نبض فناوری در زمین فوتبال؛ داوری و توپ هوشمند
جام جهانی ۲۰۲۶ شاهد حضور هوشمندترین بازیکن خود خواهد بود که نه کفش به پا دارد و نه به داور اعتراض میکند؛ توپ رسمی «تریوندا» که با دقت خیرهکننده خود، عصر جدیدی از عدالت را در مستطیل سبز رقم میزند و این تنها یکی از فناوریهایی است که فرآیند داوری و بررسی بازی را راحت خواهد کرد.
به گزارش 24 آنلاین، سوت آغاز جام جهانی ۲۰۲۶ به زودی زده میشود و این در حالی است که این تورنمنت تنها میدان نبرد ستارههای مستطیل سبز نیست؛ بلکه ویترینی خیرهکننده از تلاقی فوتبال و فناوریهای پیشرفته است. در روزهایی که شمارش معکوس برای میزبانی مشترک آمریکا، کانادا و مکزیک آغاز شده، فناوری نه بهعنوان یک ابزار جانبی، بلکه به قلب تپنده مسابقات تبدیل شده است تا نویدبخش عادلانهترین و دقیقترین دوره جام جهانی در تاریخ فوتبال باشد؛ رقابتهایی که در آن هوش مصنوعی و نوآوریهای دیجیتال، مرزهای تجربه تماشای فوتبال را برای همیشه جابهجا خواهند کرد.
با ورود به عصر جدیدی از حکمرانی دادهها و هوش مصنوعی در ورزش، جام جهانی ۲۰۲۶ به آزمایشگاهی بزرگ برای تحول دیجیتال بدل شده است. از توپ رسمی مسابقات با نام «تریوندا» (TRIONDA) که با حسگرهای دقیق خود، اطلاعات لحظهای را برای کمک به داوران مخابره میکند گرفته، تا استفاده از پهپادهای امدادگر برای تضمین ایمنی حداکثری تماشاگران در ورزشگاهها، همگی نشان از تغییری بنیادین دارند. در این دوره، شاهد رونمایی از «Football AI Pro» هستیم که با تحلیل میلیونها داده، اطلاعات بینظیری برای کادر فنی تیمها فراهم میکند؛ در کنار آن، فناوری پیشرفته «دید داور» (Referee View) و اسکنهای سهبعدی از بازیکنان برای ارتقای دقت سیستم نیمهخودکار آفساید، تجربهای را برای مخاطبان رقم میزند که گویی خود در قلب میدان مسابقه حضور دارند. در ادامه نگاهی به فناوریهایی که راه خود را به جام جهانی ۲۰۲۶ باز کردهاند، میاندازیم.
توپ هوشمند جام جهانی
باهوشترین بازیکن جام جهانی احتمالا کفش به پا نخواهد داشت، به داوران اعتراض نخواهد کرد و در محوطه جریمه هم زمین نخواهد خورد، اما با این وجود ۹۰ دقیقه ضربات بسیار محکمی را پشت سر میگذارد. توپ مسابقه ساده جام جهانی که روزگاری چیزی بیش از چرم دوخته شده و هوای محبوس شده در دل آن نبود، امروزه به یکی از پیچیدهترین دستگاههای مجهز به اینترنت اشیاء در عرصه جهانی ورزش تبدیل شده است. در زیر صفحات حرارتی این توپ که شرکت آدیداس آن را طراحی کرده، مجموعهای از حسگرهای کوچک پنهان شدهاند که قادر به انتقال دادههای حرکتی ۵۰۰ بار در ثانیه هستند.
این فناوری که برای اولین بار در طول مسابقات ۲۰۲۲ قطر با توپی موسوم به الرحله به صورت عمومی استفاده شد، اکنون در رقابت گستردهتر ۲۰۲۶ به کار میرود.
این توپ جدید که با استفاده از فناوری شرکت فناوری ورزشی آلمانی KINEXON ساخته شده است، تریوندا نام دارد که به زبان اسپانیایی به معنای سه موج است. این توپ یک واحد اندازهگیری اینرسی در دل خود دارد و قرار است نقش مهمی در زمین ایفا کند.
