گزارش وضعیت آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه؛ کاهش نیروهای تهاجمی و تمرکز بر محاصره دریایی ایران - ۱۷ مهر

تصاویر ماهواره‌ای و اخبار اطلاعاتی منبع‌باز تا امروز نشان می‌دهند:‌

۱. کاهش قابل‌توجه هواپیماهای سوخت‌رسان

یکی از مهم‌ترین تغییرات در آرایش نظامی آمریکا، کاهش تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان KC-135 و KC-46 است که نقش اساسی در پشتیبانی از عملیات هوایی دوربرد دارند.

بر اساس داده‌های رصد پرواز و تحرکات نظامی، تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی مستقر در محدوده اروپا و فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از حدود ۲۳۲ فروند در اوج جنگ به حدود ۱۶۱ تا ۱۶۵ فروند در اواخر سپتامبر و اوایل اکتبر کاهش یافته است. همچنین تعداد این هواپیماها در محدوده عملیاتی سنتکام برای نخستین بار از عید سال جاری به کمتر از ۱۰۰ فروند رسیده است.

روند خروج سوخت‌رسان‌ها همچنان ادامه دارد، اما سرعت آن نسبت به هفته‌های گذشته کاهش یافته است. بخشی از جابه‌جایی‌های اخیر نیز مربوط به چرخش نیروها و جایگزینی هواپیماهایی است که برای مدت طولانی در منطقه مستقر بوده‌اند.

داده‌های تجمیعی نشان می‌دهند که در طول جنگ دست‌کم ۳۲۹ هواپیمای سوخت‌رسان به منطقه اعزام شده‌اند که ۶۲ فروند از آن‌ها بیش از یک بار مأموریت استقرار داشته‌اند.

با وجود کاهش تعداد سوخت‌رسان‌ها، فعالیت این هواپیماها به‌طور کامل متوقف نشده است. از جمله، هواپیماهای KC-46 مستقر در پایگاه العدید قطر همچنان در برخی مأموریت‌های مرتبط با عملیات آمریکا در محدوده تنگه هرمز مشارکت دارند.

کاهش شمار سوخت‌رسان‌ها از این جهت اهمیت دارد که اجرای عملیات هوایی گسترده و مستمر علیه ایران، به‌ویژه با مشارکت جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌های دوربرد، نیازمند شبکه قابل‌توجهی از پشتیبانی سوخت‌رسانی هوایی است.

۲. تغییر آرایش ناوهای هواپیمابر آمریکا

در بخش دریایی نیز تغییراتی در استقرار ناوهای هواپیمابر آمریکا مشاهده می‌شود.

بر اساس آخرین داده‌های رصدشده در گزارش‌های مورد بررسی، ناو هواپیمابر یواس‌اس جورج واشنگتن (USS George Washington – CVN-73) تنها ناو هواپیمابر آمریکایی حاضر در محدوده عملیاتی سنتکام است.

ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن (USS Abraham Lincoln) پس از یک مأموریت طولانی‌مدت از منطقه خارج شده و به آمریکا بازگشته است. این ناو در جریان جنگ مشارکت گسترده‌ای در عملیات رزمی داشته و گروه هوایی آن در مأموریت‌های متعدد علیه اهداف ایرانی به کار گرفته شده است.

در همین حال، ناو یواس‌اس جورج اچ. دبلیو. بوش (USS George H.W. Bush) نیز منطقه عملیاتی خود را ترک کرده و برای توقف در بندر پوکت تایلند حرکت کرده است. این توقف احتمالاً با هدف استراحت خدمه و انجام فعالیت‌های پشتیبانی پس از ماه‌ها استقرار عملیاتی صورت گرفته است.

با وجود کاهش شمار ناوهای هواپیمابر حاضر در منطقه، حضور شناورهای رزمی آمریکا همچنان ادامه دارد. ناوشکن‌های مجهز به سامانه‌های دفاع موشکی در بخش‌هایی از دریای سرخ و دیگر مناطق عملیاتی فعال هستند و در رهگیری تهدیدهای موشکی و پهپادی مشارکت دارند.

