نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فرانسیس هالزن اهدا شد
جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فرانسیس هالزن به دلیل کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی اهدا شد.
به گزارش ۲۴ آنلاین، در مراسم معرفی برندگان جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ که امروز سه‌شنبه ۱۴ مهرماه در فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد برگزار شد، نام فرانسیس هالزن اعلام شد.
هالزن در سال ۱۹۸۸ میلادی یک ایده انقلابی مطرح کرد: استفاده از یخ‌های شفاف و پایدار قطب جنوب به‌عنوان یک آشکارساز غول‌پیکر برای شکار نوترینوها. نوترینوها ذراتی مرموز و تقریباً بدون جرم هستند که بدون برهم‌کنش از همه چیز، از جمله بدن ما و کل کره زمین، عبور می‌کنند.
او با هدایت طرح آماندا (AMANDA) به‌عنوان یک آزمایش مقدماتی، زمینه را برای ساخت آیس‌کیوب (IceCube) فراهم کرد؛ آیس‌کیوب یک رصدخانه یک کیلومتر مکعبی در زیر یخ‌های قطب جنوب که با هزاران حسگر نوری، فلاش‌های نوری حاصل از برخورد نوترینوها با یخ را ردیابی می‌کند.
رصدخانه آیس‌کیوب در سال ۲۰۱۰ عملیاتی شد و در سال ۲۰۱۳ میلادی توانست نخستین نوترینوهای پرانرژی کیهانی را که از خارج از کهکشان راه شیری می‌آیند، شناسایی کند. این کشف، دروازه‌ای کاملاً جدید برای مطالعه پدیده‌های شدید کیهانی مانند سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم و ابرنواخترها گشود.
پیشینه و افتخارات
هالزن متولد ۱۹۴۴ میلادی در بلژیک است و دکترای خود را از دانشگاه لوون (KU Leuven) دریافت کرد. او از سال ۱۹۷۲ میلادی در دانشگاه ویسکانسین‌مدیسون مشغول به کار بوده و پیش از نوبل، جوایز معتبری مانند جایزه بالزان (Balzan Prize) در سال ۲۰۱۵ میلادی و جایزه برونو روسی (Bruno Rossi Prize) را در سال ۲۰۲۱ را دریافت کرده بود.
او همچنین نویسنده کتاب مرجع «کوارک‌ها و لپتون‌ها» (Quarks and Leptons) است که از متون کلاسیک فیزیک ذرات محسوب می‌شود.
جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۵ برای کشف تونل‌زنی کوانتومی ماکروسکوپی و کوانتیزاسیون انرژی در یک مدار الکتریکی به جان کلارک از دانشگاه کالیفرنیا، میشل دووره از دانشگاه یِیل و دانشگاه کالیفرنیا و جان مارتینیس از دانشگاه کالیفرنیا تعلق گرفت. این کشف، پدیده‌های کوانتومی را از دنیای ذرات به دنیای قابل مشاهده و لمس‌پذیر آورد و پایه‌گذار نسل جدید فناوری‌های کوانتومی از جمله رایانه‌های کوانتومی شد.