حسگر شتاب آن، چرخش و حرکت را در سه بُعد اندازهگیری میکند و دادهها را به طور مداوم در طول مسابقه به سیستمهای ورزشگاه ارسال میکند. این موضوع مهم است، زیرا داوری فوتبال مدرن کمتر به بینایی و بیشتر به برچسبهای زمانی وابسته شده است.
بزرگترین چالش در تصمیمگیریهای آفساید، موقعیت بازیکن نیست، بلکه تعیین دقیق میلیثانیهای است که توپ از پای بازیکن خارج میشود. سیستم نیمه خودکار آفساید فیفا، دوربینهای ردیابی بازیکن را با دادههای توپ متصل ترکیب میکند تا «نقطه دقیق ضربه» را شناسایی کند.
آدیداس همچنین میگوید که قطعات الکترونیکی تعبیه شده در این توپ به طور مداوم تا ۶ ساعت کار میکنند، به این معنی که پس از شارژ برای یک بازی کامل مناسب هستند، حتی اگر بازی به طور ناگهانی به پنالتی منجر شود.
تشخیص خودکار خروج از بازی، تجزیه و تحلیل پخش غنیتر، مدلسازی پیشبینی مسیر، سرعت شوت در زمان واقعی، تجزیه و تحلیل واکنش دروازهبان از دیگر امکانات این توپ به شمار میروند.
فناوری پیشرفته تشخیص آفساید (SAOT)
فناوری نیمه خودکار تشخیص آفساید (SAOT) ابزاری پشتیبانی است که به داوران کمک میکند تا تصمیمات آفساید سریعتر، قابل تکرارتر و دقیقتری بگیرند. فناوری پیشرفته تشخیص آفساید اطلاعات را مستقیما برای تشخیص آفسایدهای واضح به داوران مسابقه در زمین ارسال میکند تا روند تصمیمگیری را سرعت بخشد.
فیفا در تلاش برای سادهسازی این فرآیند اعلام کرده است که بازیکنان به صورت دیجیتالی اسکن میشوند تا یک آواتار سهبعدی ایجاد شود تا با در نظر گرفتن ویژگیهایی مانند قد بازیکن، تشخیص آفساید دقیقتری انجام شود.
فیفا میگوید این سیستم که در طول یک بازی جام بین قارهای فیفا در سال ۲۰۲۵ با بازیکنان فلامنگو آزمایش شد، هر اسکن بازیکن ۳۰ تا ۹۰ ثانیه طول میکشد و ابعاد بسیار دقیقی از اعضای بدن را ثبت میکند و به سیستم اجازه میدهد تا بازیکنان را در حرکات سریع به طور قابل اعتمادی ردیابی کند.
سباستین رانگ، رئیس فناوری و دادههای فوتبال فیفا، میگوید برای پشتیبانی از کمک داوران در تشخیص آفساید، داوران همچنین از طریق هدفونهای خود بازخورد هوش مصنوعی در بازی را دریافت میکنند و عباراتی مانند «آفساید» را میشنوند تا تشخیص آفساید خود را بهتر انجام دهند.
با معرفی کمک داور ویدیویی (VAR)، ارزیابی موقعیتهای آفساید که قبلا به صورت درلحظه بررسی نمیشد، امکانپذیر شد. به دلیل پیچیدگی تعیین اینکه آیا یک بازیکن در موقعیت آفساید است یا خیر، که برای آن لازم است هم زمان دقیق بازی توپ و هم موقعیت بازیکن مدافع ماقبل آخر و بازیکن مهاجم دریافت کننده توپ در نظر گرفته شود، یک راهحل مبتنی بر فناوری برای پشتیبانی از فرآیند تصمیمگیری با ارائه خودکار این اطلاعات به کمک داور ویدئویی نیاز بود.
مسئله دیگر این بود که پس از ظهور کمک داور ویدیویی، به کمک داوران دستور داده شد که در سناریوهای آفساید، زمانی که یک فرصت گلزنی فوری وجود دارد، پرچم خود را بالا نبرند تا از توقف بازی به دلیل آفساید و در نتیجه جلوگیری از رد فرصتهای گلزنی در مواقعی که بازیکن مورد نظر واقعا در موقعیت آفساید قرار دارد، جلوگیری شود.
