چالش اصلی جشنواره مد و لباس فجر چیست؟
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران با اشاره به فاصله میان خواسته‌های جامعه طراحی لباس و محدودیت‌های ساختار دولتی جشنواره مد و لباس فجر، معتقد است مسئله این رویداد فقط به فراخوان، محل برگزاری یا انتخاب موضوع محدود نمی‌شود؛ بلکه نبود یک استراتژی کلان برای صنعت مد و لباس می‌تواند آثار خود را بر جشنواره نیز نشان دهد.
به گزارش ۲۴ آنلاین، سیامک ناظمی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های حوزه مد و لباس می‌توانند نقش واسطه میان دانشگاه و صنعت را ایفا کنند، اظهار کرد: این نگاه شخصی من است که با توجه به نیازی که برای ایجاد ارتباط میان صنعت لباس و افراد فعال این حوزه وجود دارد، جشنواره‌ها و نمایشگاه‌هایی که برگزار می‌کنیم باید بتوانند به عنوان یک حلقه واسط و پل ارتباطی میان دانشجویان و صنعت عمل کنند و اگر یک جشنواره یا نمایشگاه بتواند این ارتباط را به‌خوبی ایجاد کند، می‌توان آن را یکی از موفق‌ترین جشنواره‌ها و نمایشگاه‌هایی دانست که در این حوزه برگزار می‌شود.
او درباره این موضوع که سیزدهمین جشنواره مد و لباس فجر از سوی برخی با این انتقاد مواجه بود که توجه زیادی به طراحان جوان‌تر و حتی دانشجویان داشته و در نتیجه فاصله‌ای میان جشنواره و بدنه طراحان قدیمی‌تر و حرفه‌ای‌تر ایجاد شده است، گفت: این موضوع البته به هدف‌گذاری مسئولانی که جشنواره را برگزار می‌کنند بستگی دارد. اگر هدف‌گذاری این باشد که هر دو گروه، یعنی هم جوانان و هم پیشکسوتان و افراد حرفه‌ای جذب شوند، کار سخت‌تر است و باید دید برگزارکنندگان واقعا چه هدف‌گذاری‌ای داشته‌اند.
ناظمی با اشاره به دشواری حضور طراحان حرفه‌ای و گروه‌های طراحی صنعتی در ساختار فعلی جشنواره‌ها و نمایشگاه‌ها، افزود: حرفه‌ای‌ها و افرادی که در صنعت مشغول به کار هستند یا گروه‌های طراحی صنعتی دارند، برای ورود به چنین مراسم و مناسبت‌هایی شرایط متفاوتی دارند و ورود آنها کمی سخت‌تر است. برای این افراد یک‌سری امکانات و همچنین نحوه متفاوتی برای ارائه کار نیاز است که در حال حاضر نمی‌توانیم آن را برایشان فراهم کنیم. بنابراین در شرایط فعلی، بیشتر هدف‌گذاری روی جوان‌ترهاست تا آنها را معرفی کنیم و بعد این جوان‌ها بتوانند به گروه‌های حرفه‌ای‌تر معرفی شوند.
ضرورت تغییر ساختار جشنواره مد و لباس فجر
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران درباره ضرورت تغییر ساختار و جایگاه جشنواره مد و لباس فجر نیز اظهار کرد: در حال حاضر ما عملا نمی‌توانیم ساختار نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها را به‌سادگی تغییر دهیم و همین مسئله باعث می‌شود ورود افراد حرفه‌ای‌تر به این ساختار کمی سخت باشد.
تفاوت دیدگاه؛ چالش اصلی
او در ادامه درباره مهم‌ترین مسئله جشنواره‌های مد و لباس در سال‌های گذشته و اینکه آیا در فراخوان چهاردهمین جشنواره مد و لباس فجر نشانه‌ای از تلاش برای رفع این مشکلات دیده می‌شود، گفت: تفاوت دیدگاه میان بدنۀ جامعه طراحی لباس و ساختار دولتی برگزارکننده جشنواره، یکی از مسائل اصلی است. بدنه جامعۀ طراحی لباس، یک تفکر و یک خواسته دارد و طبیعتا چون این جشنواره‌ها به صورت دولتی برگزار می‌شوند، برگزارکنندگان نیز دیدگاه متفاوتی دارند. این تفاوت دیدگاه را می‌توان در نوع برگزاری ایونت‌ها و مراسم‌هایی که در سطح جامعه برگزار می‌شود، مشاهده کرد.
