این گودِ مقدس چه درس‌ها دارد!
ورزش، در ژرفای تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم، فراتر از پویایی تن و ورزیدگی عضله، آیینهای روشن از ژرفای روح، منش و اندیشه انسانی بوده است.
به گزارش 24 آنلاین، تربیت بدنی در این نگاه متعالی، پلی است میان قدرت جسم و شرافت جان؛ طریقی برای پالایش تن تا روان در سایه آن به آرامش و اعتلای وجود برسد. انسان همیشه در جستجوی راهی بوده است تا با تکیه بر توانمندی‌های جسمانی، به فضایل اخلاقی دست یابد و تعادلی ژرف میان «قوت بازو» و «وسعت اندیشه» پدید آورد.
در این میان، ورزش زورخانه‌ای و آیینهای پهلوانی، نگین درخشانی است که در تارک تاریخ فرهنگ ایران زمین می‌درخشد، این گود مقدس، تنها گود خاک و تخته نیست؛ بلکه مکانی است برای تزکیه نفس، تواضع، و مشق مردانگی، صدایی که با نوای گرم مرشد و ضرب آهنگ زنگ و تخته، سکوت گود را می‌شکند.
و این ضرب آهنگ، دعوتی است مدام به یاد خدا، توسل به اولیای دین، و پاسداشت ارزش‌های انسانی، در زورخانه، پیش از آنکه بازوها قطور شوند، دل‌ها صیقل می‌یابند و جوانمردی، فروتنی (سر به زیر بودن در برابر بزرگان)، و دستگیری از نیازمندان آموخته می‌شود.
ورزش باستانی، میراث گرانبهایی از نیاکان ماست که در آن، حرکات قدرتمندانه تن (از کباده و سنگ گرفته تا چرخ زدن‌های موزون و شنای باستانی) با ذکر اهل بیت (ع) و اخلاق مداری پیوند خورده است، این ورزش، روایتی زنده از این حقیقت است که قدرت واقعی در سایه تقوا و تواضع معنا می‌یابد و پهلوان، پیش از آنکه به پهلوانی تن شناخته شود، به پهلوانی جان و گذشت در پیشگاه انسانیت سرافراز است.
سلیمان دهرویه، رئیس هیات ورزش زورخانه‌ای و کشتی پهلوانی شهرستان سمنان به همین بهانه، آغاز هفته تربیت بدنی و ورزش، خارج از گود مقدس زورخانه با ایسنا به گفت‌وگو نشسته است.
ایسنا: فعالیت‌ها و عناوین خود در عرصه ورزش را بیان بفرمایید؟
دهرویه: از سن ۵ سالگی با تشویق پدرم که خود از کهن کسوتان ورزش زورخانه‌ای هستند ورزش را آغاز نمودم، مربیگری درجه ۲ ورزش زورخانه‌ای و کشتی پهلوانی کشور، نائب رئیس هیئت ورزش زورخانه‌ای شهرستان سمنان از سال ۱۳۸۰ الی۱۳۸۴ ،نائب رئیس هیئت استان از سال ۱۳۸۴لی۱۳۸۶ و از سال ۱۳۹۲ تا کنون نیز رئیس هیئت ورزش زورخانه‌ای و کشتی پهلوانی شهرستان سمنان در حال خدمت گذاری هستم، و حدود ۱۰ سال هم به عنوان دبیر کمیته ورزش و سلامت استانداری و فرمانداری‌های تابعه فعالیت دارم.
ایسنا: نقش زورخانه در انتقال فرهنگ پهلوانی به نسل جوان چیست؟
دهرویه: زورخانه نقش مهمی در انتقال فرهنگ پهلوانی به نسل جوان دارد؛ زیرا در آن ورزش با اخلاق، آداب اجتماعی و ارزش‌های فرهنگی درهم آمیخته است، احترام به دیگران، فروتنی، راستگویی، گذشت و کمک به نیازمندان از ارزش‌های فرهنگ پهلوانی است، در این راستا پیشکسوتان و پهلوانان می‌توانند با رفتار و منش خود الگوی عملی برای نوجوانان و جوانان باشند.
