«روزمرگی»؛ نخستین فیلم عمودی تورج اصلانی

به گزارش 24 آنلاین، ساخت آثار تصویری عمودی که به طور مشخص بر پایه ابعاد صفحه موبایل تولید می‌شوند، کم‌کم در ایران نیز جدی می‌شود و اگرچه فعلا در حوزه سریال‌سازی بیشتر مورد توجه قرار گرفته، اما پای آن به سینما هم باز شده است. اگرچه این جریان مدت زمان زیادی نیست که به صورت حرفه‌ای رونق گرفته ولی تورج اصلانی، فیلمبردار سینما، که پیش‌تر سابقه فیلمبرداری با موبایل «بی‌سرزمین» را هم داشته، دو سال قبل با دوربین سینمایی ساخت یک فیلم سینمایی عمودی را تجربه کرده است.

او که در این سال‌ها وارد عرصه کارگردانی هم شده و فیلم «وابل»‌اش ر پس از چهار سال، هنوز به اکران درنیاورده، در گفت‌وگویی با ایسنا از مدیوم جدیدی که سینما به آن وارد شده و اینکه تماشای فیلم سینمایی عمودی در موبایل چه تاثیری بر جریان کلی سینما می‌گذارد، صحبت کرد.

شکل مواجهه مخاطب با سینما در حال تغییر است

اصلانی در ابتدا در پاسخ به اینکه آبا به نظرش سینما پس از سال‌ها جادویی که بر پرده بزرگ داشته، با رسیدن به یک فرم کوچک موبایلی، همچنان می‌تواند با تعاریف همیشگی‌ خود باقی بماند؟ بیان کرد: سینما از نگاه من، شکل مواجهۀ مخاطب یا تماشاچی با سینماست. این شکل از مواجهه چند سالی است که در حال تغییر است و نمی‌شود آن را انکار کرد، چون ساختار جدید به‌مرور زمان خودش را از مخاطب طلب می‌کند. ما قبلا یک فرهنگ سینما رفتن داشتیم که مردم از قبل قرار می‌گذاشتند، فیلم انتخاب می‌کردند و داخل سالن سینما، روی پرده بزرگ فیلم می‌دیدند. الان چنین چیزی خیلی کمرنگ شده است. در گذشته تعداد فیلم‌های تولیدی، چه داخلی و چه خارجی، این‌قدر زیاد نبود و امکان نمایش همه آن‌ها وجود نداشت. اگر فرصتی برای دیدن فیلمی وجود داشت که در قاب تلویزیون یا رسانه‌های تقریباً مجانی در دسترس نبود، مردم برایش هزینه می‌کردند و داخل سالن می‌رفتند. اما الان می‌بینید که واقعاً سینما شکلش را تغییر داده؛ درست است که در بعضی سینماها، ایونت‌های خاصی برای معرفی فیلم‌ها برگزار می‌شود و تعدادی تماشاچی هم داخل سالن هستند، ولی متأسفانه در مجموع، معدل کلی تماشاچی در سالن سینما پایین آمده است.

او افزود: از سال‌ها پیش که موبایل هم در دسترس عموم مردم جهان قرار گرفت، یک امکان به این ارتباط کلامی بصری اضافه شد. همۀ موبایل‌ها تقریبا از یک تاریخ به بعد، دوربین با کیفیت‌های مختلف داشتند. این‌ امکان باعث شد تماشاچی‌ ما، ناخودآگاه تجربه تصویربرداری و عکاسی داشته باشد، هر روز سلفی بگیرد و در فضای مجازی منتشر کند که این خودش یک تجربه و ذائقه جدید در ارتباط با کمپوزیسیون و کادربندی است که در این سال‌ها به مردم جهان اضافه شده است و ما همگی خواسته یا ناخواسته در این قاب قرار گرفته‌ایم.

وی ادامه داد: اگر ساختار موبایل‌ها افقی بود، شاید همان ساختار کادر ماندگارتر سینما در کلاس خودش حفظ می‌شد، اما الان سینما به هر حال این فرمت را در اختیار دارد و یک امکان بیشتر برای نمایش و قصه گفتن، گرفته است.

به تعداد صاحبان موبایل، فیلمبردار و فیلمساز داریم 

اصلانی با اشاره به اینکه مردم در نهایت برای دیدن قصه به سالن سینما می‌روند، گفت:‌ اگر صرفاً قصه‌گویی را در نظر بگیریم، شما در رادیو، تلویزیون و روی پرده سینما می‌توانید قصه بگویید و حالا یک امکان دیگر به نام موبایل اضافه شده است؛ یک امکان شنیداری و دیداری که تقریباً همه آن را در اختیار دارند و به نظر می‌رسد در دنیای امروز،  واقعیت موجود در قاب عمودی برای مخاطب و تماشاچی بیشتر قابل هضم شده است و الان انگار به شکلی تعداد فیلمبرداران و فیلمسازان در دنیا، به تعداد صاحبان موبایل و گوشی شده است.