ناظمی با اشاره به تفاوت در شیوه ارائه و تولید محتوا در رویدادهای خصوصی ادامه داد: این تفاوت دیدگاه در نحوه ارائه کارها هم خودش را نشان می‌دهد. نسل جدیدی که وارد این حوزه شده، یک آب‌ورنگ خاص و یک شیوه مشخص برای ارائه و تولید محتوا را مدنظر دارد؛ اما بخش‌های دولتی عملا نمی‌توانند در همۀ این مرزها و فضاها وارد شوند و همین موضوع برای آنها چالش ایجاد می‌کند. در واقع می‌توان گفت بخش عمده‌ای از کسانی که در این عرصه فعال هستند، خواسته‌ها و انتظاراتی دارند که با محدودیت‌های موجود، امکان پاسخگویی کامل به آنها در قالب جشنواره مد و لباس وجود ندارد.
خروج جشنواره از تهران خوب است، اما...
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران درباره تغییر محل برگزاری چهاردهمین جشنواره مد و لباس فجر و انتقال آن به اصفهان نیز گفت: این موضوع را باید در چارچوب یک مسئله بزرگ‌تر دید. ما به‌طور کلی در حوزه‌های مختلف، از صنعت پوشاک و نساجی گرفته تا سایر صنایع، استراتژی‌های کلان و مشخصی نداریم و می‌توان درباره اینکه در این زمینه چه استراتژی‌ای باید داشته باشیم، فکر کرد. در نگاه اول، اینکه جشنواره را در سطح کشور پخش کنیم، اتفاق خوبی است. می‌توان آن را در شیراز، اصفهان، تبریز، مشهد و شهرهای مختلفی برگزار کرد، اما در کنار آن باید به یک نکته دیگر هم توجه کنیم.
او با اشاره به تجربه کشورهای فعال در حوزه مد ادامه داد: در کشورهای بزرگ دنیا که در بخش مد فعالیت می‌کنند، معمولا یک شهر به عنوان پایتخت مد شناخته می‌شود و بخش مهمی از تفکر، امکانات، دانش دانشگاهی و افراد فعال این حوزه در آن مرکز با یکدیگر ارتباط بیشتری دارند. ما می‌توانیم به جای اینکه صرفا جشنواره را از یک شهر به شهر دیگر ببریم، برای هر شهر یک تخصص مشخص تعریف کنیم. مثلا می‌توان در حوزه لباس مردانه یک شهر را به عنوان پایگاه در نظر گرفت، لباس زنانه در شهر دیگری متمرکز شود، در حوزه لباس کودک یک شهر دیگر فعالیت کند و برای بخش تولید، خلاقیت یا دانشگاه‌هایی که رویکرد خلاقانه دارند نیز شهرهای مشخصی را در نظر گرفت. منظورم این است که تمرکز شهرهای مختلف بر اساس تخصصی که در آن شهر وجود دارد شکل بگیرد.
تمرکز را از تهران برداریم چه می‌شود؟
ناظمی افزود: یکی از چالش‌هایی که باید به آن فکر کرد، بحث مشارکت است. اگر فراخوان‌های جشنواره را در حدود ۱۰ سال گذشته بررسی کنیم، تعداد آثاری که از تهران ارسال شده، به مراتب بیشتر از شهرهای دیگر بوده است. دلیلش هم مشخص است؛ بخش قابل توجهی از تمرکز دانشگاه‌ها، دانشجویان و افراد جوان‌تر این حوزه در تهران قرار دارد. بنابراین ممکن است با انتقال جشنواره به شهرهای مختلف، به‌ویژه در سال‌های ابتدایی با افت در تعداد آثار ارسالی مواجه شویم. این مسئله به نظرم چالشی است که باید از قبل درباره آن فکر کرد و دید آیا قرار است هر سال جشنواره را به یک شهر ببریم یا هدف اصلی، ایجاد پایگاه‌های تخصصی در شهرهای مختلف است.
جشنواره باید صاحب «خانه» شود
او با بیان اینکه از نظر او جشنواره مد و لباس فجر نیز مانند برخی رویدادهای مهم فرهنگی و هنری نیازمند یک خانه و جایگاه مشخص است، گفت: همان‌طور که جشنواره فیلم یا جشنواره موسیقی جایگاه مشخصی دارد. علاقه شخصی من این است که جشنواره در یک مکان مشخص متمرکز باشد، اما در عین حال تمرکززدایی تخصصی از شهرها اتفاق بیفتد.
