هوش مصنوعی توانایی مدیریت جریان گردشگری را دارد؟

به گزارش 24 آنلاین، فرید جواهرزاده در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره حکمرانی هوش مصنوعی بر صنعت گردشگری و «هوش مصنوعی و بازطراحی گردشگری» به‌عنوان شعار امسال  روز جهانی گردشگری اظهار کرد: سازمان جهانی گردشگری هر سال به مناسبت ۲۷ سپتامبر روز جهانی گردشگری شعاری را به عنوان شعار سال اعلام می‌کند که موضوع امسال نیز با عنوان تحول دیجیتال و نقش هوش مصنوعی در بازطراحی گردشگری مشخص و اعلام گردیده است. بر این اساس برای تبیین این موضوع باید خاطرنشان‌ کرد گردشگری زمانی موفق خواهد بود که مقصد بتواند میان جذب گردشگر و ظرفیت واقعی خود تعادل برقرار کند؛ از همین منظر، هوش مصنوعی می‌تواند از یک ابزار پاسخ‌گویی به گردشگر فراتر برود و به بخشی از فرآیند مدیریت مقصد تبدیل شود.

وی افزود: هوش مصنوعی می‌تواند به گردشگر پیشنهاد دهد که متناسب با نیازها و علایقش به کجا سفر کند و در مقابل، به مدیران مقصد نیز نشان دهد که گردشگران در چه مکان‌هایی حضور دارند، در چه زمان‌هایی به یک جاذبه هجوم می‌برند و چگونه می‌توان جریان گردشگری را بهتر مدیریت کرد. در واقع، این فناوری می‌تواند هم به تصمیم‌گیری گردشگر کمک کند و هم در اختیار مدیریت مقصد قرار بگیرد تا توزیع سفر متناسب‌تر با ظرفیت‌های موجود انجام شود.

عضو شورای علمی پژوهشکده گردشگری با اشاره به تفاوت میان گردشگری هوشمند در شکل قدیمی و مفهوم جدید آن بیان کرد: در یکی دو دهه گذشته، ابزارهایی مانند سامانه‌های رزرو آنلاین، نقشه‌های دیجیتال و پیشنهادهای شخصی‌سازی‌شده برای گردشگران در چارچوب گردشگری هوشمند قرار می‌گرفتند؛ اما امروز بحث فراتر از دیجیتالی شدن خدمات است و به هوشمند شدن خود مقصد می‌رسد.

جواهرزاده ادامه داد: در مفهوم جدید، موضوعاتی مانند توزیع سفر در زمان‌ها و مکان‌های مختلف، هدایت گردشگران به سمت مقاصد کم‌تراکم‌تر و مدیریت جریان گردشگری اهمیت پیدا می‌کند. یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های هوش مصنوعی در گردشگری همین بخش است؛ یعنی مقصد بتواند از داده‌های خود برای تصمیم‌گیری بهتر استفاده کند و به‌جای تمرکز صرف بر افزایش تعداد گردشگران، ظرفیت محیطی، زیرساخت‌ها، میراث فرهنگی و شرایط جامعه محلی را نیز در نظر بگیرد.

وی با اشاره به تجربه برخی مقاصد گردشگری در مواجهه با افزایش ناگهانی شمار گردشگران گفت: در سال‌های گذشته، بسیاری از مقاصد گردشگری و حتی برخی مناطق در کشورمان در دوره‌های خاص با افزایش چشمگیر گردشگر مواجه شده‌اند. در چنین شرایطی، مدیریت مقصد دشوار می‌شود و ممکن است ظرفیت خدمات، زیرساخت‌ها و محیط از میزان تقاضا عقب بماند.

این مدرس دانشگاه افزود: مفهوم «گردشگری بیش از حد» یا «اورتوریسم» در ادبیات معاصر گردشگری نیز به همین مسئله اشاره دارد. در برخی مقاصد، ازجمله مناطقی در جنوب اسپانیا، اعتراض‌هایی از سوی جوامع محلی نسبت به ورود بیش از حد گردشگران مطرح شده است. هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل تقاضا و هدایت گردشگران به مقصدهای دیگر، به توزیع مناسب‌تر سفر کمک کند و مانع از تمرکز بیش از اندازه گردشگران در یک مکان یا زمان مشخص شود.

