تیم معماری سیکاس، کیفیت یک ویلا در مرحلهٔ طراحی تعیین می‌شود
«کیفیتی که در کارگاه دیده می‌شود، پیش‌تر روی میز طراحی ساخته شده است.» مهندس هانیه پازوکی، مدیر طراحی سیکاس، شیوهٔ کار تیمش را با همین جمله توضیح می‌دهد. بسیاری از مالکان، کیفیت ویلا را با مصالح گران‌قیمت یا پیمانکاری خوش‌نام یکی می‌دانند؛ اما بخش مهمی از آنچه یک ویلا را باکیفیت می‌کند، در تصمیم‌هایی ریشه دارد که پیش از شروع ساخت گرفته می‌شود. در این گزارش، از نگاه تیم معماری سیکاس، چند تصمیم مشخص در طراحی ویلا را مرور می‌کنیم که اثرشان تا سال‌ها پس از ساخت در زندگی ساکنان باقی می‌ماند.
تیم معماری سیکاس چه کسانی هستند؟
کارنامهٔ این تیم از سال ۱۳۹۶ تاکنون، بیش از ۸۴ ویلای تکمیل‌شده و ۱۶٬۸۰۰ مترمربع زیربنای طراحی‌شده و اجراشده است. مهندس هانیه پازوکی، که سیکاس را بنیان گذاشته، هدایت طراحی را بر عهده دارد و مهندس آناهیتا بادآفره، معمار ارشد تیم، توسعهٔ طرح‌ها و کنترل جزئیات فنی را پیش می‌برد. طراحی فضاهای داخلی با مهندس کوثر رضازاده است و مهندس محمدرضا صالحی، مدیر فناوری اطلاعات، زیرساخت مدل‌سازی و مدیریت اطلاعات پروژه‌ها را پشتیبانی می‌کند. در کنار آن‌ها، مهندسان سازه، مهندسان تأسیسات و مدیران اجرایی پروژه‌ها حضور دارند. این تیم هستهٔ اصلی استودیو معماری sikaas را تشکیل می‌دهد که پروژه‌هایش از سواحل گیلان و مازندران تا طالقان و حاشیهٔ تهران و... امتداد دارد.
تصمیم‌هایی در طراحی ویلا که کیفیت آن را می‌سازند
روی میز طراحی سیکاس، چند تصمیم بیش از بقیه وزن دارند؛ تصمیم‌هایی که هر کدام، پیامدی مشخص در زندگی روزمره یا ساخت ویلا دارند.
جانمایی و جهت‌گیری بنا روی زمین
نخستین تصمیم، جای ساختمان روی زمین و جهتی است که فضاهای اصلی به آن رو می‌کنند. تیم سیکاس نشیمن و فضاهای اصلی را در جبهه‌ای قرار می‌دهد که نور مطلوب و دید بهتری دارد و اندازهٔ پنجره‌های هر جبهه را بر اساس شدت تابش همان جبهه تعیین می‌کند. در سمت معبر یا همسایه‌های پرتردد، فضاهای خدماتی می‌نشینند و بازشوها محدودتر می‌شوند. در زمین‌های کم‌شیب نیز اختلاف تراز اغلب با پیش‌بینی پیلوت، یعنی قرارگرفتن بخشی از ساختمان روی ستون‌ها بالاتر از سطح زمین، حل می‌شود، نه با خاک‌برداری پرهزینه.
چیدمان فضاها بر اساس سبک زندگی
در پلان، تیم سیکاس سه معیار را کنار هم می‌سنجد: تفکیک روشن فضاهای عمومی از خصوصی، مسیرهای حرکت کوتاه و بدون راهروی اضافه، و ارتباط مستقیم فضاهای اصلی با تراس و حیاط. اینکه آشپزخانه چقدر به ورودی و حیاط نزدیک باشد یا اتاق مهمان در کدام طبقه قرار بگیرد، به این بستگی دارد که خانواده چطور و در چه فصل‌هایی از ویلا استفاده می‌کند.
هماهنگی سازه و تأسیسات با معماری از ابتدا
در سیکاس، طراحان سازه و تأسیسات از همان مرحلهٔ پلان کنار معماران‌اند. در سازهٔ LSF، که بار ساختمان از راه دیوارهای باربر منتقل می‌شود، این دیوارها باید در طبقات مختلف روی هم قرار بگیرند و ابعاد بازشوها محدودتر است؛ پس پلان طبقات از ابتدا با همین منطق شکل می‌گیرد. در سازه‌های بتنی و فلزی هم جای ستون‌ها و تیرها بر ارتفاع مفید فضاها و اندازهٔ بازشوها اثر مستقیم دارد. برای تأسیسات نیز فضاهای خیس، یعنی آشپزخانه و سرویس‌ها، کنار هم یا روی هم جانمایی می‌شوند تا مسیر لوله‌ها و رایزرها، یعنی لوله‌های عمودی تأسیسات میان طبقات، کوتاه‌تر و اجرای آن‌ها ساده‌تر باشد.