همچنین تعدادی از شناورهای رزمی ساحلی مجهز به قابلیت مقابله با مین‌های دریایی که پیش‌تر به منطقه اعزام شده بودند، از محدوده مأموریت خارج شده‌اند. دست‌کم یکی از این شناورها در منطقه اوکیناوا ژاپن مشاهده شده است.

در مقابل، محاصره دریایی ایران همچنان یکی از مأموریت‌های اصلی نیروهای دریایی آمریکا محسوب می‌شود و عملیات نظارت بر تردد کشتی‌ها و جلوگیری از عبور شناورهای مشمول محاصره ادامه دارد.

۳. کاهش هواپیماهای جنگ الکترونیک و نبود بمب‌افکن‌های راهبردی در منطقه

در حوزه نیروی هوایی، داده‌های موجود حاکی از ادامه چرخش جنگنده‌ها و کاهش بخشی از تجهیزات پشتیبانی عملیات تهاجمی است.

در هفته‌های اخیر، جابه‌جایی تعدادی جنگنده F-16 آمریکایی به سمت محدوده عملیاتی سنتکام ثبت شده است. از جمله جنگنده‌های F-16C مستقر در پایگاه آویانو ایتالیا در قالب مأموریت‌های انتقال هوایی به سمت خاورمیانه حرکت کرده‌اند.

بااین‌حال، تعداد هواپیماهای تخصصی جنگ الکترونیک مستقر در پایگاه‌های زمینی کاهش یافته است. برآوردهای موجود از حضور حدود هفت فروند هواپیمای EA-18G و یک فروند EA-37B حکایت دارند که احتمال خروج هواپیمای دوم نیز مطرح شده است.

در بخش بمب‌افکن‌های راهبردی، داده‌های مورد بررسی حضور بمب‌افکن آمریکایی در خارج از خاک ایالات متحده با مأموریت مشخص مرتبط با ایران را نشان نمی‌دهند.

دو فروند بمب‌افکن B-52 در استرالیا حضور دارند، اما استقرار آن‌ها به مأموریتی جداگانه مربوط است.

فعالیت بمب‌افکن‌های آمریکایی در پایگاه فیرفورد بریتانیا نیز نسبت به دوره جنگ تغییر کرده است. پروازهای اخیر بیشتر به مأموریت‌های آموزشی در محدوده بریتانیا و شمال اقیانوس اطلس مربوط بوده‌اند و از پروازهای عملیاتی گسترده به سمت مدیترانه خبری نیست.

با وجود این تغییرات، بخشی از جنگنده‌های آمریکایی همچنان در خاورمیانه باقی مانده‌اند. از جمله، گزارش‌ها نشان می‌دهند که حدود نیمی از تجهیزات پروازی دست‌کم یکی از یگان‌های جنگنده مرتبط با پایگاه لیکن‌هیث بریتانیا هنوز در منطقه حضور دارند.

هواپیمای شناسایی بلندپرواز U-2 نیز همچنان در پایگاه فیرفورد مستقر است.

۴. تداوم فعالیت‌های پشتیبانی، انتقال مجروحان و عملیات دفاعی

با وجود کاهش بخشی از تجهیزات تهاجمی، فعالیت‌های لجستیکی و پشتیبانی نظامی آمریکا در منطقه ادامه دارد.

پروازهای هواپیماهای ترابری C-17 برای انتقال مجروحان و نیروهای نیازمند مراقبت پزشکی از کشورهای منطقه، از جمله عمان، اردن، اسرائیل و عربستان سعودی، همچنان به‌صورت دوره‌ای ثبت می‌شوند.

بر اساس یکی از گزارش‌های رصد پرواز، شمار مأموریت‌های شناسایی‌شده از این نوع از اوایل ژوئیه به دست‌کم ۳۳ پرواز رسیده است.

همچنین پروازهای تخلیه پزشکی از برخی ناوها و شناورهای نظامی ادامه دارد.

تداوم این فعالیت‌ها نشان می‌دهد که شبکه پشتیبانی پزشکی و لجستیکی آمریکا همچنان فعال است و حضور نظامی این کشور در منطقه، با وجود کاهش بخشی از ظرفیت تهاجمی، به پایان نرسیده است.

