تاریخ چند هزار ساله چهارمحال و بختیاری در انتظار حفاظت
تپه‌ها و محوطه‌های باستانی چهارمحال و بختیاری، روایتگر هزاران سال تاریخ و تمدن این سرزمین هستند، میراثی ارزشمند که در سایه تهدیدهایی همچون حفاری‌های غیرمجاز، تعرض به حریم آثار و توسعه فعالیت‌های عمرانی و کشاورزی، بیش از گذشته نیازمند حفاظت و صیانت است، زیرا تخریب هر محوطه تاریخی، به معنای نابودی بخشی از هویت و حافظه تاریخی یک ملت خواهد بود.
به گزارش 24 آنلاین، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی چهارمحال و بختیاری، تنها پشته‌هایی از خاک یا آثاری به جا مانده از روزگاران گذشته نیستند، بلکه هر کدام بخشی از شناسنامه تاریخی و هویت تمدنی سرزمینی هستند که هزاران سال میزبان زندگی، فرهنگ و شکل‌گیری تمدن‌های مختلف بوده است و در دل این محوطه‌ها، روایت‌هایی ناگفته از زندگی مردمان گذشته، شیوه زیست، باورها و مناسبات اجتماعی نسل‌هایی نهفته است که شناخت آن‌ها می‌تواند دریچه‌ای به تاریخ و پیشینه این سرزمین بگشاید.
چهارمحال و بختیاری به واسطه موقعیت جغرافیایی و پیشینه تاریخی خود، از ظرفیت قابل توجهی در حوزه آثار و محوطه‌های باستانی برخوردار است، آثاری که گاه در دل دشت‌ها، دامنه کوه‌ها و حتی حاشیه روستاها قرار گرفته‌اند و با وجود ارزش تاریخی و فرهنگی، همچنان در معرض تهدیدهایی همچون حفاری‌های غیرمجاز، تعرض به حریم آثار، توسعه فعالیت‌های عمرانی و کشاورزی و بی‌توجهی به ضرورت حفاظت و صیانت قرار دارند.
در این میان، حفاظت از تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی نباید صرفاً به معنای نگهداری از چند اثر باستانی تلقی شود؛ چراکه هر تعرض و تخریب، به معنای از بین رفتن بخشی از اطلاعاتی است که شاید دیگر هیچ‌گاه امکان بازیابی آن وجود نداشته باشد. پرسش اینجاست که برای صیانت از این میراث ارزشمند چه اقداماتی انجام شده و آیا نسل‌های آینده نیز فرصت شناخت و لمس بخشی از تاریخ چند هزار ساله این سرزمین را خواهند داشت؟
تاکنون بیش از ۳۲۰۰ محوطه و تپه تاریخی و فرهنگی در چهارمحال و بختیاری شناسایی شده است
قدرت‌الله ولی‌زاده کاجی، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص آخرین وضعیت محوطه‌های باستانی در چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: تاکنون بیش از ۳۲۰۰ محوطه و تپه تاریخی و فرهنگی در استان شناسایی شده است، همچنین تپه‌های تاریخی و محوطه‌های باستانی را نمی‌توان به صورت مستقل و جدا از یکدیگر در نظر گرفت، زیرا بسیاری از تپه‌های تاریخی بر بستر عوارض طبیعی زمین شکل گرفته‌اند و ارزش تاریخی و باستان‌شناختی آن‌ها در پیوند میان بستر طبیعی و شواهد فرهنگی نهفته است.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری ادامه داد: بر همین اساس، تفکیک تپه از محوطه تاریخی پیرامون آن می‌تواند به نادیده گرفتن یکپارچگی و پیوستگی ساختاری و مفهومی این مجموعه‌ها منجر شود، بیشترین تعداد محوطه‌های تاریخی شناسایی شده در استان در شهرستان‌های بروجن، کوهرنگ، اردل و شهرکرد قرار دارند.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای حفاظت از محوطه‌ها و تپه‌های تاریخی در چهارمحال و بختیاری، تصریح کرد: در راستای حفاظت و صیانت از محوطه‌های تاریخی، متناسب با اعتبارات تخصیص یافته، اقداماتی از جمله انجام گمانه‌زنی‌های باستان‌شناختی، تعیین عرصه و حریم، ثبت آثار در فهرست آثار ملی کشور، نصب تابلوهای معرفی و اطلاع‌رسانی و همچنین راه‌اندازی سامانه‌های حفاظت الکترونیک انجام شده و خوشبختانه در سال‌های اخیر با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اعتبارات در این حوزه بخشی افزایش داشته است، برای مثال در یک فقره در حوزه حفاظت الکترونیک برای تپه‌های تاریخی استان حدود ۱۲ میلیارد ریال اعتبار هزینه شده است.
