VAR آمد تا جنجال‌ها تمام شود؛ چرا فوتبال ایران همچنان درگیر اعتراض است؟
قرار بود کمک‌داور ویدئویی به تصمیم‌های دقیق‌تر و عادلانه‌تر منجر شود، اما استفاده از این فناوری در فوتبال ایران همچنان با پرسش‌هایی درباره نحوه اجرا، آگاهی و فرهنگ‌سازی همراه است؛ آیا VAR به جای آرام کردن فضا، به سوخت تازه‌ای برای حاشیه‌ها تبدیل شده است؟
به گزارش 24 آنلاین، با گذشت حدود دو سال از ورود VAR به مسابقات فوتبال ایران که جامعه ورزش چشم‌انتظار کاهش اشتباهات داوری و افزایش شفافیت در آن بود، این فناوری خود به کانون تازه‌ای از چالش‌ها و انتقادها تبدیل شده است. وضعیتی که ریشه در کمبود زیرساخت‌های استاندارد، خلأ فرهنگ‌سازی قوانین و نواقص آموزشی دارد و نیازمند بازنگری جدی در فرآیند اجرایی است.
فناوری کمک‌داور ویدیویی (VAR) تنها در چهار حوزه مشخص و تاثیرگذار مانند پنالتی، گل، کارت قرمز و اشتباه در شناسایی بازیکن مداخله می‌کند و هدف آن کاهش خطاهای واضح و آشکار است، نه قضاوت مجدد تمام صحنه‌ها؛ زیرا داور زمین همچنان تصمیم‌گیرنده نهایی بازی است. در همین راستا، ایسنا در گفت‌وگو با یک داور و مربی فوتبال، حواشی شکل گرفته حول VAR در لیگ برتر فوتبال، تفاوت عملکرد این فناوری در فوتبال ایران و اروپا و موانع اجرایی آن را بررسی کرد.
VAR؛ از ابزار کمک تا عامل مخرب داوری
محسن قهرمانی، داور پیشکسوت فوتبال در گفت‌وگو با ایسنا درباره حضور VAR در فوتبال و تأثیرات آن، اظهار کرد: در جامعه داوری، فناوری VAR بیش از آنکه ابزاری برای کمک باشد، به عاملی مخرب تبدیل شده است. این نگرانی ناشی از آن است که داوران زمین با تکیه بر وجود دو داور در اتاق VAR، نوعی اطمینان کاذب پیدا کرده‌اند که اگر صحنه‌ای را از دست بدهند، مسئولیت آنالیز و یادآوری وقوع حادثه بر عهده تیم VAR است.
وی افزود: استفاده از VAR نباید به یک روال همیشگی در هر بازی تبدیل شود؛ این فناوری باید تنها در موارد استثنایی و حداکثر یک یا دو بار در هر نیمه به کار گرفته شود، زیرا استفاده مکرر از VAR، جذابیت‌های فوتبال را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
این داور فوتبال با اشاره به اینکه داوری همواره با احتمال خطا روبه‌رو بوده است، تأکید کرد: بهره‌گیری از فناوری VAR می‌تواند سطح اشتباهات را به حداقل برساند، اما صفر نمی‌کند. کاهش واقعی خطاهای داوری زمانی محقق می‌شود که بازیکنان و کادر فنی هم درک درستی از قوانین داشته باشند، زیرا فشار نیمکت ذخیره و تنش‌های محیطی، تمرکز داور را برای تصمیم‌گیری درست مختل می‌کند.
قهرمانی ادامه داد: تا زمانی که بازیکنان و کادر فنی در رعایت پروتکل‌های قانونی کوتاهی کنند، نمی‌توان تنها از داور انتظار عملکرد بی‌نقص داشت. رسیدن به سطح مطلوب از عدالت ورزشی نیازمند تعاملی میان رعایت قوانین توسط تیم‌ها و استفاده از سیستم‌های جدید از سوی داوران است تا مشخص شود VAR تا چه حد می‌تواند در حل چالش‌ها مؤثر واقع شود.
وی در مقایسه زیرساخت‌های VAR در ایران و اروپا، به محدودیت‌های موجود اشاره کرد و گفت: در ایران استفاده از فناوری VAR تنها به چند ورزشگاه از جمله فولاد، نقش جهان و شهر قدس محدود شده است که با تعداد بسیار کمی دوربین انجام می‌شود. در حالی که در مسابقات سطح اول جهان مانند جام جهانی، بیش از ۶۰ دوربین برای پوشش کامل میدان در اختیار داوران قرار می‌گیرد؛ ما چگونه می‌توانیم با تعداد بسیار محدودی دوربین، صحنه‌های حساس را با دقت کافی آنالیز کنیم؟
این داور فوتبال ارتقای زیرساخت‌های فنی، برگزاری کلاس‌های آموزشی پیش از شروع فصل و بهره‌گیری از مدرسان متخصص VAR را پیش‌شرط اصلی کاهش خطاهای داوری دانست و تصریح کرد: داوری ایران روزبه‌روز در سطح قاره ضعیف‌تر می‌شود؛ مگر اینکه چاره‌ای اساسی برای مشکلات VAR پیدا شود.