۵. تشدید درگیری‌های دریایی و ادامه محاصره ایران

با وجود کاهش بخشی از تجهیزات نظامی آمریکا، تنش در آب‌های خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز همچنان بالاست.

نیروهای آمریکایی محاصره دریایی ایران را ادامه می‌دهند و تلاش می‌کنند از ورود و خروج کشتی‌های مشمول این محاصره جلوگیری کنند. هم‌زمان، گزارش‌های متعددی از حملات نیروهای ایرانی به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در مسیرهای کشتیرانی منطقه منتشر شده است.

در هفته منتهی به پنجم اکتبر، دست‌کم ۱۲ حادثه مرتبط با حملات به نفتکش‌ها گزارش شده و در هشتم اکتبر نیز یک نفتکش در نزدیکی سواحل قطر هدف قرار گرفته است.

این وضعیت نشان می‌دهد که اگرچه از شدت عملیات هوایی گسترده کاسته شده، تقابل نظامی در حوزه دریایی همچنان ادامه دارد و خطر گسترش درگیری‌ها به مسیرهای انتقال انرژی وجود دارد. 

۶. احتمال تقویت مجدد حضور نظامی آمریکا

با وجود نشانه‌های کاهش بخشی از توان تهاجمی، تحولات روزهای اخیر تصویر پیچیده‌تری از برنامه‌های نظامی آمریکا ارائه می‌دهد.

گزارش‌های منتشرشده در ابتدای اکتبر نشان می‌دهند که پنتاگون هم‌زمان با خروج برخی واحدهای فرسوده از منطقه، برای افزایش دوباره ظرفیت نظامی خود نیز برنامه‌ریزی می‌کند.

در همین چارچوب، ناو هواپیمابر یواس‌اس تئودور روزولت (USS Theodore Roosevelt) در ۲۷ سپتامبر از سن‌دیگو خارج شده و به سمت منطقه عملیاتی خاورمیانه حرکت کرده است.

همچنین احتمال استقرار هم‌زمان سه گروه رزمی ناو هواپیمابر در منطقه مطرح شده است؛ هرچند مشخص نیست این هم‌پوشانی احتمالی تا چه اندازه طولانی خواهد بود یا صرفاً بخشی از روند جایگزینی ناوهاست.

گزارش‌هایی نیز درباره اعزام احتمالی ۹ تا ۱۰ هزار نیروی نظامی اضافی، همراه با واحدهای تفنگداران دریایی و تجهیزات پشتیبانی، منتشر شده است.

این تحولات نشان می‌دهد که کاهش تجهیزات در برخی حوزه‌ها لزوماً نشانه تصمیم آمریکا برای کاهش بلندمدت حضور نظامی نیست. واشنگتن ممکن است هم‌زمان با خارج کردن نیروهای مستهلک، برای حفظ یا افزایش گزینه‌های نظامی خود در هفته‌های آینده آماده شود. 

۷. وضعیت اسرائیل و احتمال مشارکت در عملیات جدید

در داده‌های بررسی‌شده، نشانه روشنی از یک افزایش گسترده و مستقل در آرایش تهاجمی اسرائیل مشاهده نمی‌شود.

اطلاعات موجود عمدتاً به تداوم فعالیت برخی پایگاه‌ها، مأموریت‌های پشتیبانی و انتقال مجروحان و احتمال مشارکت اسرائیل در صورت آغاز دور جدیدی از حملات آمریکا مربوط است.

بااین‌حال، نبود شواهد علنی درباره افزایش نیروها به معنای نبود آمادگی نظامی نیست؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های عملیاتی اسرائیل، به‌ویژه در زمینه نیروی هوایی، لزوماً از طریق داده‌های عمومی پروازی قابل شناسایی نیست.

بنابراین، بر اساس اطلاعات موجود نمی‌توان درباره ابعاد آمادگی اسرائیل برای مشارکت در یک عملیات احتمالی جدید به نتیجه قطعی رسید.