ناظمی برای توضیح این دیدگاه به نمونه‌های بین‌المللی اشاره کرد و افزود: وقتی درباره میلان صحبت می‌کنید، بحث خلاقیت و طراحی را در این شهر می‌بینید و دانشگاه‌ها و افراد فعال آن نیز بیشتر روی خلاقیت، لباس مردانه و حوزه‌های هنری صنعت پوشاک متمرکز هستند. در مقابل، در بخش‌هایی از ایتالیا، مراکز دانشگاهی و افرادی را می‌بینید که بیشتر روی مطالعات نظری و تئوریک مد فعالیت می‌کنند. بنابراین می‌توان تمرکززدایی را به شکلی انجام داد که هر شهر در یک حوزه تخصص داشته باشد.
تفاوت دیدگاه در کشف ایران
این مدرس دانشگاه در ادامه درباره مفهوم «کشف ایران» که به عنوان محور اصلی جشنواره مطرح شده است، اظهار کرد: شعار و محور قشنگی است، اما یک نکته ظریف درباره آن وجود دارد. در این بازه اخیر، به‌خصوص در حدود یک سال گذشته، موضوع ایران نسبت به قبل خیلی پررنگ‌تر شده است. خیلی از ما خودمان را ایران‌دوست می‌دانیم، اما اگر چند نفر دور هم بنشینیم و درباره جزئیات صحبت کنیم، می‌بینیم که تعریف‌های متفاوتی از ایران داریم.
او افزود: ممکن است نگاه شما به ایران با نگاه من یا فرد دیگری متفاوت باشد. همین تفاوت دیدگاه خودش تبدیل به یک چالش می‌شود، چون تعریف دقیقی از اینکه منظورمان از «ایران» چیست، ارائه نمی‌کنیم و همین تفاوت در خلق یک اثر هنری با شعار «کشف ایران» هم نمود پیدا می‌کند. ما درباره سرزمینی صحبت می‌کنیم که حدود هفت یا هشت‌هزار سال تاریخ دارد. حالا باید مشخص کنیم از کدام بازه زمانی صحبت می‌کنیم؟ از دوهزار سال پیش، صد سال پیش یا ۵۰ سال پیش؟
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران تصریح کرد: این تفاوت دیدگاه به نظرم می‌تواند برای داورها و برگزارکنندگان جشنواره هم به یک چالش بزرگ تبدیل شود. باید مشخص شود که «ایران» را در چه محدوده‌ای می‌بینیم و معیار چیست.
ناظمی ادامه داد: ایرانی‌ها جزو نخستین ملت‌هایی بودند که الگوی لباس را به کار گرفتند. زمانی که در روم و یونان بیشتر یک پارچه را به شکل ساده روی بدن قرار می‌دادند، ایرانی‌ها الگوی لباس داشتند و لباس‌های دوره هخامنشیان هم از این نظر جذابیت‌های زیادی دارد. ممکن است من از این زاویه بخواهم روی مفهوم «کشف ایران» کار کنم، در حالی که فرد دیگری سراغ دوره مادها برود. بنابراین به نظرم لازم است این مفهوم کمی مشخص‌تر شود.
کاهش خلاقیت و استفاده از اِلِمان‌های تکراری
ناظمی درباره آثار ارائه‌شده در سیزدهمین جشنواره مد و لباس فجر که عموما از اِلِمان‌های بزرگ و واضح برای نشان دادن شعار جشنواره استفاده کرده بودند، گفت: تنوع سبک‌ها در طراحی لباس فراوان است؛ از مینیمال تا ماکسیمال و سبک‌های متنوع دیگر. به نظر من یکی از کارهایی که ما در طراحی لباس باید انجام دهیم این است که بتوانیم سلیقه کل جامعه را پوشش دهیم. ممکن است فردی بخواهد یک المان ایرانی خیلی کوچک و ظریف در لباسش داشته باشد و فرد دیگری بخواهد همان المان کاملا شاخص و برجسته باشد. همه این سلیقه‌ها باید امکان حضور داشته باشند.
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران تأکید کرد: اگر نتوانیم این تنوع سلیقه را پوشش دهیم، بخشی از آن در جای دیگری پاسخ داده می‌شود؛ ممکن است یک گروه دیگر یا حتی یک کشور دیگر این نیاز و سلیقه را پاسخ دهد. بنابراین باید بتوانیم طیف‌های مختلف سلیقه را پوشش دهیم و به همین دلیل حضور طراحان مختلف با دیدگاه‌های متنوع اهمیت زیادی دارد.
