاهای اساسی، گفت: «ابتدا باید ریشه مشکلات را برطرف کنیم و سپس به سراغ جمعآوری محصول برویم. تا زمانی که موانع اصلی برطرف نشود، دستیابی به نتیجه مطلوب امکانپذیر نیست.»
او در پاسخ به پرسش درباره راهکارهای افزایش تابآوری زنجیره تأمین کالاهای اساسی، اظهار کرد: «نخستین راهکار، متنوعسازی منابع تأمین است. متأسفانه منابع تأمین ما به چند کشور محدود شده، در حالی که نباید به یک یا چند کشور و حتی یک کریدور وابسته باشیم.»
آهنگری افزود: «موضوع دیگر، توسعه کریدورهای تجاری است. این ظرفیت سالها مورد غفلت قرار گرفته بود، اما پس از جنگ اخیر، فعالتر شد و نشان داد که میتواند با سرمایهگذاری نه چندان بالا، بهصورت ایمن و مستمر، دستکم ۱۵درصد از بار تجاری کشور را جابهجا کند. توسعه مسیرهای ریلی نیز باید با جدیت دنبال شود.»
او با تأکید بر لزوم تنوعبخشی به تأمینکنندگان کالاهای اساسی گفت: «در گذشته، به دلیل رانتهای موجود، ارز بیشتر در اختیار افراد خاص قرار میگرفت. در حالی که باید تعداد تأمینکنندگان افزایش یابد تا رقابت شکل بگیرد. ممکن است یک فعال اقتصادی توان واردات ۱۰ کشتی کالا را نداشته باشد، اما بتواند یک کشتی وارد کند و با افزایش تعداد واردکنندگان، رقابت و شفافیت بیشتر خواهد شد.»
عضو کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان با اشاره به ظرفیت نگهداری کالاهای اساسی اظهار کرد: «کشور از نظر انبارهای استاندارد با محدودیت مواجه است. همچنین نباید ذخایر راهبردی در یک نقطه متمرکز شوند، زیرا در شرایط بحرانی ممکن است با یک حمله از دسترس خارج شوند. توزیع و پراکندگی ذخایر، امنیت آنها را افزایش میدهد.»
او ادامه داد: «یکی از مهمترین راهکارهای افزایش تابآوری، تقویت تولید داخلی است. این موضوع نباید در حد شعار باقی بماند و نیازمند سازوکارهایی مانند مشوقهای مالیاتی، کاهش مالیات تولیدکنندگان و حمایت واقعی از بخش تولید است.»
آهنگری با اشاره به مشکلات تولیدکنندگان گفت: «هزینه نهادهها، کود، سم و سایر اقلام مورد نیاز تولید بهقدری افزایش یافته که حاشیه سود تولیدکننده بسیار ناچیز شده و بسیاری از تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت ناچار به دریافت وام یا استقراض هستند. در حالی که باید انگیزه و توان مالی آنها برای ادامه تولید تقویت شود.»
او همچنین بر ضرورت استفاده از سامانههای هوشمند برای مدیریت زنجیره تأمین تأکید کرد و گفت: «امروز ابزارهای لازم برای پایش آنلاین انبارها، شبکه توزیع و موجودی کالا در داخل کشور وجود دارد و باید از این ظرفیت برای رصد مستمر بازار استفاده شود.»
عضو کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان با اشاره به مشکلات زیرساختی در شبکه توزیع افزود: «بخشی از زیرساختهای توزیع به دلیل پرداخت نشدن مطالبات از سوی دولت با مشکل مواجه شده و همین موضوع موجب کاهش مشارکت فعالان این حوزه شده است.»
او درباره هدایت سرمایهها به سمت تولید اظهار کرد: «در شرایط فعلی، بسیاری از مردم برای حفظ ارزش سرمایه خود به بازارهایی مانند طلا، ارز و مسکن روی میآورند، در حالی که میتوان با طراحی صندوقهای سرمایهگذاری دارای سود تضمینشده و ضمانتهای معتبر، سرمایههای خرد را به سمت تولید هدایت کرد. این تجربه در بازار سرمایه نیز نتایج قابل قبولی داشته است.»
آهنگری تأکید کرد: «در سیاستگذاری باید کل زنجیره تولید، فرآوری، حملونقل و توزیع بهصورت یکپارچه دیده شود. اگر هر بخش بهصورت جداگانه بررسی شود، ممکن است یک حلقه سود و حلقه دیگر زیان کند، اما نگاه زنجیرهای میتواند در نهایت به سودآوری کل مجموعه منجر شود.»
او در پایان با انتقاد از نحوه اخذ مالیات از واحدهای تولیدی گفت: «با وجود رکود سال گذشته، همچنان مالیاتهای سنگینی برای واحدهای تولیدی صادر میشود. بسیاری از شرکتها فعالیت موثری نداشتهاند، اما همچنان باید برای حل مشکلات مالیاتی و بیمهای خود پیگیری و مراجعه کنند. این روند نیازمند اصلاح جدی است.»