ناآگاهی از VAR تنش را به نیمکت و سکوهای ورزشگاه می‌کشاند
در ادامه اسماعیل شجیع، مربی بین‌المللی فوتبال با اشاره به اینکه مربیان جز برد در مسابقات خواسته دیگری ندارند، اظهار کرد: کار مربی‌گری ثبات ندارد و ممکن است یک مربی با سه باخت برکنار شود؛ از این رو، کادر فنی تمام تلاش خود را برای پیروزی به کار می‌گیرد. طبیعی است که اگر VAR به برد تیم کمک کند خوشحال می‌شوند و اگر تیم بازنده زمین را ترک کند، ناراحت خواهند شد.
این مربی بین‌المللی فوتبال تصریح کرد: وقتی نتایج مسابقات با مداخله کمک‌داور ویدئویی تغییر می‌کند، صدای اعتراض مربیان و بازیکنان بلند می‌شود و هواداران نیز تحت‌تأثیر این فضا به بروز ناهنجاری‌هایی در ورزشگاه‌ها دست می‌زنند، زیرا از فلسفه وجودی این فناوری بی‌خبرند و تصور می‌کنند که تصمیمی به اشتباه اعمال می‌شود. بنابراین، برگزاری دوره‌های آموزشی و آشناسازی مربیان و بازیکنان با ساختار VAR امری ضروری است؛ چرا که باید بدانند علاوه بر قضاوت داوران ویدئویی، همچنان سه داور در زمین مسابقه حضور دارند و قضاوت می‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه VAR جایگزین تشخیص نهایی داور نیست، بیان کرد: داوران ناچارند در لحظات کوتاه و آنی تصمیم‌گیری کنند و گاهی برخی صحنه‌ها از دید آن‌ها پنهان می‌ماند. VAR به کمک فوتبال ایران آمده است تا داور با بازبینی صحنه‌ها، اشتباه خود را اصلاح کند و تصمیم درست را رقم بزند، اما هرگز جایگزین تشخیص نهایی داور نمی‌شود.
شجیع ادامه داد: اتفاقات حاشیه‌ای و جنجالی پیرامون VAR شکل می‌گیرد و عده‌ای سعی دارند این‌طور القا کنند که VAR اشتباه می‌کند؛ در حالی که فوتبال دنیا به این نتیجه رسیده که حضور کمک‌داور ویدئویی ضروری است و باید در تمامی مسابقات حضور داشته باشد تا به تیم داوری در اجرای دقیق قانون کمک کند. همچنین رسانه‌ها نیز باید اطلاع‌رسانی کنند که از نگاه فیفا، برگزاری لیگ‌های فوتبال بدون سیستم کمک‌داور ویدئویی غیرقابل قبول است.
این مربی بین‌المللی فوتبال با اشاره به اینکه کشورهایی که پیش از ما به VAR تجهیز شده بودند، نواقص آن را شناسایی و رفع کرده‌اند و دستاوردهای این سیستم را به طور مستمر به‌روزرسانی می‌کنند، اظهار کرد: این به‌روزرسانی در فوتبال ایران هنوز انجام نشده است. علاوه بر آن، داوران فعال در اتاق VAR باید آموزش‌های لازم را دیده و مورد تأیید جامعه فوتبال باشند که داوری زمین را به‌درستی انجام می‌دادند؛ زیرا داوری که در بازی زنده و روی زمین قضاوت درستی ندارد، طبیعتاً در VAR هم مناسب نخواهد بود.
در مجموع، فناوری VAR به‌تنهایی قادر به تحقق عدالت ورزشی نیست؛ چرا که این هدف مستلزم تکیه بر ارتقای زیرساخت‌های فنی و آموزشی توسط فدراسیون، درک دقیق قوانین از سوی کادر فنی، تیم‌ها و در نهایت آگاهی‌بخشی رسانه‌ای به هواداران است. بدون این سه رکن، VAR نه تنها چالش‌های داوری را برطرف نمی‌کند، بلکه خود به کانون تازه‌ای از تنش و بی‌اعتمادی تبدیل خواهد شد.
