ماجرای «ظهور پوتین» چیست؟
کارگردان نمایش «ظهور پوتین» معتقد است که تئاتر یکی از انسانی‌ترین ابزارها برای روایت مقاومت است زیرا می‌تواند فراتر از آمار، خبر و تصویرهای لحظه‌ای، به تجربه زیسته انسان‌ها در شرایط بحران نزدیک شود.
به گزارش 24 آنلاین، کوروش سلمانی دهبارز، نویسنده و کارگردان نمایش «ظهور پوتین» که در بخش تئاتر صحنه‌ای بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت در شهر بندرعباس استان هرمزگان روی صحنه رفت، درباره این اثر نمایشی و حضورش در جشنواره گفت.
سلمانی دهبارز، در آغاز درباره داستان و ایده شکل‌گیری این اثر نمایشی توضیح داد: نمایش «ظهور پوتین» روایت شهید ماکان نصیری، دانش‌آموز هفت‌ساله کلاس اول با کفش‌های شماره ۳۲ است. ایده اولیه اثر در دیدار با خانواده ماکان با چند جمله از مادر ماکان و صندوقچه کفش‌های او شکل گرفت و با تمرکز بر چگونه روایت کردن، به دو کلمه «مفقود» یا «جاویدالاثر» رسیدم؛ این تناقض، ساختار روایت را با شخصیت‌ها گره زد؛ کفش و پوتین، آتش و آب، گم شدن و پیدا شدن، سفید و سیاه، تشت آب و دریا، مادر غایب و پدر حاضر و رسیدن به جایی که سرچشمه همه قصه یک تشت آب می‌شود و خواهر ماکان راوی واقعیت‌ها شد و در نهایت همه اتفاقات را از فیلتر ذهن پدر به خانه می‌آوریم.
او ادامه داد: تلاش کردیم با رئالیسم جادویی، اکسپرسیونیسم و انتزاع، اجرا را با شیوه مینیمال پیش ببریم و گاهی به گروتسک هم نزدیک شویم. در عین حال با تراژدی بزرگی که در مشت داشتیم، اثری با ساختار روایی غیرخطی و فضایی روان‌پریشانه و زمان‌پریش خلق کنیم که مخاطب را از مسیر روایت متعارف دور می‌کند و به مواجهه با جهانی آشفته، چندلایه و سرشار از تناقض می‌برد. در این اثر، زمان و ذهنیت شخصیت‌ها در هم می‌آمیزند و مخاطب با روایتی روبه‌رو می‌شود که برای درک آن، باید فراتر از ظاهر اتفاقات حرکت کند.
این کارگردان با اشاره به شیوه اجرایی و رویکرد حسی نمایش افزود: تلاش ما در اجرای این نمایش، استفاده از زبان و ظرفیت‌های بیانی تئاتر برای طرح پرسش‌هایی درباره انسان، قدرت، ذهن و واقعیت است.
به گفته او، «ظهور پوتین» قرار نیست صرفاً داستانی را تعریف کند، بلکه می‌خواهد مخاطب را درگیر تجربه‌ای کند که پس از پایان اجرا نیز پرسش‌هایش در ذهن او باقی بماند.
سلمانی دهبارز اضافه کرد: ما تراژدی را بازی نمی‌کنیم، بلکه مانند موشک‌باران آن را بر سر مخاطب می‌ریزیم بدون اینکه غرق در لحظات شویم. کنترل احساس و فضا، مکان، زمان، ذهن، واقعیت و غیرواقعیت، همه چیز در صحنه حرف می‌زند؛ طراحی صحنه، اکسسوار، عناصر بصری، نور، لباس، موسیقی، دیالوگ و حتی نگاه بازیگر حرفی برای گفتن دارد. در این سکوت پرغوغا ارتباطی عمیق را شکل می‌دهیم که بار عاطفی آن در زاری و گریه صحنه نهفته نیست، بلکه با چیدن مهره‌های بازی، تماشاگر را در اجرا غرق کرده و در فراز و نشیب‌های مختلف، غصه و درد را به جانش می‌ریزیم. هیولای فقدان، آهسته‌آهسته بر صحنه استوار می‌شود و در میان تناقض‌های مختلف، مثلث دردی می‌سازد که مخاطب را با یک شوک تراژیک روبه‌رو می‌کند.
این کارگردان تئاتر درباره بیستمین دوره جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت و بازخورد مخاطبان گفت: رسیدن جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت به دوره بیستم، نشان‌دهنده استمرار یک جریان فرهنگی و هنری است که در طول سال‌ها تلاش کرده مفاهیم مقاومت، ایستادگی و هویت را از دریچه هنر به جامعه معرفی کند. استمرار چنین رویدادی، به‌ویژه در شرایط امروز، اهمیت زیادی دارد زیرا تئاتر می‌تواند زمینه‌ای برای گفت‌وگو، اندیشه‌ورزی و بازخوانی تجربه‌های انسانی و تاریخی فراهم کند.
سلمانی دهبارز ادامه داد: حضور در این جشنواره برای ما فرصتی ارزشمند است تا نمایش «ظهور پوتین» در معرض نگاه مخاطبان، هنرمندان و منتقدان قرار بگیرد و زمینه تعامل و گفت‌وگو درباره ظرفیت‌های اثر فراهم شود.
