محرومیت هواداران؛ راهکار مقابله با حواشی فوتبال یا پاک کردن صورت‌مسئله؟
هواداران بخش جدایی‌ناپذیر فوتبال هستند، اما فحاشی، شعارهای نامناسب و فشارهای روانی بر بازیکنان، ضرورت مدیریت سکوها را دوچندان کرده است. در این میان، محرومیت تماشاگران از حضور در ورزشگاه به‌عنوان یکی از شیوه‌های برخورد با تخلفات، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا چنین تصمیم‌هایی راهکاری مؤثر است یا باید بر اصلاح فرهنگ هواداری و برخورد هدفمند با متخلفان تمرکز کرد.
به گزارش 24 آنلاین، حضور هواداران در ورزشگاه، بخشی از جذابیت فوتبال و عاملی مؤثر در ایجاد انگیزه و شور رقابت در بازیکنان است؛ رابطه‌ای عاطفی که می‌تواند به حمایت از ورزشکاران و تقویت عملکرد آن‌ها منجر شود، اما در شرایطی نیز با انتظارات بیش از حد، شعارهای نامناسب و فشار روانی بر بازیکنان همراه می‌شود. در چنین شرایطی، هواداری که می‌تواند پشتوانه تیم باشد، گاه به عاملی برای برهم خوردن تمرکز بازیکنان و تأثیرگذاری بر عملکرد آن‌ها تبدیل می‌شود.
در فوتبال ایران، محرومیت تیم‌ها از حضور تماشاگران یکی از شیوه‌های برخورد با تخلفات هواداران یا تیم‌ها است؛ تصمیمی که علاوه بر کاهش شور و جذابیت مسابقات، این پرسش را مطرح می‌کند که غیبت تماشاگران چه تأثیری بر بازیکنان و جریان رقابت‌ها دارد و آیا می‌تواند به اصلاح رفتارهای آسیب‌زا در ورزشگاه‌ها منجر شود؟ از سوی دیگر، چگونگی مدیریت رابطه هواداران و بازیکنان و نقش باشگاه‌ها در کاهش فشارهای روانی ناشی از این رابطه، از موضوعاتی است که در بررسی وضعیت هواداری فوتبال اهمیت دارد.
کارشناسان ورزشی در گفت‌وگو با ایسنا، با تشریح تأثیر حضور و رفتار هواداران بر تمرکز، انگیزه و عملکرد بازیکنان، پیامدهای روانی محرومیت تماشاگران از حضور در ورزشگاه و راهکارهای مدیریت رفتارهای آسیب‌زا در سکوها، به بررسی ابعاد مختلف رابطه هوادار و بازیکن و چگونگی حفظ این رابطه در مسیر پیشرفت فوتبال پرداختند.
برگزاری مسابقه بدون حضور هواداران؛ به بن‌بست رسیدن راهکارهای تنبیهی
اسماعیل شجیع، مربی بین‌المللی فوتبال در گفت‌وگو با ایسنا درباره تأثیر محرومیت تیم‌ها از حضور هواداران در ورزشگاه بر عملکرد بازیکنان و کادر فنی و شور و هیجان مسابقات، اظهار کرد: برگزاری مسابقه بدون تماشاگر، آخرین راهکار تنبیهی است که برگزارکنندگان در لیگ‌های برتر به آن متوسل می‌شوند؛ زیرا در زمینه ساماندهی و ساختارسازی برای مدیریت هواداران، اقدامات لازم انجام نشده است، در حالی که با محروم کردن هواداران، مشکل فوتبال حل نمی‌شود.
وی افزود: برگزارکنندگان لیگ تصور می‌کنند راه‌حل مشکل حاشیه‌ها، برگزاری مسابقه بدون حضور هواداران است، اما پیامدهای چنین تصمیمی بسیار گسترده‌تر بوده و آثار منفی بیشتری بر جامعه هواداری باشگاه‌ها می‌گذارد. هواداران می‌خواهند در ورزشگاه حضور داشته باشند و از مسابقه لذت ببرند، اما از این فرصت محروم می‌شوند.