ناظمی در پاسخ به این پرسش که آیا با نگاه به ۱۳ دوره گذشته جشنواره، تکرار یک‌سری نشانه‌های بصری و اِلِمان‌های آشنا باعث نشده است طراحی لباس ایرانی به سمت تکرار برود، گفت: وقتی دائما از یک‌سری نشانه‌های مشخص استفاده می‌کنیم، ممکن است به این نقطه برسیم که نبوغ و خلاقیت را از طراحی بگیریم و به تکرار بیفتیم. اما این مسئله فقط به فراخوان جشنواره مربوط نمی‌شود. بحث، یک سیستم کلی است که در کشور وجود دارد؛ از نظام آموزشی تا فضای فکری که در جامعه شکل گرفته، نوع تقاضایی که از سمت بازار و مشتری وجود دارد و حتی خود فراخوان‌ها؛ همه این عوامل در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و بر میزان خلاقیت و تنوعی که در طراحی لباس شکل می‌گیرد، اثر می‌گذارند.
این مدرس دانشگاه در ادامه با تأکید بر اینکه نمی‌توان یک عامل را در کاهش خلاقیت برجسته کرد و سایر عوامل را نادیده گرفت، اظهار کرد: اگر در سطح جامعه هم نگاه کنیم، این مسئله را می‌بینیم. این نشان می‌دهد که خلاقیت فقط در حوزه جشنواره مد و لباس یا طراحی لباس کاهش پیدا نکرده، بلکه در کل جامعه با چنین مسئله‌ای مواجه هستیم. بنابراین باید دلایل این اتفاق را بررسی کرد.
جشنواره می‌تواند پاسخگوی نیاز بازاری باشد؟
ناظمی در ادامه درباره نسبت جشنواره تخصصی مد و لباس با بازار و مصرف روزمره مردم و این پرسش که آیا اساسا آثار جشنواره باید قابلیت استفاده عمومی داشته باشند، اظهار کرد: از حدود دهه ۸۰ میلادی و اوایل دهه ۹۰ میلادی، این بحث در جامعه طراحی لباس در دنیا مطرح شد که طراحان را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد.
او توضیح داد: یک گروه، طراحان پیشرو هستند که اساسا کاری به این ندارند که طرحشان چقدر قرار است مورد استفاده روزمره قرار بگیرد. طراحی آنها بیشتر جنبه هنری دارد و ممکن است اصلا به این فکر نکنند که این لباس قرار است چگونه و توسط چه کسی پوشیده شود. در مقابل، گروهی از طراحان برای بخش خاصی از جامعه طراحی می‌کنند؛ یعنی مخاطب مشخصی دارند و برای یک گروه کوچک‌تر کار می‌کنند.
ناظمی در ادامه بحث درباره دسته‌بندی طراحان و نسبت آنها با بازار، اظهار کرد: یک بخش از طراحان به سمت بازار می‌روند و می‌بینند جامعه چه چیزی می‌خواهد بپوشد و بر اساس کاربرد و نیاز مخاطب طراحی می‌کنند. کشورهای مختلف دنیا هم هر کدام تا حدی به یک سمت رفته‌اند. برای مثال، آمریکا بیشتر به سمت بازار و طراحی کاربردی رفته و در نیویورک بیشتر با استریت‌استایل و طراحی‌هایی مواجه هستیم که به بازار نزدیک‌تر است. در پاریس، طراحی بیشتر جنبه هنری پیدا می‌کند. حتی بعضی از لباس‌هایی که در فشن پاریس می‌بینیم، ممکن است اصلا قابل پوشیدن نباشند و بیشتر جنبه هنری و مفهومی داشته باشند. میلان هم تا حدی تلفیقی از این دو رویکرد را دنبال می‌کند.
استراتژی کلان نداریم
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران با بیان اینکه این تفاوت رویکردها باید در قالب یک استراتژی کلان دیده شود، گفت: از این مثال‌ها می‌خواهم به این جمع‌بندی برسم که ما استراتژی کلان نداریم. اگر چنین استراتژی‌ای داشتیم، باید همه این بخش‌ها را به شکلی طراحی می‌کردیم که در نهایت به یک جمع‌بندی کلی برسیم. با توجه به شرایطی که داریم، اگر بخواهم از دید شخصی خودم صحبت کنم، ترجیح می‌دهم بیشتر به سمت بازار برویم. چون در کشور ما فعلا جایی برای عرضه بخش‌های فشن، طراحی کانسپچوال و آن کارهای فوق‌العاده هنری وجود ندارد و از طرف دیگر اقتصاد ما هم لزوما جوابگوی چنین طراحانی نیست.
