۴۰ روز کما، تبعید و بازگشت به سینما؛ روایت تکاندهنده کارگردان «لویاتان» با «مینوتور»
آندری زویاگینتسف پس از عبور از یک بیماری مرگبار، ۴۰ روز کما، ماهها بستری شدن و ترک روسیه، بار دیگر پشت دوربین ایستاده است؛ کارگردان سرشناس روس با فیلم تازه خود «مینوتور» بازگشتی خبرساز به سینما دارد؛ اثری که در لایههای داستانی خود، جنگ اوکراین را به مفاهیمی چون خیانت، فساد، قدرت و سقوط اخلاقی گره میزند.
به گزارش 24 آنلاین، زویاگینتسف در سال ۲۰۲۱ به کووید شدید مبتلا شد و وضعیت جسمانیاش بهشدت وخیم شد. آسیب ریههای او به حدود ۹۲ درصد رسید و در بیمارستانی در آلمان تحت درمان قرار گرفت. این کارگردان ۴۰ روز در کمای القاشده پزشکی بود و پس از به هوش آمدن، توانایی حرکت نداشت. او به بیماری گیلنباره نیز مبتلا شد و حدود ۱۱ ماه در بیمارستان بستری بود. روند بازیابی توان جسمانیاش بیش از یک سال طول کشید و در آن دوران با افسردگی، ناامیدی و افکار خودکشی نیز دستوپنجه نرم میکرد.
زویاگینتسف در گفتوگو با گاردین، تجربه بیماریاش را نزدیک شدن به مرگ توصیف کرده و گفته است واقعیت این بود که باید میمرد. او پس از بهبود نسبی، با حمله روسیه به اوکراین مواجه شد و همراه خانواده تصمیم گرفت کشورش را ترک کند. این کارگردان اکنون در فرانسه زندگی میکند و پس از قرار گرفتن در فهرست عوامل خارجی دولت روسیه، در صورت بازگشت به کشور با خطر بازداشت روبهروست.
فیلم «مینوتور» نخستین فیلم بلند زویاگینتسف پس از «بیعشق» در سال ۲۰۱۷ است که در لتونی فیلمبرداری شده و در جشنواره فیلم کن امسال جایزه بزرگ هیئت داوران را دریافت کرد. این اثر همچنین بهعنوان نماینده فرانسه برای رقابت در جوایز اسکار انتخاب شده است. زویاگینتسف هنگام دریافت جایزه در کن، با اشاره به جنگ اوکراین از ولادیمیر پوتین خواست به این جنگ پایان دهد و گفته بود تمام جهان منتظر توقف این خشونتهاست.
«مینوتور» با الهام از فیلم «همسر بیوفا» ساخته کلود شابرول در سال ۱۹۶۹ شکل گرفته است. داستان درباره گلب، مدیر یک شرکت واردات و صادرات است که در زندگی شخصی با سوءظن به خیانت همسرش و در محیط کاری با بحران دیگری روبهرو میشود. مقامهای محلی از او میخواهند ۱۴ نفر از کارکنان شرکت را برای اعزام به جنگ معرفی کند؛ تصمیمی که در کنار مشکلات زناشویی، فشار و اضطراب او را افزایش میدهد.
زویاگینتسف در بازسازی این داستان، بحران خصوصی شخصیت اصلی را با شرایط سیاسی روسیه در زمان جنگ درهم میآمیزد. در فیلم، جنگ حضور مستقیمی در تمام صحنهها ندارد، اما از طریق تلفنها، تابلوهای تبلیغاتی، اخبار و خیابانها به زندگی شخصیتها نفوذ میکند. کارگردان معتقد است نمیتوان در شرایط جنگی فیلمی ساخت که نسبت به واقعیت پیرامون خود بیاعتنا باشد؛ به همین دلیل، داستانی که در ابتدا قرار بود صرفاً بازسازی یک فیلم فرانسوی باشد، در گذر زمان ابعاد سیاسی و اجتماعی تازهای پیدا کرد.
او در توضیح مضمون فیلم گفته است که قدرت و فساد به برخی افراد اجازه میدهد دست به اعمالی بزنند که در شرایط عادی تصورناپذیر است؛ اعمالی که در نهایت روح خود آنها را نیز فرسوده میکند و زمینه رفتارهای مخربتر را به وجود میآورد. زویاگینتسف در «مینوتور» جامعهای را ترسیم میکند که طبقه برخوردار و نزدیک به قدرت، در حبابی از انکار و بیاعتنایی زندگی میکنند و نسبت به فاجعهای که بیرون از دایره زندگیشان جریان دارد، حساسیتی نشان نمیدهند.
این فیلمساز که پیشتر با «لویاتان» و «بیعشق» به نقد ساختار قدرت و وضعیت اجتماعی روسیه پرداخته بود، در «مینوتور» نیز جنگ را به مسئلهای فراتر از میدان نبرد تبدیل میکند؛ بحرانی که بر روابط خانوادگی، اخلاق فردی و تصمیمهای روزمره سایه میاندازد. او معتقد است این دو خط داستانی، مشکلات زندگی زناشویی و فشارهای محیط کار، شخصیت اصلی را از دو سو تحت فشار قرار میدهند و اضطراب او را تشدید میکنند.
زویاگینتسف درباره بازگشت به فیلمسازی گفته است که پس از گذر از دوران دشوار بیماری، میخواست هرچه زودتر به کاری بازگردد که بیش از هر چیز میشناسد؛ سینما. او روند ساخت «مینوتور» را تجربهای سرشار از انرژی توصیف کرده و معتقد است فیلمسازی به روند بازسازی و بازگشتش به زندگی کمک کرده است. این کارگردان اکنون قصد دارد سال آینده فیلم بلند دیگری بسازد؛ پروژهای که ممکن است به زبان انگلیسی یا فرانسوی باشد.
او با وجود دلتنگی برای روسیه، بازگشت به کشورش را در شرایط کنونی ممکن نمیداند و گفته است روسیهای که ترک کرده با کشور امروز تفاوت دارد. زویاگینتسف زندگی در تبعید را دشوار توصیف کرده و خود را به ماهیای تشبیه کرده است که به ساحل افتاده؛ با این حال، بازگشت به سینما و ساخت «مینوتور» را دستاوردی میداند که پس از بحران جسمی و روانی، او را دوباره به زندگی پیوند زده است.