یک برنامه تلویزیونی باکیفیت لزوما یک برنامه موفق نیست!

به گزارش 24 آنلاین، نشست علمی ـ تخصصی خردادماه مدیریت پژوهش سیما با عنوان «چارچوب راهبردی امتداد پیام برنامه‌های تلویزیونی در فضای سایبری» در آمفی تئاتر ساختمان تولید برگزار شد.

سخنران این نشست با ارائه مدل «امتداد»، راهکارهایی برای تبدیل برنامه‌های تلویزیونی به هسته یک اکوسیستم رسانه‌ای تعاملی و ماندگار ارائه کرد. این الگو بر مشارکت حداکثری مخاطب، گسترش روایت در بسترهای دیجیتال و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای افزایش اثرگذاری پیام‌های رسانه‌ای تأکید دارد.

نشست تخصصی «چارچوب راهبردی امتداد پیام برنامه‌های تلویزیونی در فضای سایبری» فرصتی را برای تبادل نظر میان پژوهشگران، مدیران رسانه‌ای و فعالان حوزه ارتباطات و برنامه سازان سیما درباره آینده تعامل تلویزیون و فضای دیجیتال فراهم آورد.

در این نشست، «چارچوب راهبردی امتداد پیام برنامه‌های تلویزیونی در فضای سایبری» با هدف تبیین الزامات حضور مؤثر رسانه ملی در زیست‌بوم رسانه‌ای نوین، بررسی راهکارهای افزایش اثربخشی و ماندگاری پیام‌های تلویزیونی و ارائه الگوی عملیاتی برای پیوند میان تلویزیون و فضای دیجیتال بررسی شد.

سیدمحمدحسین خلیلی، دانش آموخته کارشناسی ارشد ارتباطات از دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه رسانه، نتایج پروژه پژوهشی «امتداد پیام» و الزامات گذار رسانه ملی از الگوی سنتی پخش (یک‌سویه) به الگوی نوین (اکوسیستم رسانه‌ای همگرا) را ارائه داد.

بر اساس این پژوهش، عصر «پسارسانه» و توسعه شبکه‌های اجتماعی، سکوهای پخش آنلاین و فناوری‌های هوشمند، شیوه مصرف رسانه‌ای را دگرگون کرده و مخاطب را از دریافت‌کننده منفعل به کنشگری فعال، تولیدکننده محتوا و مشارکت‌کننده در چرخه توزیع و تفسیر پیام تبدیل کرده است.

تلویزیون دیگر نقطه پایان نیست

براساس داده‌های به دست آمده در این تحقیق، برنامه تلویزیونی دیگر صرفاً در چارچوب زمان پخش، معنا پیدا نمی‌کند، بلکه نقطه آغاز یک فرایند ارتباطی چندلایه محسوب می‌شود. در این فرایند، محتوا پس از پخش نیز در قالب‌های متنوع و متناسب با ویژگی‌های هر بستر رسانه‌ای به حیات خود ادامه می‌دهد و از طریق شبکه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های دیجیتال، تولیدکنندگان محتوا و کاربران گسترش می‌یابد.
مطابق مدل پیشنهادی «امتداد»، موفقیت یک برنامه تلویزیونی تنها به کیفیت تولید آن وابسته نیست، بلکه به توانایی برنامه در ایجاد تعامل، مشارکت، گفت‌وگو و شکل‌دهی جریان‌های اجتماعی در فضای سایبری بستگی دارد. این رویکرد تلاش می‌کند میان تلویزیون، شبکه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های دیجیتال و مخاطبان، پیوندی نظام‌مند برقرار کند تا پیام رسانه‌ای بتواند دامنه نفوذ، ماندگاری و اثرگذاری بیشتری پیدا کند.