شجیع با اشاره به پیامدهای روانی محرومیت تماشاگران، تصریح کرد: در چنین شرایطی حتی هواداران ممکن است دچار مشکلات روانی، عصبانیت و استرس شوند؛ مسائلی که باید از سوی روانشناسان بررسی شود. بنابراین، برگزاری مسابقه بدون تماشاگر راهکار مناسبی نیست و نمی‌تواند به فوتبال کشور کمک کند. این شیوه در واقع آخرین راهکار و نشانه‌ای از رسیدن برگزارکنندگان فوتبال به بن‌بست است.
وی افزود: بسیاری از مشکلات و عواملی که منجر به محرومیت هواداران می‌شود، با برنامه‌ریزی صحیح و اصولی قابل پیشگیری بوده‌اند و باید در برنامه‌های بلندمدت و راهبردهای فوتبال مورد توجه قرار می‌گرفتند. وقتی این مسائل از ابتدا در برنامه‌ریزی فوتبال پیش‌بینی نشده باشد، در نهایت شرایط به شیوه‌ای پیش می‌رود که برگزارکنندگان تصمیم می‌گیرند که مسابقه را بدون حضور هواداران برگزار کنند. محروم کردن ۲۰ الی ۳۰ هزار نفر از حضور در ورزشگاه، ممکن است پیامدهای آن به خارج از ورزشگاه نیز منتقل شده و مشکلات اجتماعی و روان‌شناختی دیگری را ایجاد کند.
به حاشیه رانده شدن طرفداران فوتبال سالم
این مربی بین‌المللی فوتبال درباره تأثیر شعارها و رفتار هواداران تیم رقیب بر تمرکز بازیکنان حاضر در زمین، اظهار کرد: وقتی تشویق تماشاگران به حاشیه می‌رود و موضوع اصلی فوتبال فراموش می‌شود و تماشاگران شعارهای نامتعارف سر می‌دهند، بازیکنان حاضر در زمین نیز متوجه این‌گونه شعارها می‌شوند؛ هیچ بازیکنی علاقه ندارد هنگام مسابقه با الفاظ رکیک مواجه شود، در حالی که از نظر قانونی امکان واکنش نشان دادن را ندارد.
وی افزود: در چنین شرایطی، رفتار هواداران بر اعصاب و روان بازیکن تأثیر گذاشته و حتی ممکن است بازیکن واکنشی نشان دهد که با قوانین مسابقه مغایرت داشته و به دریافت کارت زرد و قرمز منجر شود. مجموعه این عوامل باعث می‌شود که شاهد فوتبال پاک، سالم و زیبایی را در ورزشگاه‌ها نباشیم.
این تحلیل‌گر فوتبال با تأکید بر اینکه تمام مسئولیت وضع موجود فوتبال متوجه هواداران نیست، بیان کرد: رفتار خارج از کنترل هواداران نتیجه برخی فرایندهایی است که باید برای اصلاح آن برنامه‌ریزی شود. هوادار باید تحت نظارت و کنترل باشگاه باشد، اما در عین حال آموزش ببیند و رفتاری سالم و منطبق با اهداف باشگاه و فوتبال داشته باشد؛ نه اینکه صرفاً برای برهم زدن آرامش تیم مقابل و وارد کردن فشار به بازیکنان حریف تشویق کند.
وی با تأکید بر اینکه افراد خواهان فوتبال سالم به حاشیه رانده شدند، ادامه داد: امروزه در فوتبال، تمرکز بر نتایج، مزایا، برد و باخت‌ها و کارت‌های زرد و قرمز است و به مسائل اساسی هواداری توجه نمی‌شود. البته هوادار نیز به‌تدریج مطالبه‌گر نیست؛ وقتی تیم محبوبش پیروز می‌شود، همه‌چیز را فراموش می‌کند و هنگام شکست عصبی می‌شود و ممکن است به دنبال درگیری برود. چنین هواداری نمی‌تواند به فوتبال کمک کند؛ با این وجود، هواداران بخش جدانشدنی فوتبال هستند.
شجیع با بیان اینکه هوادار باید مطالبه‌گر باشد، تصریح کرد: هوادار ابتدا باید آموزش‌های لازم را ببیند تا بداند مطالبه چیست، چگونه باید مطالبه کند و از چه مسیری باید آن را پیگیری کند. مطالبات هواداران باید در مسیر توسعه فوتبال باشد، نه اینکه صرفاً به حمایت از یک بازیکن، حفظ یک مدیر باشگاه یا افزایش و کاهش امتیاز تیم محدود شود.
