خبر دیگر از سایتهای خبری نمیآید؛ شبکههای اجتماعی مرجع تازه اخبار شدند
بر اساس گزارش «اخبار دیجیتال ۲۰۲۶»، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدئویی جایگاه پررنگتری در دریافت اخبار پیدا کردهاند و بهویژه برای نسل جوان به مسیر مهم دسترسی به خبر تبدیل شدهاند؛ این تغییر در حالی رخ داده که اعتماد عمومی به اخبار در پایینترین سطح خود از سال ۲۰۱۵ قرار گرفته است.
به گزارش 24 آنلاین، یکی از مهمترین تحقیقات جدید حوزه رسانه که به کمتر از ۱۰۰ روز قبل مربوط میشود، گزارش اخبار دیجیتال ۲۰۲۶ مؤسسه رویترز و دانشگاه آکسفورد است که الگوهای مصرف خبر را در ۴۸ کشور و جامعه رسانهای و با مشارکت تقریباً ۱۰۰ هزار نفر بررسی کرده است.
یافتههای اصلی این پژوهش حاکی از آن است که «شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدئویی برای نخستینبار منبع اصلی دسترسی به اخبار در جهان شدهاند. «حدود ۵۴٪ پاسخدهندگان گفتهاند در هفته گذشته اخبار را از این پلتفرمها دریافت کردهاند؛ این رقم برای وبسایتها و اپلیکیشنهای مستقیم رسانهها ۵۱٪ بوده است.»
بر اساس نتایج همین تحقیق، وابستگی افراد به شبکههای اجتماعی بهعنوان منبع اصلی خبر افزایش یافته است. «۳۰٪ افراد گفتهاند شبکههای اجتماعی و ویدئو منبع اصلی خبرشان هستند؛ این در حالی است که این رقم، پنج سال قبل ۲۲٪ بود.»
مؤسسه رویترز و دانشگاه آکسفورد در تحقیق اخیر خود همچنین ثابت کرده است، «جوانان بیشترین فاصله را با رسانههای سنتی دارند. گروه ۱۸ تا ۲۴ سال بیشتر به محتوای ویدئویی، پادکستها، تولیدکنندگان مستقل خبر و ابزارهای هوش مصنوعی گرایش دارد.»
در چنین شرایطی نقش اینفلوئنسرها و تولیدکنندگان مستقل در محیط خبری پررنگتر شده است. خبر، دیگر فقط از طریق وبسایت روزنامهها یا شبکههای تلویزیونی به مخاطب نمیرسد، بلکه در قالب ویدئوهای کوتاه، پُستهای شخصی و محتوای الگوریتمی توزیع میشود.
این تحقیق همچنین برای اثبات ادعای خود، به نتایج یک نظرسنجی تکمیلی از مخاطبان آمریکایی برای دنبال کردن اخبار جنگ ایران و آمریکا پرداخته است.
دادههای این نظرسنجی تکمیلی در آمریکا نشان میدهد نسل جوان و نسلهای مسنتر، اخبار جنگ ایران را از مسیرهای متفاوتی دنبال میکردند.
افراد زیر ۳۵ سال بیش از دو برابر افراد بالای ۳۵ سال، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای ویدئویی را بهترین راه پیگیری درگیری میدانستند؛ در مقابل، تلویزیون به عنوان منبع خبری، در میان افراد بالای ۳۵ سال دو برابر بیشتر از جوانان انتخاب شده بود. همچنین ۱۹ درصد افراد بالای ۳۵ سال عمدتاً از وبسایتها و اپلیکیشنهای خبری استفاده میکردند؛ درحالیکه در میان جوانان، شمار افرادی که اصلاً اخبار جنگ را دنبال نمیکردند با استفادهکنندگان اصلی از این منابع برابر بود.