ولی‌زاده با بیان اینکه اقداماتی با اهداف حفاظتی و پیشگیرانه برای محافظت از محوطه‌ها و تپه‌های تاریخی در چهارمحال و بختیاری دنبال می‌شوند، گفت: شناسایی و مستندسازی محدوده آثار، تعیین ضوابط حفاظتی، جلوگیری از تعرض و تخریب و افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی محوطه‌ها از جمله اهداف این اقدامات است که پایش و حفاظت از تپه و محوطه های تاریخی فرهنگی توسط واحد یگان حفاظت ذیل اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی استان در حال انجام است.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری با اشاره به برنامه این اداره‌کل برای تملک اراضی محوطه‌های تاریخی در استان، بیان کرد: این اداره‌کل در نظر دارد با استفاده از سازوکارهای موجود و امکانات قابل اجرا، برای تملک اراضی یا تأمین زمین معوض مربوط به محوطه‌های تاریخی اقدام کند، اجرای این برنامه مستلزم همکاری سایر دستگاه‌های اجرایی از جمله راه و شهرسازی و جهاد کشاورزی برای تخصیص زمین معوض است، البته در عرصه و حریم اکثر محوطه‌های تاریخی امکان کشاورزی وجود دارد، البته با گسترش شهرها و روستاها بسیاری از محوطه‌ها در محدوده و حریم مناطق مسکونی قرار گرفته‌اند و باعث ایجاد تعارضاتی فی مابین اداره کل و مالکین شده است.
وی در ادامه با اشاره به قدمت محوطه‌های باستانی شناسایی شده در چهارمحال و بختیاری، خاطرنشان کرد: محوطه‌های متعددی متعلق به دوره‌های مختلف پیش از تاریخ در شهرستان‌های استان شناسایی شده‌اند که قدمت آن‌ها به حدود ۱۰ هزار سال پیش و حتی پیش‌تر بر می‌گردد.
ولی‌زاده با اشاره به شناسایی یک محوطه باستانی مهم در مسیر ارتباطی بهشت‌آباد به کاج، اظهار کرد: در بررسی‌های موردی انجام شده در باریکه‌ای محصور در این مسیر، محوطه باستانی مهمی شناسایی شده است که شواهد معتبری از استقرارهای انسانی در دوره‌های مختلف پیش از اسلام را در خود جای داده است، شواهد باستان‌شناختی و مطالعات اولیه آثار سطحی نشان می‌دهد بخش مهمی از این محوطه به دوره فراپارینه سنگی با قدمتی بیش از ۱۰ هزار سال تعلق دارد، البته با انجام کاوش‌های باستان شناختی در این محدوده، احتمال کشف آثار و شواهدی با قدمت بیشتر نیز وجود دارد.
معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری با تاکید بر اینکه اولین اقدام در محوطه‌ها و تپه‌های باستانی تعیین عرصه و حریم و سپس ثبت در فهرست آثار ملی است، گفت: در گام بعدی باید حفاظت و نصب تابلو صورت بگیرد، این اقدامات نیازمند اعتبار بسیار زیادی است و متاسفانه با اعتبارات محدود و کمبود نیرو متخصص در این حوزه نمی‌توان برای تمامی محوطه‌های باستانی شناسایی شده این اقدامات را در کوتاه مدت و بلند مدت انجام داد.
وی در پایان بیان کرد: میراث فرهنگی برای تعیین عرصه و حریم و ثبت تپه و محوطه در فهرست آثار ملی علاوه بر اعتبار نیازمند نیروی انسانی متخصص است، از دستگاه‌های اجرایی خواهشمندیم همکاری لازم را با اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان برای حفاظت از این آثار تاریخی داشته باشند.