وی افزود: هوادار باید از خود بپرسد آیا باشگاه و فوتبال از ساختار مناسبی برخوردار است، آیا باشگاه‌ها به فوتبال پایه توجه می‌کنند و آیا برای حضور هواداران هزینه‌ای در نظر گرفته می‌شود. همچنین باید بررسی کند که آیا باشگاه برای حضور هواداران در ورزشگاه و تشویق تیم محبوب خود، امکانات و تدارکات لازم را فراهم کرده است یا توجه آن صرفاً به تعیین محل نشستن تماشاگران و محدودیت‌هایی مانند مسیر ورود و خروج هواداران است.
این مربی بین‌المللی فوتبال با اشاره به ضرورت توجه به شرایط حضور هواداران در ورزشگاه‌ها، تأکید کرد: باید به تمایل و علاقه هوادار پاسخ داده شود و مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا بدون هوادار اساساً فوتبال وجود ندارد. همچنین باید به شرایط حضور هوادار در ورزشگاه توجه شود؛ چگونگی رفت‌وآمد، وسایل نقلیه و صندلی‌های ورزشگاه‌ها برای هواداران باید بررسی شود.
رابطه هوادار و بازیکن باید با سوت داور متوقف شود
وی با اشاره به تأثیر رابطه عاطفی هوادار و ورزشکار و انتظارات ناشی از آن بر سلامت روان و زندگی شخصی بازیکنان، اظهار کرد: رابطه بازیکن و هوادار باید با سوت داور آغاز و با سوت وی پایان یابد. متأسفانه بارها دیده شده است که پس از مسابقه، مصاحبه‌های نادرست و فعالیت رسانه‌های زرد، این رابطه را به حاشیه کشانده و حتی آن را وارد مسائل خانوادگی می‌کنند؛ اتفاقی که هیچ تأثیر مثبتی بر فوتبال ندارد.
این تحلیل‌گر فوتبال ادامه داد: رابطه عاطفی میان هوادار و بازیکن باید رابطه‌ای سالم باشد و باشگاه نیز باید برای حفظ این رابطه تلاش کند. باشگاه باید برای هوادار و بازیکن ارزش قائل باشد؛ زیرا هر دو از ارکان مهم فوتبال هستند. اگر این رابطه به خصومت و خشم تبدیل شود، نخستین آسیب به تیم وارد می‌شود.
محروم کردن تماشاگران از حضور در ورزشگاه تحت هر شرایطی اشتباه است
در ادامه، هادی برگی‌زر، یک پیشکسوت فوتبال، در رابطه با تأثیر حضور هواداران در ورزشگاه بر عملکرد بازیکنان و نتیجه مسابقات، اظهار کرد: در دوران کرونا که بازی‌ها بدون حضور تماشاگران برگزار می‌شد، این نتیجه حاصل شد که نبود تماشاگران در ورزشگاه به میزان قابل‌توجهی بر جذابیت رقابت‌های فوتبال در سطح اول جهان تأثیر گذاشته و موجب کاهش کیفیت و سطح فنی بازیکنان می‌شود.
وی ادامه داد: حضور هواداران به ویژه زمانی که یک تیم میزبان بوده و مسابقه می‌دهد، انرژی بیشتری به بازیکنان منتقل می‌کند. معمولاً تیم‌هایی که از حمایت تماشاگران برخوردار هستند، می‌توانند در بازی‌های خانگی نتایج بهتری کسب می‌کنند؛ حضور تماشاگران انگیزه خاصی به تیم‌های حاضر در مسابقات، به ویژه در فوتبال می‌دهد و به بازیکنان کمک می‌کند عملکرد فنی بهتری داشته باشند.
این پیشکسوت فوتبال درباره تأثیر رابطه عاطفی میان ورزشکاران و هواداران، تشریح کرد: افزایش انتظارات هواداران معمولاً باعث می‌شود فشار روانی زیادی به بازیکن وارد شود. اگر بازیکن نتواند این فشار را تحمل کند یا مهارت‌های لازم را برای مدیریت آن با استفاده از تکنیک‌های روان‌شناختی نیاموخته باشد، عملکرد بازیکن تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد.