کارگردان نمایش «ظهور پوتین» افزود: من بر این باورم، جشنواره زمانی به موفقیت واقعی می‌رسد که علاوه بر معرفی آثار، امکان دیده‌شدن صداهای متفاوت، شکل‌گیری ارتباط میان هنرمندان و مخاطبان و استمرار حیات آثار پس از پایان جشنواره را نیز فراهم کند. در شب‌های اجرا با هر نوع تماشاگری که رودررو شدیم، یک کلمه عمیق در اکثر اظهارنظرها بود: «چه کردی با ما» و بعضی گفتند فکر نمی‌کردم روزی به این راحتی اشک بریزم و زار بزنم. از محالات اجرا این بود که در هیچ شبی بدون اشک، کسی بیرون نرفت. «ظهور پوتین» از منظر دیگر، گریستن به خود است و رهایی از منیت‌های بی‌خود.
سلمانی دهبارز درباره پیوند تئاتر و دفاع مقدس در شرایط درگیری‌های منطقه‌ای عنوان کرد: به باور من، تئاتر یکی از انسانی‌ترین ابزارها برای روایت مقاومت است زیرا می‌تواند فراتر از آمار، خبر و تصویرهای لحظه‌ای، به تجربه زیسته انسان‌ها در شرایط بحران نزدیک شود. جنگ فقط میدان نبرد نیست؛ روایت خانواده‌ها، رنج مردم، انتخاب‌های دشوار، ترس، امید و اراده انسان‌هایی است که در سخت‌ترین شرایط برای حفظ زندگی، هویت و کرامت خود ایستادگی می‌کنند. تئاتر این ظرفیت را دارد که مقاومت را از یک مفهوم صرفاً شعاری خارج کند و ابعاد انسانی، اخلاقی و اجتماعی آن را به تصویر بکشد.
او ادامه داد: هنر مقاومت زمانی اثرگذار است که در کنار نمایش دلاوری و ایثار، به رنج انسان‌ها نیز توجه کند و اجازه دهد مخاطب با شخصیت‌ها ارتباطی عمیق و واقعی برقرار کند. وظیفه هنرمند این است که با نگاهی مسئولانه و زبانی هنرمندانه، این تجربه‌ها را به نسل امروز منتقل کند، نه صرفاً برای یادآوری گذشته، بلکه برای فهم بهتر اکنون و ساختن آینده‌ای انسانی‌تر.
این کارگردان با تأکید بر لزوم تقویت زیرساخت‌ها و ضرورت توجه به ظرفیت‌های استان هرمزگان ادامه داد: برای تقویت تئاتر مقاومت، در کنار حمایت مالی پایدار از گروه‌های نمایشی ـ که فکر می‌کنم برای تولید یک اثر این روزها باید خیلی بیشتر به آن توجه کرد ـ لازم است به زیرساخت‌های تولید و اجرا، تجهیز سالن‌ها، حمایت از گروه‌های شهرستانی، آموزش تخصصی، فرصت‌های پژوهشی و ایجاد امکان اجرای عمومی آثار توجه جدی شود. همچنین ضروری است که حمایت از آثار صرفاً به حضور در جشنواره محدود نماند و زمینه اجرای مجدد، ارتباط با مخاطبان و معرفی آثار در سطح ملی و بین‌المللی فراهم شود. از نظر کیفی نیز لازم است به متن‌های خلاقانه، تجربه‌های اجرایی نو، نگاه‌های متفاوت و پیوند میان اندیشه و فرم هنری میدان داده شود. تئاتر مقاومت نباید خود را به قالب‌های تکراری محدود کند بلکه باید بتواند با زبان‌های متنوع نمایشی، مسائل روز و دغدغه‌های نسل جدید را نیز بازتاب دهد.
سلمان دهبارز با قدردانی از برگزارکنندگان بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت و همه کسانی که برای استمرار این جریان هنری تلاش می‌کنند، افزود: از مخاطبانی که با حضور و توجه خود به تئاتر جان می‌بخشند، دعوت می‌کنم با نگاهی کنجکاو و پرسشگر به تماشای آثار بنشینند. باور دارم تئاتر زمانی به رسالت واقعی خود نزدیک می‌شود که پس از خاموش‌شدن چراغ‌های صحنه، گفت‌وگو در ذهن تماشاگر ادامه پیدا کند. مخصوصاً در هرمزگان و بندرعباس که به‌شدت به گفتن و پرداختن به این موضوعات نیازمند است. برای منطقه‌ای که ماه‌هاست درگیر جنگ است، تئاتر مثل یک رگ پر از خونِ غیرت جریان دارد؛ غیرتی که در سخت‌ترین شرایط و در بحرانی‌ترین وضعیت، «ظهور پوتین» در آن ساخته شد و هیچ‌کس از چگونگی نمایش شدنش، رنج‌هایش، دردهایش و افقی که دنبال می‌کند نمی‌داند. اما وقتی مخاطب در سالن برای داغ ماکان و میناب تب می‌کند، یعنی انسان‌های شریفی در این جغرافیا با هر نگاه و سلیقه‌ای، وطن، میهن، خاک، عزت و شرفشان را نه می‌دهند، نه می‌فروشند و نه اجازه دست‌درازی می‌دهند. گواه این جملات، همه طیف تماشاگری بود که آمد، برای ایرانش تب کرد و گریست و با هزار سؤال در ذهن از سالن خارج شد، من این ارتباط را یک جریان فرهنگی عمیق می‌بینم که باید استوار ادامه پیدا کند.
بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت با شعار «ایران، صحنه جاودان مقاومت» به دبیری محمد کاظم‌تبار و توسط انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس بنیاد فرهنگی روایت فتح، از نیمه دوم سال ۱۴۰۴ آغاز شده است و تا پاییز ۱۴۰۵ در سراسر کشور ادامه خواهد داشت.