نتایج یک نظرسنجی از مخاطبان آمریکایی برای دنبال کردن اخبار جنگ ایران به تفکیک سن و مسیرهای دریافت خبر، در جدول زیر قابل مشاهده است:
از نکات قابل توجه در یافتههای این تحقیق، اشاره به نقش پررنگ هوش مصنوعی در توزیع خبر است؛ «هوش مصنوعی به مسیر تازهای برای دریافت خبر تبدیل شده است. در بریتانیا، مطالعه Ofcom نشان میدهد ۲۱٪ بزرگسالان در ماه گذشته برای دسترسی به خبر از یک سرویس هوش مصنوعی استفاده کردهاند و ChatGPT با ۱۳٪، پرکاربردترین ابزار بوده است.»
نکته قابل تامل دیگر در این تحقیق بحث مرجعیت خبری است که میتواند خبری امیدوارکننده برای رسانههای سنتی باشد: «مردم بیش از گذشته اخبار را از شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای ویدئویی و تولیدکنندگان مستقل دریافت میکنند اما این تغییر الزاماً به معنای افزایش اعتماد به این منابع نیست. در واقع، گزارش از نوعی شکاف میان مسیر دسترسی به خبر و مرجعیت منبع خبر حکایت دارد: پلتفرمها در توزیع خبر نقش پررنگتری گرفتهاند، اما اعتماد به خبر همچنان به برندهای خبری معتبر و حرفهای وابسته است.»
طبق گزارش اخبار دیجیتال ۲۰۲۶، نگرانی مخاطبان از مواجهه با اخبار جعلی و اطلاعات نادرست آنلاین بهطور میانگین ۴ واحد درصد افزایش یافته و به ۶۲ درصد رسیده است.
اما یکی از برداشتهای پژوهشی از نتایج این تحقیق چه میتواند باشد؟
رسانهها از مدل «مخاطب به سایت رسانه مراجعه میکند» به مدل «مخاطب خبر را در پلتفرمهای مختلف کشف میکند» حرکت کردهاند. در این وضعیت، الگوریتم، ویدئو، شخصیت تولیدکننده محتوا و سرعت انتشار به اندازه اعتبار نام رسانه اهمیت پیدا میکنند.
برای روزنامهنگاری، این تغییر دو پیامد مهم دارد:
رسانهها باید برای پلتفرمهای ویدئویی و شبکههای اجتماعی محتوای اختصاصی تولید کنند نه اینکه صرفاً لینک خبر سایت خود را بازنشر کنند.
افزایش نقش اینفلوئنسرها و هوش مصنوعی، نیاز به راستیآزمایی، شفافیت درباره منابع و آموزش سواد رسانهای را بیشتر میکند.
بهطور خلاصه، این تحقیق نشان میدهد مخاطب از رسانههای سنتی ناپدید نشده اما نحوه پیدا کردن و مصرف خبر بهسرعت پلتفرمی، ویدئویی و شخصیسازیشده شده است.
گزارش «اخبار دیجیتال ۲۰۲۶» مؤسسه رویترز و دانشگاه آکسفورد از افزایش نگرانی جهانی درباره اخبار جعلی و اطلاعات نادرست آنلاین خبر میدهد؛ بهطوریکه ۶۲ درصد مخاطبان در کشورها و حوزههای رسانهای بررسیشده نسبت به مواجهه با چنین محتوایی ابراز نگرانی کردهاند، درحالیکه اعتماد عمومی به خبر نیز به پایینترین سطح ثبتشده از سال ۲۰۱۵ رسیده است.
این مسئله با کاهش اعتماد عمومی به خبر پیوند دارد: اعتماد کلی مخاطبان به خبر به ۳۷ درصد رسیده و در پایینترین سطح از زمان آغاز سنجش این شاخص در سال ۲۰۱۵ قرار گرفته است.
از طرفی این تحقیق یک پیام روشن دارد: آینده رسانه فقط به انتشار سریعتر خبر وابسته نیست، بلکه به توانایی رسانه در اثبات اعتبار، مقابله با اطلاعات نادرست و حضور مؤثر در مسیر کشف خبر توسط مخاطب بستگی دارد. بنابراین، روزنامهنگار آینده باید هم مهارتهای کلاسیک مانند گزارشگری و راستیآزمایی را داشته باشد و هم با منطق پلتفرمها، تولید ویدئو و کاربرد مسئولانه هوش مصنوعی آشنا باشد.