برگی‌زر ادامه داد: گاهی بازیکنانی که از توانایی فنی، قدرت بدنی و آمادگی جسمانی بالایی برخوردار هستند، به دلیل فشارهای روانی، در حضور تماشاگران کیفیت لازم را ندارند. باشگاه‌ها، مدیران و به ویژه مربیان، می‌توانند با تقویت، بهره‌گیری از دانش روان‌شناسی و استفاده از روانشناسان مجرب در کنار تیم، به بازیکنان کمک کنند تا بار سنگین انتظارات هواداران را مدیریت کنند و از تأثیر منفی این فشارها بر عملکرد بازیکنان جلوگیری کنند.
وی با اشاره به تأثیر شعارها و اعتراضات هواداران تیم رقیب، تصریح کرد: نوع شعارهای برخی هواداران از مشکلاتی است که در فضای ورزشگاه‌های کشور به وجود آمده است؛ در بسیاری موارد انتظار می‌رود هواداران تنها تیم محبوب خود را تشویق کنند، اما باید توجه کرد که اگر هواداران قصد دارند تیم حریف را از نظر روانی تحت فشار قرار دهند، باید از الفاظی استفاده کنند که با چارچوب‌های اخلاقی جامعه مغایرت نداشته باشد. در ورزشگاه‌های کشور، تماشاگران گاهی با شناسایی بازیکنان شاخص تیم مقابل، آن را هدف قرار داده و با استفاده از روش‌هایی مختلف و الفاظ رکیک تلاش می‌کنند بازیکن را تحت فشار قرار دهند.
این پیشکسوت فوتبال تأکید کرد: کانون‌های هواداری تمام باشگاه‌ها باید تلاش کنند مسائل اخلاقی را رعایت کنند. نمی‌توان گفت هواداران نباید هیچ شعاری علیه تیم مقابل سر دهند، اما می‌توان با استفاده از شعارها و الفاظی که شئونات جامعه اسلامی را رعایت می‌کنند، تیم رقیب را تحت فشار قرار داد. فوتبال اروپا نیز نمونه‌ای از این شیوه است که در چارچوب‌های مناسب، تیم رقیب را تحت فشار قرار می‌دهند.
وی با اشاره به تأثیر محرومیت تیم‌ها از حضور هواداران در ورزشگاه، تشریح کرد: فدراسیون‌هایی که مسابقات را در سطح لیگ برتر برگزار می‌کنند، باید به این موضوع توجه داشته باشند که هدف از برگزاری مسابقات چیست و جذابیت آن‌ها به چه عواملی بستگی دارد. اسپانسرهای مختلف با هدف تبلیغ و دیده شدن خود وارد ورزش به ویژه فوتبال می‌شوند. فضا و جو حاکم بر ورزشگاه بدون حضور تماشاگران بسیار با زمان حضور آنان متفاوت است و حتی تبلیغات نیز زمانی اثربخشی بیشتری دارد که تماشاگران در ورزشگاه حضور داشته باشند. محروم کردن تماشاگران از حضور در ورزشگاه تحت هر شرایطی اشتباه است.
ساماندهی لیدرها؛ جریمه مؤثرتری از محرومیت هواداران
برگی‌زر ساماندهی هواداران و جریمه باشگاه را از راهکارهای برخورد با تخلفات تیم و هواداران دانست و گفت: لازم است باشگاه‌ها لیدرهای هواداری خود را شناسایی و ساماندهی کنند و از آن‌ها بخواهند در زمینه حفظ نظم، انضباط و رعایت شئونات اسلامی در سکوها مسئولیت‌پذیر باشند. همچنین می‌توان به جای محرومیت حضور تماشاگران، جریمه‌های سنگینی برای باشگاه‌های متخلف در کمیته انضباطی در نظر گرفت.