هوش مصنوعی چگونه تجربه گردشگر را بهبود می‌دهد؟

جواهرزاده با اشاره به کارکرد هوش مصنوعی در مدیریت تجربه گردشگر به بازدید از موزه‌های بزرگ جهان توضیح داد: برای مثال، در موزه‌هایی مانند لوور پاریس یا ارمیتاژ، تعداد آثار و سالن‌ها به اندازه‌ای است که بازدید کامل از همه آثار به زمان بسیار زیادی نیاز دارد. در چنین شرایطی، گردشگری که تنها چند ساعت برای بازدید فرصت دارد، می‌تواند با کمک هوش مصنوعی و بر اساس علایق خود، مجموعه‌ای از آثار را انتخاب کند و مسیر مشخصی برای بازدید دریافت کند.

وی ادامه داد: این نمونه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند به گردشگر کمک کند تا از زمان محدود خود استفاده مؤثرتری داشته باشد و تجربه‌ای متناسب با علایقش به دست آورد. همین رویکرد را می‌توان در مقاصدی مانند مشهد و سایر مناطق خراسان رضوی نیز در نظر گرفت؛ البته تحقق آن به برنامه‌ریزی و فراهم بودن زیرساخت‌های لازم وابسته است.

این متخصص و کارشناس حوزه گردشگری تأکید کرد: نباید تصور کنیم که موفقیت گردشگری صرفاً به افزایش تعداد گردشگران وابسته است. گاهی مدیریت بهتر گردشگری و توزیع مناسب‌تر مسافران می‌تواند از افزایش بی‌برنامه تعداد آن‌ها ارزشمندتر باشد. برای رسیدن به این هدف، مقصد باید اطلاعات کافی و قابل اتکایی در اختیار داشته باشد تا بتواند تقاضا را تحلیل کند و بر مبنای آن، پیشنهادها و تصمیم‌های مناسب ارائه دهد.

داده‌های باکیفیت؛ پیش‌نیاز استفاده مؤثر از هوش مصنوعی

جواهرزاده با بیان اینکه داده‌ها یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای عملکرد مؤثر هوش مصنوعی هستند، اظهار کرد: اگر قرار باشد هوش مصنوعی در یک مقصد گردشگری به‌درستی عمل کند، باید مجموعه‌ای از داده‌های دقیق، به‌روز و متناسب با نیازهای آن مقصد در اختیار داشته باشد. این داده‌ها باید امکان شناخت الگوهای سفر، تحلیل تقاضا و هدایت گردشگران را فراهم کنند. تا زمانی که آمارهای گردشگری کشور از نظر صحت، نظم و استانداردهای بین‌المللی بهبود پیدا نکند، نمی‌توان از هوش مصنوعی انتظار معجزه داشت. تفاوت مهم این فناوری با بسیاری از ابزارهای پیشین آن است که فناوری‌های قبلی عمدتاً اجرای تصمیم‌های انسان را آسان‌تر می‌کردند، اما هوش مصنوعی می‌تواند در شکل‌گیری و کیفیت خود تصمیم نیز نقش داشته باشد.

وی با اشاره به کاربرد این فناوری در بخش‌های مختلف صنعت گردشگری گفت: اگر بتوان از هوش مصنوعی در دفاتر خدمات مسافرتی، هتل‌ها، مراکز اقامتی و دیگر بخش‌های خدماتی به‌درستی استفاده کرد، امکان بهبود فرآیندها و تصمیم‌گیری‌ها فراهم می‌شود؛ اما این موضوع به کیفیت داده‌ها، شفافیت الگوریتم‌ها، امنیت اطلاعات و وجود چارچوب‌های حقوقی روشن نیز وابسته است.