جزئیات اجرایی و انتخاب مصالح در نقشه
کیفیتی که در نگاه اول دیده می‌شود، اغلب در جزئیات ساخته می‌شود: عمق و قاب پنجره‌ها، لبه‌ها و درزهای نما، محل اتصال دو متریال و مسیر هدایت آب باران. تیم سیکاس این جزئیات را در نقشهٔ ویلا مشخص می‌کند و متریال هر سطح را بر اساس رفتارش در برابر رطوبت و تردد، هزینهٔ نگهداری و بودجهٔ پروژه برمی‌گزیند؛ از نوع کف‌پوش هر فضا تا جداسازی بخش خشک و خیس در سرویس‌ها.
هزینهٔ تصمیم دیرهنگام
ساده‌ترین تغییرها گویاترین مثال‌اند: جابه‌جایی یک دیوار یا یک پنجره. اثر همین تغییر بر نقشهٔ ویلا و روند ساخت، بسته به زمانی که مطرح می‌شود، کاملاً متفاوت است:
|
زمان تغییر |
آنچه باید بازنگری شود |
|
مرحلهٔ طرح اولیه |
پلان و مدل سه‌بعدی |
|
پس از نهایی‌شدن نقشه‌ها |
نقشه‌های سازه، تأسیسات، نما و طراحی داخلی |
|
پس از صدور پروانه |
علاوه بر همهٔ نقشه‌ها، اصلاح نقشه‌های مصوب و تأیید دوباره |
|
حین اجرا |
علاوه بر همهٔ این‌ها، تخریب بخش اجراشده و اجرای دوباره |
یک موقعیت رایج را در نظر بگیرید: کارفرما پس از اجرای اسکلت تصمیم می‌گیرد پنجرهٔ نشیمن را عریض‌تر کند تا دید بیشتری به حیاط داشته باشد. اگر این خواسته در جلسهٔ ارائهٔ طرح مطرح شده بود، فقط پلان و مدل سه‌بعدی اصلاح می‌شد. در این مرحله اما عریض‌ترشدن بازشو، بررسی دوبارهٔ تیر یا نعل‌درگاه بالای آن را لازم می‌کند؛ عضو افقی‌ای که بار دیوار را از روی بازشو عبور می‌دهد. در سازه‌ای مانند LSF، که بازشوها در دیوار باربر محدودند، گاهی بخشی از همان دیوار هم باید بازطراحی شود. نقشه‌های نما و طراحی داخلی هم باید اصلاح شوند و بخشی از کار اجراشده تخریب و دوباره ساخته شود.
توصیهٔ تیم سیکاس به کسی که ویلا می‌سازد
تیم سیکاس برای جلسه‌های طراحی، این توصیه‌ها را به کارفرمایان دارد:
۱. سهم اصلی بودجه را به اجزای ماندگار ساختمان اختصاص دهید. سازه، عایق‌کاری، تأسیسات و پنجره‌ها پس از ساخت به‌سختی تغییر می‌کنند، اما کف‌پوش، رنگ و مبلمان را می‌توان سال‌ها بعد هم ارتقا داد. در جلسهٔ طراحی، اولویت هزینه‌ها را با همین منطق مرور کنید.
۲. پلان را با مبلمان واقعی ببینید. از تیم طراحی بخواهید تخت، میز ناهارخوری، کاناپه و کمدها را با ابعاد واقعی روی پلان بچینند. اندازهٔ واقعی هر فضا و فاصلهٔ رفت‌وآمد میان مبلمان، با چیدمان مشخص می‌شود، نه با عدد متراژ.
۳. ویلا را برای سال‌های بعد هم طراحی کنید. بپرسید اگر روزی بالا رفتن از پله برای یکی از اعضای خانواده سخت شد، اتاق‌خواب و سرویسی در همکف هست یا نه؛ و اگر بخواهید فضایی به ویلا اضافه کنید، طرح و سازه این امکان را دارند یا نه.
۴. دربارهٔ روزهایی که ویلا خالی است بپرسید. بسیاری از ویلاها هفته‌ها بدون ساکن می‌مانند. در اقلیم مرطوب، تهویهٔ فضاهای بسته، امکان قطع‌ووصل جداگانهٔ تأسیسات و امنیت بازشوها در این دوره‌ها باید از همان طرح پیش‌بینی شود.
۵. برای هر جزء، راه نگهداری‌اش را بپرسید. پنجره‌های بلند چطور تمیز می‌شوند، به بام و ناودان‌ها از کجا دسترسی هست و تجهیزات موتورخانه و استخر برای تعمیر چقدر در دسترس‌اند. جزئی که نگهداری‌اش دشوار باشد، معمولاً زودتر از بقیه فرسوده می‌شود.
جمع‌بندی
مصالح خوب و اجرای دقیق، هر دو در کیفیت ویلا سهم دارند؛ اما هر دو بر پایهٔ تصمیم‌هایی کار می‌کنند که پیش‌تر در جلسه‌های طراحی گرفته شده است. نمونه‌کارهای اجراشدهٔ تیم معماری سیکاس، از سواحل گیلان تا کوهستان طالقان، تصویری روشن از همین تصمیم‌ها و نتیجهٔ آن‌ها در ویلاهای ساخته‌شده به دست می‌دهد.