وی با اشاره به ضرورت در نظر گرفتن جرایم بازدارنده برای جلوگیری از تخلفات، بیان کرد: اگر مسابقه‌ای بدون حضور تماشاگران برگزار شود، ممکن است هواداران در بازی بعدی، این بار نه تنها به تیم رقیب، بلکه به مسئولان برگزارکننده مسابقات و ارکان فدراسیون فوتبال نیز توهین کنند. باید بخش مالی جرایم تقویت شود و لیدرهای هواداری نیز در سطح کشور به صورت سازمان‌یافته کنترل شوند.
این پیشکسوت فوتبال با اشاره به نقش هواداران در تأمین منابع مالی ورزش، گفت: از مهم‌ترین پیامدهای عدم حضور هواداران در ورزشگاه، خروج اسپانسرها از ورزش است. با خروج اسپانسرها، منابع مالی کاهش پیدا می‌کند و ورزش قهرمانی کشور بیش از گذشته به صنایع و مراکز دولتی وابسته می‌شود. در بسیاری از کشورهای دنیا، دولت نقش مستقیمی در اداره باشگاه‌های ورزشی ندارد و باشگاه‌ها به صورت مستقل و خصوصی اداره می‌شوند. مهم‌ترین عامل برای حضور بخش خصوصی در فوتبال نیز حضور تماشاگران است.
فضای هواداری به بیراهه کشیده شده است
در ادامه، علی صنعتگر، یک روانشناس حوزه ورزشی درباره تأثیر حضور هواداران در ورزشگاه بر عملکرد بازیکنان و نتیجه مسابقات، اظهار کرد: هواداران همواره یکی از ارکان اساسی ورزش در باشگاه‌ها و در حقیقت، مالکان اصلی باشگاه هستند؛ بنابراین می‌توانند شور و شوق زیادی در فضای ورزشگاه ایجاد کنند. با این حال، دو رویکرد متفاوت نسبت به فضای هواداری در ایران وجود دارد.
وی افزود: در موارد بسیاری هواداران تحت هر شرایطی از تیم خود حمایت می‌کنند؛ برای مثال در فوتبال اروپا، هواداران حتی زمانی که تیم با شکست مواجه می‌شوند با اختلاف همچنان از آن حمایت می‌کنند؛ اما فضای هواداری در ایران به بیراهه کشیده شده است؛ سکوها سرمربی و بازیکن را تعویض یا تعیین می‌کنند و در بسیاری از تصمیم‌گیری‌ها تأثیر می‌گذارند؛ این وضعیت باعث شده فضای هواداری تا حدودی آسیب‌زا و مسموم شود.
این روانشناس ورزشی با اشاره به تأثیر انتظارات هواداران بر سلامت روان و زندگی شخصی ورزشکاران، تصریح کرد: زمانی که سطح انتظارات هواداراران متناسب با شرایط تیم نباشد، فشار روانی بر بازیکنان تیم افزایش پیدا می‌کند؛ زیرا هواداران در طول هفته از اتفاقات داخل تیم، از جمله وضعیت پرداخت‌ها، تنش‌های احتمالی و عملکرد بازیکنان در تمرینات، اطلاع دقیقی ندارند و فقط برای برد به تیم فشار وارد می‌کنند.
وی با اشاره به افت عملکرد بازیکنان در نتیجه فشار روزافزون هواداران، گفت: فشار روزافزون هواداران می‌تواند باعث افت عملکرد بازیکن شود و پیامدهای آن به زندگی شخصی وی نیز راه پیدا کند. وظیفه هوادار این است که در هر شرایطی، چه هنگام برد و چه هنگام باخت، از تیم خود حمایت کند و بپذیرد که ورزش به ویژه بازی‌های فوتبال با برد و باخت همراه است.
صنعتگر درباره تأثیر حضور هواداران تیم رقیب و واکنش‌های آن‌ها بر تمرکز و عملکرد بازیکنان، تشریح کرد: حضور در ورزشگاهی با جمعیت زیاد و در مقابل هواداران تیم رقیب می‌تواند فرصتی برای بازیکنی باشد که سال‌ها تلاش کرده تا دیده شود؛ اما زمانی که روانشناس در کنار تیم نباشد این فرصت ممکن است به تهدید تبدیل شود.