ایسنا: جایگاه تواضع، جوانمردی و احترام به پیشکسوت در فرهنگ پهلوانی چیست؟
دهرویه: در فرهنگ پهلوانی، تواضع، جوانمردی و احترام به پیشکسوت از اصول بنیادین هستند و حتی از قدرت بدنی نیز مهم‌تر تلقی می‌شوند، پهلوان نباید به قدرت، مهارت یا موفقیت خود مغرور شود، فروتنی نشانه بزرگی و شخصیت پهلوان است، جوانمردی به معنای رعایت حق دیگران، کمک به ضعیف‌تر، گذشت، وفاداری، دستگیری از نیازمندان و رعایت اخلاق حتی در رقابت است، پیشکسوت حامل تجربه، دانش و سنت‌های پهلوانی است. احترام به او نشانه احترام به میراث و تاریخ این فرهنگ محسوب می‌شود.
با پیوند این سه ارزش به این نتیجه خواهیم رسید که پهلوان واقعی کسی است که قدرت جسمانی را با اخلاق و فروتنی همراه کند و از توانایی خود برای خدمت به دیگران استفاده کند، بنابراین در فرهنگ پهلوانی، پهلوان بودن فقط قوی بودن نیست؛ بلکه منش و رفتار انسان است که به او جایگاه پهلوانی می‌دهد.
ایسنا: چه تفاوتی میان «پهلوان بودن» از نظر فرهنگی و «قهرمان بودن» از نظر ورزشی وجود دارد؟
دهرویه: تفاوت اصلی این است که قهرمان ورزشی بیشتر با موفقیت در میدان مسابقه شناخته می‌شود، اما پهلوان فرهنگی با منش و رفتار خود، البته این دو مفهوم متضاد نیستند؛ یک ورزشکار می‌تواند هم قهرمان ورزشی باشد و هم در رفتار و اخلاق، ویژگی‌های پهلوانی داشته باشد، خلاصه، قهرمان با آنچه در میدان ورزش به دست می‌آورد شناخته می‌شود و پهلوان با چگونگی رفتار و منش او در زندگی.
ایسنا: ورزش زورخانه‌ای از نظر تاریخی و فرهنگی چه جایگاهی در ورزش سنتی ایران دارد؟
دهرویه: ورزش زورخانه‌ای از نظر تاریخی و فرهنگی، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های ورزش سنتی و میراث فرهنگی ایران به شمار می‌آید، این ورزش تنها مجموعه‌ای از حرکات بدنی نیست، بلکه با آیین‌ها، موسیقی، شعر و اخلاق پهلوانی پیوند دارد، زورخانه در شکل امروزی خود در دوره‌های مختلف تاریخی ایران شکل گرفته و تکامل یافته و سنت‌های آن نسل‌به‌نسل منتقل شده است.
در زورخانه، فعالیت بدنی با شعرخوانی، ضرب مرشد، آداب خاص و مفاهیم اخلاقی همراه است مفاهیمی مانند جوانمردی، تواضع، فتوت، احترام به پیشکسوت و کمک به دیگران بخش مهمی از این سنت هستند. زورخانه در بسیاری از جوامع محلی، علاوه بر محل ورزش، فضایی برای ارتباط میان نسل‌ها و انتقال تجربه و ارزش‌های اجتماعی بوده است، «فرهنگ پهلوانی و ورزش‌های زورخانه‌ای» در سال ۲۰۱۰ میلادی در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد، در مجموع، اهمیت ورزش زورخانه‌ای در این است که ورزش، هنر آیینی، موسیقی، ادبیات و اخلاق پهلوانی را در یک سنت فرهنگی واحد گرد هم آورده است.
ایسنا: گود زورخانه چه ویژگی‌هایی دارد و چرا شکل و عمق آن اهمیت دارد؟
دهرویه: گود زورخانه فضای اصلی انجام حرکات ورزش زورخانه‌ای است و از نظر شکل، ساختار و جایگاه، ویژگی‌های خاصی دارد، شکل گود معمولاً چندضلعی منظم، اغلب هشت‌ضلعی است و فضای آن برای اجرای حرکات گروهی ورزش زورخانه‌ای طراحی شده است.
عمق گود از سطح زمین پایین‌تر قرار دارد و در زورخانه‌های سنتی معمولاً حدود ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر عمق داشته است، البته اندازه‌ها ممکن است در زورخانه‌های مختلف متفاوت باشد.
پایین‌تر بودن گود و شکل مناسب آن به ورزشکاران اجازه می‌دهد حرکات را در فضای مشخص و نسبتاً ایمن انجام دهند، پایین‌تر بودن گود از سطح پیرامون، در فرهنگ زورخانه‌ای با فروتنی و دوری از غرور نیز ارتباط نمادین پیدا کرده است، گود محدوده مشخصی برای ورزشکاران ایجاد می‌کند و جایگاه مرشد و تماشاگران در اطراف آن قرار می‌گیرد، بنابراین، شکل و عمق گود هم کاربرد عملی برای اجرای حرکات دارد و هم بخشی از معماری و آیین فرهنگی زورخانه محسوب می‌شود.