این سینماگر اضافه کرد: اما شاید این امکان قصه‌گویی تازه، از یک منظر برای آن نوع سینمایی که اسمش را صنعت می‌گذاریم، چندان جالب و خوشایند نباشد؛ به هر حال صنعت سینما در بخش‌های مختلف تولید یک اثر، شغل ایجاد می‌کند و اگر مثلا اثری بزرگ باشد، برای خلق یک اتمسفر بصری، دوربین‌های بزرگ استفاده می‌شود که هر دوربین تیم خودش را دارد ولی الان همه این تیم‌ها با آمدن موبایل کوچک شده‌اند؛ پس طبیعتاً صنعت سینما مقابل این امکان گارد می‌گیرد در حالی که هنر سینما استقبال می‌کند، چون دنبال قصه و مخاطب است.

اصلانی در بخشی دیگر به بُعد دیگر این نوع سینما اشاره کرد و گفت: گرافیک بصری این ساختار، عمودی است و کادر عمودی از نظر تناسب، پرسپکتیو و ابعاد بصری متفاوت است و این تفاوت حتی در تدوین و ریتم فیلم نیز تأثیر می‌گذارد، چراکه در سینمای کلاسیک افقی ممکن است برای نمایش اجزای مختلف یک موقعیت به چند پلان نیاز باشد، اما قاب عمودی می‌تواند امکان نمایش آن‌ها را در یک قاب فراهم کند.

او با بیان اینکه یک تفاوت دیگر سینمای عمودی و سینمای پرده بزرگ در شکل نمایش است که در سالن سینما همه‌جا تاریک می‌شود و مخاطب تنها یک موضوع را می‌بیند، اما هنگام تماشای فیلم با موبایل، محیط اطراف همچنان در میدان دید مخاطب قرار دارد، ادامه داد: تغییر ذائقه مخاطب و کوتاه‌تر شدن زمان توجه از نکات دیگر توجه به این شکل از محتوای تصویری است، چراکه مردم امروز وقت کمتری دارند و بیشتر زمان خود را در مسیر بین خانه و محل کار یا در محیط کار می‌گذرانند و کمتر در کنار خانواده هستند. مردم دنیا به سمت تنهایی می‌روند و شکل‌های جدید تماشای محتوا نیز متناسب با این شرایط در حال گسترش است و براساس همین وقت و حوصله کم، ترجیح می‌دهند قصه‌های کوتاه را دنبال کنند و عصاره قصه را زودتر بفهمند.  

گسترش سینمای عمودی به معنای تعطیلی سالن سینما نیست

اصلانی با یاداوری اینکه «این گرایش پیش از این نیز در ادبیات وجود داشته و با شعر سپید و هایکو نمود پیدا کرده و اکنون وارد سینما شده است»، به فیلم کوتاه اشاره کرد و افزود: کم‌گویی و گزیده‌گویی یکی از ویژگی‌های مهم رسانه‌های امروز شده و رسانه‌ها تلاش می‌کنند در کمترین زمان، بیشترین اطلاعات یا قصه را به مخاطب منتقل کنند.

با وجود این تعریف‌ها از شرایط و ویژگی‌های سینمای عمودی، اصلانی تأکید کرد: گسترش این فرمت به معنای تعطیلی سالن‌های سینما نیست. عمق و وضوحی که سینما دارد همچنان حفظ شده است و روزبه‌روز هم سالن‌ها گران‌تر می‌شوند در حالی که این فرمت عمودی برای عموم مردم ارزان‌تر و در دسترس‌تر است.

ساخت «روزمرگی» با فرمت عمودی؛ یک تجربه متفاوت

این کارگردان و فیلمبردار سینما در بخشی دیگر از این گفت‌وگو درباره فیلم «روزمرگی» توضیح داد: این فیلم دو سال قبل با دوربین سینما و فرمت فیلمبرداری سینمایی اما به شکل عمودی فیلمبرداری شده و اکنون در مراحل پایانی پست پروداکشن و آماده‌سازی برای نمایش عمومی است.   

اصلانی درباره چگونگی نمایش این فیلم گفت: من به عنوان یک فیلمساز مستقل برای مخاطب فیلم می‌سازم و مثل هر فیلمسازی دوست دارم اثرم در اینجا دیده شود چون درباره همین شهر و برای همین مردم ساخته شده است. اگر در داخل کشور امکان نمایش داشته باشد که خیلی خوشحال می‌شوم، اما با این حال اینکه با چه نمایشی و از کجای جهان شروع می‌کند، خیلی برایم اهمیت ویژه‌ای ندارد و تولید اثر را مهم‌تر می‌دانم.

این فیلمساز درباره اینکه چطور شد که سراغ ساخت فیلم عمودی رفت، توضیح داد: ایده ساخت فیلم با این کادر را دو سال پیش و پس از پژوهش روی این قالب دنبال کردم. یکی، دو سال پیش واقعاً فکر می‌کردم یک کادر متفاوت باید وارد سینما بشود. روی این کادر پژوهش کردم و بعد فیلم ساختم. البته من قبلا تجربه ساخت فیلم با موبایل را هم داشتم که در واقع سومین فیلمی بود که در دنیا با موبایل ساخته شده بود؛ «بی‌سرزمین» که در سال ۲۰۱۹ در سوریه و به چهار زبان عربی، ترکی، کردی و فارسی تولید شد.

اصلانی در پایان تأکید کرد: من همیشه سعی می‌کنم از تجربه‌های استقبال کنم و این شیوه متفاوت را هم در ادامه مسیر سینما می‌دانم؛ سینمایی که در هر صورت زنده است و فقط شکل و فرمت آن در حال تغییر است.