چهار سطح امتداد پیام

بر اساس یافته‌های پژوهش، امتداد پیام در فضای سایبری را می‌توان در چهار سطح اصلی دسته‌بندی کرد:
۱.    امتداد ترویجی و تبلیغاتی: شامل انتشار تیزرها، پشت‌صحنه‌های کوتاه، اعلام زمان پخش و نظرسنجی‌های ساده برای افزایش آگاهی و جذب مخاطب.
۲.    توسعه محتوایی و مکمل: شامل تولید مصاحبه‌های تکمیلی، مقالات، اینفوگرافیک‌ها، پادکست‌ها و آرشیوهای دیجیتال برای تعمیق درک مخاطب از موضوع برنامه.
۳.    گسترش روایی: شامل وبیزودها، اسپین‌آف‌های دیجیتال، پروفایل شخصیت‌ها در شبکه‌های اجتماعی و سایر محتواهایی که جهان داستانی یا پیام برنامه را بسط می‌دهند.
۴.    مدل‌های تعاملی و مشارکت‌محور: شامل گیمیفیکیشن، روایت‌های تعاملی، فراخوان تولید محتوای کاربرمحور (UGC) و ایجاد انجمن‌های آنلاین برای تبدیل مخاطب به همکار و کنشگر رسانه‌ای.

از رسانه‌محوری تا اکوسیستم‌ محوری

یکی از محورهای کلیدی این نشست، تاکید بر ضرورت گذار از نگاه «رسانه‌محور» به نگاه «اکوسیستم ‌محور» بود. در این رویکرد، رسانه ملی تنها تولیدکننده و پخش‌کننده محتوا نیست، بلکه هسته مرکزی شبکه‌ای از بازیگران، سکوها و جریان‌های محتوایی است که به‌صورت هماهنگ پیام را در بسترهای مختلف گسترش می‌دهند و عامل بقای آن هستند. پژوهش «امتداد» تأکید دارد که حفظ و افزایش اثرگذاری رسانه ملی در فضای رقابتی جدید، مستلزم ایجاد چنین اکوسیستمی است؛ اکوسیستمی که بتواند پیام را فراتر از محدودیت‌های زمانی و مکانی گسترش داده و زمینه مشارکت فعال مخاطبان را فراهم کند.

نقش داده، هوش مصنوعی و تعامل هوشمند

در بخش دیگری از نشست، به اهمیت بهره‌گیری از داده‌های مخاطبان، فناوری‌های هوش مصنوعی و ابزارهای نوین ارتباطی اشاره شد. بر اساس مباحث مطرح‌شده، شناخت دقیق عادات مصرف رسانه‌ای، طراحی نقشه سفر مخاطب، تحلیل بازخوردها و بهینه‌سازی مستمر محتوا، از ارکان اصلی موفقیت در امتداد پیام به شمار می‌رود. همچنین تأکید شد که هر پلتفرم دیجیتال باید نقش منحصربه‌فردی در تجربه کلی مخاطب ایفا کند و صرفاً به محلی برای بازنشر محتوای تلویزیونی تبدیل نشود.

فرصت‌ها و چالش‌های بومی‌سازی

علاوه بر بررسی نمونه‌های موفق جهانی و داخلی در این نشست، به چالش‌های بومی‌سازی این الگو در ایران نیز اشاره شد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به ملاحظات فرهنگی و نظارتی، نیاز به تحول ساختارهای سازمانی، تربیت نیروی متخصص «ترارسانه» و توسعه زیرساخت‌های فنی مقیاس‌پذیر اشاره کرد. در مقابل، ظرفیت بالای کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در ایران، فرصت قابل‌توجهی برای گسترش تعاملات رسانه‌ای و افزایش ضریب نفوذ پیام‌های تلویزیونی فراهم می‌کند.

پیامدهای راهبردی برای رسانه ملی

نتایج این پژوهش نشان داد اجرای مدل «امتداد» می‌تواند به افزایش وفاداری مخاطبان، تقویت سرمایه اجتماعی رسانه ملی، توسعه ارتباط دوسویه با مخاطبان و شکل‌گیری جریان‌های پایدار فرهنگی و اجتماعی در فضای سایبری منجر شود. این مدل همچنین امکان بهره‌برداری مؤثرتر از سرمایه‌گذاری‌های محتوایی رسانه ملی را فراهم می‌کند؛ به‌گونه‌ای که پیام‌های تولیدشده پس از پخش تلویزیونی نیز می‌توانند در قالب‌های جدید به حیات خود ادامه دهند و اثرگذاری بلندمدت‌تری داشته باشند.

نشست های علمی ـ تخصصی مدیریت پژوهش سیما، هرماه میزبان محققان حوزه رسانه و ارتباطات، مدیران و برنامه سازان رسانه ملی و علاقمندان به مباحث علمی است.