تحریم فرصت نیست
فیضالله عربسرخی، عضو کمیسیون توسعه بازرگانی بنیاد امید ایرانیان، با تأکید بر اهمیت هدفگذاری صحیح در سیاستگذاری کشور گفت: «اگر هدفگذاریها درست نباشد، هرچقدر هم تلاش کنیم، از هدف اصلی دورتر خواهیم شد. هیچ کشوری بدون همکاری با سایر کشورها توسعه پیدا نمیکند؛ حتی امریکا نیز بدون همکاری با چین قادر به توسعه نیست. بنابراین، اگر سیاست کشور در حوزه روابط بینالملل اصلاح نشود، بسیاری از مباحثی که مطرح میکنیم به نتیجه نخواهد رسید.»
او با اشاره به موضوع فساد اقتصادی اظهار کرد: «همه بر اهمیت مبارزه با فساد تأکید دارند، اما باید دید چرا چنین فسادهایی شکل میگیرد. چگونه ممکن است میلیاردها دلار از سیستم بانکی خارج شود؟ چگونه فردی که به دلیل بازنگرداندن حجم عظیمی از منابع ارزی محکوم شده، پس از مدتی آزاد شود و دوباره در فضای عمومی نقشآفرینی کند؟ اگر با فساد برخورد موثر نشود، نشان میدهد که نگاه ما به این مساله نیازمند اصلاح است.»
عربسرخی ادامه داد: «باید مشخص شود این منابع از کجا آمده، چگونه جابهجا شده، چه کسانی در این فرآیند نقش داشتهاند و در چه مسیری هزینه شده است. در شرایطی که نظام بانکی به دلیل تحریمها با محدودیت مواجه است، انتقال پول نیز با مشکلات جدی روبهروست. با این حال، برخی همچنان تحریم را یک فرصت میدانند، در حالی که این موضوع نیازمند بررسی دقیقتر است.»
او با اشاره به نقش سیاستگذاری در اداره کشور گفت: «نگاهی که دولت را مرکز همه قدرت میداند، با نگاهی که جامعه قدرتمند را محور توسعه میداند، تفاوت اساسی دارد. تا زمانی که این نگاه اصلاح نشود، بسیاری از مشکلات پابرجا خواهد ماند.»
او تأکید کرد: «منطق اقتصادی تنها در یک بستر سالم و شفاف نتیجه میدهد. حتی دقیقترین نظریههای اقتصادی نیز در شرایطی که بستر مناسب وجود نداشته باشد، کارایی لازم را نخواهند داشت.»
او در بخشی از اظهاراتش گفت: به رغم فشارهای ناشی از تحریم ایران، گروهی معتقدند ، تحریم نعمت است؛ امروز هم که درحال جنگ هستیم و منابع مان درحال نابود شدن ؛ ما می گوییم جنگ باید تمام شود. اما در صدا و سیما سخنرانی می گوید ؛ جنگ تمام شود؛ اغتشاشات شروع میشود. اگر واقعا آقای دکتر عارف دنبال حل مساله است؛ باید جای دیگه عمامه زمین بگذارند.
بیایید چند مساله را حل کنیم
فرشید گلزاده کرمانی، مدیرعامل بنیاد امید ایرانیان نیز در این نشست بر این موضوع تاکید کرد که بنیاد نمی تواند همه مسائل و مشکلات کشور را بررسی کند و برای آنها راه حل ارائه کند . بنیاد باید تا پایان دو ساله آینده حداقل 3 مشکل کشور را بررسی و برای آن راه حل قابل اجرا ارائه کند تا دولت آن را در دستور کار قر ار دهد.
او با اشاره به برنامههای جدید بنیاد گفت: «از حدود یک ماه گذشته، پروژهای برای صورتبندی مسائل با استفاده از هوش مصنوعی آغاز کردهایم. هدف این است که ایدهها و پیشنهادهای کارشناسی، با استفاده از مستندات، قوانین و تجربیات موجود، به طرحهای منسجم و قابل ارایه برای دولت تبدیل شوند تا امکان تصمیمگیری درباره آنها فراهم شود.»
وی افزود: «برای نمونه، اگر در حوزه مدیریت منابع آب، حملونقل یا سایر موضوعات ایدهای مطرح شود، این سامانه میتواند به تکمیل، پالایش و تبدیل آن به یک پیشنهاد اجرایی کمک کند؛ بهگونهای که برای مدیران و تصمیمگیران قابل استفاده باشد.»
مدیرعامل بنیاد امید ایرانیان در پایان اظهار کرد: «پیشنهاد من این است که بنیاد امید ایرانیان نقش تسهیلگر میان دولت، بخش خصوصی، اقتصاد دیجیتال و نخبگان را بر عهده بگیرد و مسائل کشور را بهصورت دقیق صورتبندی و برای حل آنها زمینه همکاری ایجاد کند. برای تحقق این هدف، پیشنویس یک مانیفست نیز تهیه شده است که در نشست آینده ارایه خواهد شد تا با دریافت دیدگاههای اعضا، تکمیل و نهایی شود.»