وی افزود: زمانی که بازیکن در معرض قضاوت یا شعارهای نامناسب قرار می‌گیرد، سطح اضطراب افزایش یافته و عملکرد وی افت می‌کند. گاهی سطح استرس ورزشکار به اندازه‌ای افزایش پیدا می‌کند که حتی از انجام یک عملکرد ساده نیز ناتوان می‌شود؛ در حالی که حضور تماشاگران باید فرصتی برای ارتقای عملکرد بازیکن باشد.
این روانشناس با تأکید بر اینکه ورزش بدون حضور تماشاگران معنایی ندارد، اظهار کرد: ورزش برای لذت بردن افراد از مهارت مجموعه‌ای از بازیکنان نخبه برگزار می‌شود. محرومیت تیم از حضور هوادارن قطعاً در روحیه، انگیزه و عملکرد تیم تأثیرگذار است، زیرا بازیکنان تیم پشتوانه و حمایت تماشاگران را ندارند. تجربه نشان داده که محرومیت تیم از حضور بازیکنان به عنوان نوعی جریمه یا تنبیه هیچگاه اثرگذار نبوده است.
ضرورت حضور روانشناسان برای ساماندهی هواداری
صنعتگر با بیان اینکه باید راهکارهای تنبیهی دیگری برای بازدارندگی در نظر گرفت، گفت: باید با حضور روانشناسان فوتبالی و ورزشی، جلساتی برای سازماندهی صحیح هواداری برگزار کرد. هواداران معمولاً تحت‌تأثیر لیدرهایی هستند که به شیوه‌های مختلف، سرمربی، کادر فنی و بازیکنان را به شدت تحت فشار قرار می‌دهند. برخی از این افراد به دنبال آن هستند که سرمربی یا بازیکن موردنظر خود را به تیم اضافه کنند. در حال حاضر شرایط هواداری در فوتبال ایران دارای شرایط مناسبی نیست.
این روانشناس با تأکید بر نقش تأثیرگذار ساماندهی هواداران با کمک متخصصان روانشناس ورزش، تصریح کرد: در بسیاری از تیم‌های ورزشی، نقش روانشناسان تقریباً نادیده گرفته می‌شود؛ اگر هواداری به درستی سازماندهی شده و روانشناسان ورزشی در این زمینه مشارکت داشته باشند، می‌توان به نتایج مؤثری دست یافت. در مواجه با بحران، وضعیت تیم‌هایی که از روانشناسان استفاده می‌کنند نسبت به سایر تیم‌های ورزشی که از این ظرفیت استفاده نمی‌کنند، متفاوت است.
محرومیت هواداران؛ نادیده گرفتن بخش جدایی‌ناپذیر از فوتبال
هواداران صرفاً تماشاگر مسابقات فوتبال نیستند، بلکه از ارکان اصلی فوتبال و یکی از عوامل مؤثر بر پیشرفت و توسعه آن به شمار می‌روند. رابطه هوادار و بازیکن، پیوندی عاطفی است که می‌تواند با ایجاد انگیزه و حمایت از بازیکنان، بر عملکرد آن‌ها تأثیر بگذارد؛ اما در صورت بروز رفتارهای نامناسب، انتظارات غیرواقع‌بینانه یا فشارهای روانی، ممکن است به عاملی برای برهم خوردن تمرکز بازیکنان تبدیل شود.
همچنین محرومیت هواداران از حضور در ورزشگاه، مسئله‌ای فراتر از خالی ماندن سکوهاست و می‌تواند بر بازیکنان و فضای رقابت‌ها نیز تأثیر بگذارد. محرومیت هواداران از حضور در ورزشگاه، راهکار مطلوبی برای مواجهه با تخلفات و حواشی فوتبال نیست؛ زیرا پیامدهای این تصمیم تنها به تماشاگران محدود نشده و می‌تواند شور و هیجان مسابقات را از بین ببرد. از این منظر، حذف هواداران می‌تواند بخشی از ظرفیت فوتبال برای ایجاد انگیزه و تقویت ارتباط میان تیم و تماشاگران را تضعیف کند. بنابراین، مقابله با رفتارهای آسیب‌زا و تخلفات باید با اصلاح فرهنگ هواداری و مسئولیت‌پذیری در فوتبال دنبال شود.