خبرنگار: مرشد در زورخانه چه وظایف فنی، فرهنگی و آیینی بر عهده دارد؟
دهرویه: مرشد در زورخانه فقط نوازنده و خواننده نیست؛ او راهنمای فنی، فرهنگی و آیینی ورزشکاران و یکی از ارکان اصلی فضای زورخانه است، خواندن اشعار حماسی، اخلاقی و پندآموز، به‌ویژه اشعار مرتبط با پهلوانی و جوانمردی، یادآوری ارزش‌هایی مانند تواضع، گذشت، ادب، مردانگی، کمک به دیگران و احترام به پیشکسوت، تقویت روحیه جمعی و تربیت اخلاقی ورزشکاران در کنار آمادگی جسمانی، حفظ و انتقال سنت‌ها و ادبیات شفاهی فرهنگ پهلوانی به نسل جدید از وظایف فرهنگی و تربیتی مرشد زورخانه است.
ایسنا: نقش ریتم ضرب مرشد در هماهنگی حرکات ورزشکاران چیست؟
دهرویه: ریتم ضرب مرشد یکی از عوامل اصلی هماهنگی و نظم حرکات ورزشکاران در زورخانه است، نقش آن را می‌توان در چند بخش توضیح داد، اول تنظیم سرعت حرکات، مرشد با تغییر ریتم ضرب، سرعت اجرای حرکاتی مانند شنا، نرمش، میل‌گیری و پا زدن را هدایت می‌کند.
دوم هماهنگی گروهی که ورزشکاران با شنیدن ضرب، حرکات خود را با یکدیگر هماهنگ می‌کنند و اجرای گروه منظم‌تر می‌شود، سوم اعلام تغییر حرکت که تغییر ضرب و نواختن زنگ مرشد می‌تواند نشانه پایان یک حرکت و آغاز مرحله بعد باشد، نشانه چهارم، ایجاد تمرکز و انگیزه است که ضرب منظم، توجه ورزشکاران را حفظ کرده و به استمرار و انرژی آن‌ها کمک می‌کند، هماهنگی با اشعار و آواز نیز به عنوان نشانه پنجم است که مرشد ضرب را با اشعار حماسی و پندآموز هماهنگ می‌کند و به فضای فرهنگی و آیینی ورزش زورخانه‌ای جان می‌دهد.
بنابراین، ضرب مرشد مانند یک راهنما برای ورزشکاران عمل می‌کند و باعث می‌شود حرکات از نظر زمان‌بندی، سرعت و هماهنگی جمعی منظم اجرا شوند.
ایسنا: ترتیب اجرای حرکات اصلی در یک جلسه ورزش زورخانه‌ای چگونه است؟
دهرویه: ترتیب اجرای حرکات در یک جلسه معمول ورزش زورخانه‌ای، با توجه به رسم زورخانه و برنامه مرشد ممکن است کمی تفاوت داشته باشد، اما ترتیب رایج چنین است، ورود و احترام به گود – ورزشکاران با رعایت آداب زورخانه وارد می‌شوند، نرمش و گرم‌کردن – حرکات کششی و آماده‌سازی بدن، شنا رفتن – اجرای شناهای زورخانه‌ای برای تقویت بالاتنه، نرمش‌های عمومی و پا زدن – حرکات ریتمیک و هماهنگ با ضرب مرشد، میل‌گیری – کار با میل برای تقویت شانه‌ها، بازوها و هماهنگی بدن، پا زدن و حرکات ریتمیک – در بخش‌های مختلف جلسه انجام می‌شود و با ضرب و آواز مرشد هماهنگ است.
چرخ زدن – شامل انواع چرخ، متناسب با سطح مهارت ورزشکار، سنگ گرفتن – تمرین با سنگ زورخانه‌ای برای تقویت عضلات بالاتنه، کباده زدن – کار با کباده برای تقویت شانه‌ها، بازوها و عضلات پشت نیز از سایر حرکات این ورزش جذاب است، و حرکات پایانی و دعا/نیایش که جلسه با حرکات سبک‌تر، احترام و دعا به پایان می‌رسد.