ضرورت توجه به شکاف دیجیتال در کسب‌وکارهای گردشگری

این مدرس دانشگاه با اشاره به چالش‌های پیش روی کسب‌وکارهای کوچک در مسیر استفاده از هوش مصنوعی بیان کرد: یکی از نگرانی‌های مهم این است که ورود این فناوری، شکاف دیجیتال میان کسب‌وکارها و مقاصد مختلف را افزایش دهد. برخی کسب‌وکارهای کوچک یا مقصدهایی که از منابع مالی و زیرساخت‌های کافی برخوردار نیستند، ممکن است نتوانند خود را با تحولات جدید هماهنگ کنند و در نتیجه، از رقابت عقب بمانند. به همین دلیل، مدیریت استان باید با رویکردی جدی و علمی وارد این حوزه شود و موضوع بازطراحی گردشگری را در دستور کار قرار دهد. دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و مؤسسات علمی نیز می‌توانند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی استفاده از هوش مصنوعی در گردشگری را بررسی کنند تا ارتباط میان دانش، صنعت و سیاست‌گذاری تقویت شود.

جواهرزاده افزود: یکی از نگرانی‌های همیشگی در این حوزه، فاصله میان مراکز علمی، فعالان صنعت و سیاست‌گذاران است. پژوهش‌های هدفمند درباره هوش مصنوعی می‌تواند به ایجاد پیوند میان این بخش‌ها کمک کند و زمینه استفاده آگاهانه‌تر از فناوری‌های جدید را فراهم آورد.

حفاظت از اصالت روایت‌های میراث فرهنگی در عصر هوش مصنوعی

وی با تأکید بر ضرورت حفاظت از روایت‌های تاریخی و فرهنگی در فرآیند استفاده از هوش مصنوعی اظهار کرد: در حوزه میراث فرهنگی، صحت منابع تاریخی و اصالت روایت‌ها اهمیت زیادی دارد. هوش مصنوعی باید به تقویت دسترسی به محتوای فرهنگی معتبر کمک کند، نه اینکه زمینه انتشار اطلاعات نادرست یا روایت‌های سوگیرانه را فراهم آورد. درباره اصالت محتوا، سوگیری الگوریتمی و اعتماد به روایت‌های تولیدشده با هوش مصنوعی نگرانی‌هایی وجود دارد. بنابراین، لازم است اطلاعات تاریخی به‌صورت دقیق بازبینی و منابع معتبر برای تولید و انتشار محتوا مورد استفاده قرار گیرند؛ به‌ویژه آنکه روایت‌های نادرست درباره تاریخ یک کشور می‌توانند در فضای رسانه‌ای بازنشر شوند و بر شناخت دیگران از آن کشور تأثیر بگذارند.

این عضو شورای علمی پژوهشکده گردشگری ادامه داد: در چنین شرایطی، باید از ظرفیت هوش مصنوعی برای ارائه داده‌های مستند و روایت‌های صحیح درباره میراث فرهنگی و تاریخ ایران استفاده کرد. این موضوع در گردشگری اهمیت دوچندان دارد، زیرا بخشی از تجربه گردشگر از طریق روایت‌هایی شکل می‌گیرد که درباره بناها، آثار تاریخی و پیشینه فرهنگی یک مقصد دریافت می‌کند.

ضرورت شکل‌گیری ساختار مشخص برای سیاست‌گذاری هوش مصنوعی

جواهرزاده درباره مسئولیت سیاست‌گذاری و نظارت بر استفاده از هوش مصنوعی در گردشگری استان گفت: ساختار مشخصی برای هماهنگی همه دستگاه‌های مرتبط در این زمینه شکل نگرفته است. به نظر من، ایجاد یک ساختار ملی برای سیاست‌گذاری هوش مصنوعی و شکل‌گیری تشکیلات متناسب در استان‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به تجربه برخی کشورهای منطقه در ایجاد ساختارهای اختصاصی برای هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: با توجه به سرعت تحولات این حوزه، کشور ما نیز باید هرچه سریع‌تر ساختارهای لازم را ایجاد کند تا موضوع هوش مصنوعی به‌صورت منسجم و حاکمیتی پیگیری شود. وجود چنین ساختاری می‌تواند به هماهنگی میان دستگاه‌ها، تعیین چارچوب‌های روشن و استفاده هدفمند از این فناوری در بخش‌هایی مانند گردشگری کمک کند.