با این حال، ادامه دادن بازی برای مدت طولانی میتواند منجر به آسیبهای قابل اجتناب در موقعیتهایی شود که در هر صورت بازی به دلیل آفساید متوقف میشود. چنین خطراتی با ارائه اطلاعات آفساید عینی و درلحظه به طور مستقیم به داوران داخل زمین برای آفسایدهای واضح، جلوگیری میشود.
سیستم فیفا از ۱۶ دوربین اختصاصی نصب شده در داخل ورزشگاه برای ردیابی موقعیت توپ و بازیکنان، معمولا ۵۰ بار در ثانیه، استفاده میکند. برای هر بازیکن، ۲۹ نقطه داده در هر فریم جمعآوری میشود، از جمله تمام قسمتهای بدن که برای اعلام آفساید مرتبط هستند. دادههای توپ از طریق ردیابی نوری و در صورت وجود، حسگر از فناوری توپ متصل برای تکمیل مجموعه دادهها جمعآوری میشود.
ترکیب دادههای ردیابی اندام و توپ به این فناوری اجازه میدهد تا هشدارهای آفساید خودکار را به کمک داور ویدئویی در داخل اتاق عملیات ویدیویی ارائه دهد، هر زمان که توپ توسط بازیکن مهاجمی که در لحظهای که توپ توسط همتیمیاش بازی شده، در موقعیت آفساید بوده، دریافت شود، کمک داور ویدئویی میتواند تصمیم پیشنهادی را قبل از ابلاغ به داوران داخل زمین بررسی کند.
فناوری نیمه خودکار تشخیص آفساید پیشرفته تمام موارد فوق را انجام میدهد، اما همچنین یک سیگنال صوتی را مستقیما برای داوران داخل زمین برای آفسایدهای واضح ارسال میکند و به آنها اجازه میدهد تا تصمیمات فوری بگیرند. منطق این سیستم توسط مرکز فناوری فوتبال، یک سرمایهگذاری مشترک بین فیفا و Hawk-Eye Innovations، توسعه داده شده است. پس از تأیید تصمیم، یک انیمیشن سهبعدی بر اساس همان نقاط داده موقعیتی که برای تصمیمگیری استفاده شده است، تولید میشود تا نتیجه برای هواداران در تلویزیون و در صورت لزوم، برای جمعیت حاضر در ورزشگاه نمایش داده شود. این فناوری پیشرفته قبل از جام جهانی فیفا ۲۰۲۶ در تورنمنتهای مختلف فیفا از جمله جام باشگاههای جهان فیفا و جام بین قارهای فیفا در سال ۲۰۲۵ آزمایش شده است.
ارتقاء فناوری خط دروازه
فیفا رسما ارتقاء فناوری خط دروازه (Goal-line technology) را برای جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام کرده است که سیستمی سریعتر و دقیقتر برای رسیدگی به نیازهای این تورنمنت با حضور ۴۸ تیم است.
این سیستم ارتقاء یافته از یک آرایه دوربین با تراکم بالاتر و الگوریتمهای پیچیدهتر هوش مصنوعی برای تعیین موقعیت دقیق توپ نسبت به خط دروازه در عرض چند میلیثانیه استفاده میکند. این جهش فنی تضمین میکند که تصمیمات بحثبرانگیز مربوط به گلزنی با قطعیت کامل حل میشوند و یکپارچگی مسابقه حفظ میشود. مقامات تیم ملی آلمان پیش از این پس از مراحل آزمایش اولیه در اروپا، حمایت خود را از این پیشرفت فناوری ابراز کردهاند. این فناوری به طور کامل در هر ۱۶ ورزشگاه مسابقات ادغام خواهد شد و استاندارد ثابتی را برای هر مسابقه از مرحله گروهی تا فینال ارائه میدهد.
با توجه به این جهشهای فنی، هدف اصلی حذف «خطای انسانی» و تضمین جریان بیوقفه مسابقه است تا هواداران مطمئن باشند هر گل با بالاترین دقت ثبت میشود.