۸. ارزیابی احتمال آغاز دور جدید حملات علیه ایران

مجموع تحولات نظامی اخیر دو روند متفاوت را نشان می‌دهد.

از یک سو، کاهش تعداد هواپیماهای سوخت‌رسان، خروج برخی ناوهای هواپیمابر، کاهش تجهیزات جنگ الکترونیک و نبود بمب‌افکن‌های راهبردی در استقرارهای مرتبط با ایران، نشان‌دهنده کاهش بخشی از ظرفیت آماده برای اجرای فوری یک عملیات هوایی گسترده در مقایسه با اوج جنگ است.

از سوی دیگر، تداوم محاصره دریایی، استقرار جنگنده‌ها و شناورهای رزمی، حرکت ناو تئودور روزولت به سمت منطقه و گزارش‌های مربوط به تقویت احتمالی نیروها نشان می‌دهد که واشنگتن همچنان در حال حفظ گزینه‌های نظامی خود است.

در بعد سیاسی نیز دونالد ترامپ روز پنجشنبه ۸ اکتبر اعلام کرد که آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر حمله نظامی تازه‌ای علیه ایران انجام نخواهد داد. او در عین حال تأکید کرد که محاصره دریایی ایران ادامه خواهد یافت و گفت‌وگوها با تهران در جریان است.

این موضع، در صورت تداوم، می‌تواند احتمال آغاز عملیات تهاجمی گسترده در هفته‌های منتهی به انتخابات را کاهش دهد؛ اما به‌خودی‌خود تضمینی برای جلوگیری از درگیری‌های محدود، تشدید تقابل دریایی یا تغییر تصمیم واشنگتن در صورت وقوع یک بحران جدید نیست. 

۹. موضع سیاسی واشنگتن و احتمال حملات جدید

دونالد ترامپ روز هشتم اکتبر اعلام کرد که آمریکا تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر حمله نظامی جدیدی علیه ایران انجام نخواهد داد، اما محاصره دریایی همچنان ادامه خواهد یافت. برخی تحلیلگران OSINT معتقدند کاهش شمار هواپیماهای سوخت‌رسان، خروج ناوهای هواپیمابر، کاهش تجهیزات جنگ الکترونیک، محدودیت ذخایر سامانه‌های دفاع هوایی و فشارهای سیاسی ناشی از انتخابات، احتمال آغاز مجدد عملیات گسترده علیه ایران را در کوتاه‌مدت کاهش داده است. همچنین در حملات بزرگ آمریکا علیه ایران در جنگ ۱۲ روزه، دست‌کم دو ناو هواپیمابر در منطقه حضور داشته‌اند؛ درحالی‌که اکنون تنها یک ناو در محدوده سنتکام قرار دارد.

۱۰. تغییر شکل تقابل نظامی آمریکا و ایران

مجموع داده‌های موجود نشان می‌دهد که آمریکا بخشی از ظرفیت تهاجمی مستقر در خاورمیانه را نسبت به اوج جنگ کاهش داده است. کاهش حدود ۳۰ درصدی هواپیماهای سوخت‌رسان، خروج برخی ناوهای هواپیمابر، کاهش تجهیزات جنگ الکترونیک و نبود بمب‌افکن‌های راهبردی در استقرارهای مرتبط با ایران، از مهم‌ترین نشانه‌های این تغییر هستند. در مقابل، محاصره دریایی ایران، حضور جنگنده‌ها و ناوشکن‌ها، عملیات دفاعی و پشتیبانی و جابه‌جایی نیروهای جدید همچنان ادامه دارد. بنابراین، تصویر فعلی بیش از آنکه نشان‌دهنده پایان تقابل نظامی باشد، بیانگر تغییر شکل آن از عملیات هوایی گسترده به فشار مستمر دریایی و اقتصادی، همراه با حفظ امکان بازگشت به عملیات تهاجمی است. در شرایط کنونی، شواهد موجود برای نتیجه‌گیری درباره قریب‌الوقوع بودن یک حمله گسترده جدید کافی نیستند، اما تحرکات اخیر نشان می‌دهد که نمی‌توان احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها را منتفی دانست.