ناظمی تأکید کرد: اما این به آن معنا نیست که بخش هنری را کنار بگذاریم. اگر به آن سمت هم توجه کنیم، کار اشتباهی نکرده‌ایم. مسئله این است که باید استراتژی کلان داشته باشیم. باید یک سند راهبردی و یک سند استراتژیک داشته باشیم که بتوانیم همه این بخش‌ها را در کنار هم ببینیم. باید مشخص کنیم اگر در جشنواره مد و لباس فجر به سمت بخش هنری می‌رویم، آیا در بخش‌های دیگر جامعه هم ظرفیت و امکان چنین کاری وجود دارد یا خیر. همه اینها باید در یک برنامه کلی دیده شود.
«طراحی لباس مدارس» جایگاهی در جشنواره دارد؟
ناظمی در ادامه درباره اضافه شدن موضوع «طراحی لباس مدرسه» به فراخوان جشنواره چهاردهم مد و لباس فجر نیز اظهار کرد: می‌دانم که دوستان تلاش می‌کنند سطح لباس دانش‌آموزان و مدارس را ارتقا دهند؛ هم کیفیت لباس‌ها بهتر شود و هم طراحی آنها برای بچه‌ها جذاب‌تر باشد. این موضوع به درخواست مدارس و آموزش و پرورش هم مربوط می‌شود که کیفیت لباس‌ها بالاتر برود و از نظر طراحی نیز برای دانش‌آموزان جذاب‌تر باشد و دوستان در این زمینه تلاش می‌کنند.
او با بیان اینکه اگر خودش در جایگاه تصمیم‌گیری بود، احتمالا این موضوع را با احتیاط بیشتری وارد جشنواره می‌کرد، گفت: مدارس در سطح کشور تنوع زیادی دارند. علاوه‌بر آن با تنوع آب‌وهوایی هم مواجه هستیم و ورود به این موضوع از این جهت کمی چالش‌برانگیز است. اینکه بخواهیم یک طرح یا حتی دو طرح ارائه کنیم و بگوییم قرار است در کل مدارس کشور مورد استفاده قرار بگیرد، به نظرم درست نیست.
ناظمی در پاسخ به این پرسش که با توجه به تفاوت میان رویکرد هنری و رویکرد بازار و همچنین شرایط خاص بازار لباس مدارس در کشور، آیا اساسا این موضوع جایگاهی در یک جشنواره تخصصی مد و لباس دارد یا خیر، اظهار کرد: این موضوع را باید در همان چارچوب استراتژی کلی دید. چیزی که من می‌خواهم بگویم این است که اگر استراتژی کلان داشته باشیم، جایگاه هر کدام از این بخش‌ها مشخص می‌شود.
او افزود: به نظر من یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز ما این است که برنامه بلندمدت نداریم. البته با توجه به شرایطی که در کشور حاکم است، من حتی انتظار ندارم که بتوانیم برای چند سال آینده به‌راحتی برنامه‌ریزی کنیم. وقتی شرایط به شکلی است که برنامه‌ریزی برای فردا هم دشوار می‌شود، طبیعتاً انتظار داشتن یک برنامه بلندمدت کار ساده‌ای نیست.
اما و اگرهای برگزاری «هفته مد اصفهان»
ناظمی همچنین درباره شگل‌گیری ایده برگزاری «هفته مد اصفهان» همزمان با برگزاری جشنواره مد و لباس فجر و اینکه آیا زیرساخت فنی و فرهنگی لازم برای چنین رویدادی در کشور وجود دارد، گفت: از نظر فنی، پتانسیل برگزاری چنین رویدادی در کشور وجود دارد. اگر امروز بخواهیم یک هفته مد برگزار کنیم، به نظرم ده‌ها نفر هستند که دوست دارند برگزارکنندۀ چنین رویدادی باشند و برای انجام آن پیش‌قدم شوند یا تلاش کنند این اتفاق بیفتد. اما در عین حال موانعی هم برای برگزاری چنین رویدادی وجود دارد.
دبیر انجمن طراحان لباس و پارچه ایران با اشاره به ماهیت رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی چنین رویدادهایی اظهار کرد: طبیعتاً کسی که بخواهد چنین رویدادی برگزار کند، به دیده‌شدن نیاز دارد. بخشی از ماجرا این است که محتوا در شبکه‌های اجتماعی دیده و وایرال شود. اما همین موضوع از طرف دیگر می‌تواند چالش ایجاد کند، چون بخشی از جامعه ممکن است با چنین اتفاقی موافق نباشد. در نتیجه برگزارکننده عملا وسط اختلاف دیدگاه دو بخش قرار می‌گیرد؛ یک بخش می‌خواهد چنین اتفاقی رخ دهد و بخش دیگری نمی‌خواهد.
