تأکید بر ضرورت آموزش فوری سواد رسانه‌ای در دانشگاه‌ها
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانه‌ای یونسکو ایران با اشاره به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط فردی، علمی و فرهنگی دانشجویان، خواستار اقدام فوری دانشگاه‌ها برای آموزش سواد رسانه‌ای به دانشجویان شد.
به گزارش 24 آنلاین، معصومه نصیری با اشاره به تأثیر شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی بر ابعاد مختلف زندگی دانشجویان، اظهار کرد: اساساً شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی به جهت ماهیت و الگوریتمی که بر آن‌ها حاکم است، بر همه سطوح ارتباطی و فرهنگی جامعه اثر گذاشته است، اما دانشجویان به جهت اینکه جزو گروه نخبگان جامعه محسوب می‌شوند و امکان تولید گفتمان و فضای علمی و فرهنگی جدی دارند، متأثر از این فضا در این راستا گام‌های مؤثری برداشتند.
وی افزود: تولید محتوای علمی، مطالبه‌گری مبتنی بر زیست‌بوم مجازی، تولید ادبیات و دانش با زبان عمومی و قابل درک جمعی و تسهیل امور علمی و اجتماعی از اثرات این فضا بوده است. البته آنچه قابل تأکید است اینکه باید بین فضای نقد، مطالبه و ارائه گفتمان‌های مختلف با تخریب، تهدید و توهین تفاوت قائل شد. این فضا اگر به‌درستی درک و به کار گرفته شود، قطعاً اثرات و خیرات فراوانی خواهد داشت و در صورت معکوس آن نیز اثر میان‌مدت و بلندمدت مطلوبی نخواهد داشت و در انتها منجر به محدودیت‌هایی نیز خواهد شد.
تأثیر فضای مجازی بر روابط فردی و علمی دانشجویان
این مدرس سواد رسانه‌ای با اشاره به روابط میان دانشجویان در ساحت فردی و علمی گفت: روابط میان دانشجویان در ساحت فردی و علمی قابل تفکیک هستند. در ساحت فردی، مانند همه مردم جامعه تغییراتی رخ داده و تسهیل صورت گرفته و البته که گاهی موجبات غفلت را هم فراهم آورده، اما در اصل تأکید بر تسهیل‌گری فضای ارتباطی است. اینکه افراد چگونه در ساحت فردی از این امکان مهم بهره می‌برند به نظام مسائل فکری، ریشه‌های تربیتی و درک ضرورت‌ها ربط مستقیم دارد.
نصیری افزود: اما در ساحت علمی بسیاری از امور دانشجویی چه میان خود دانشجویان و چه میان اساتید، امر انتقال داده‌های علمی، صرفه‌جویی در زمان و ترددها و سرعت اصلاح و انتقال، بهبود وضعیت دادوستد علمی و تسهیل ارتباطی این فضا اثرات پربار و قابل توجهی داشته است.
وی با بیان اینکه فضای مجازی و فضاهای برخط به‌مثابه تیغ دولبه هستند، اظهار کرد: قطعاً فضای مجازی و فضاهای برخط بسان تیغ دو لبه‌ای هستند که در کنار محاسن فراوان، ممکن است اثرات منفی نیز داشته باشند که همه این‌ها به دو مؤلفه هدف و ضرورت‌ها بستگی مستقیم دارد. اینکه متأسفانه فضای مجازی تعاملات حضوری را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده در بین همه اقشار از جمله دانشجویان، قابل مشاهده است. افراد به لحاظ روانی به جهت مدل تعاملات در بستر شبکه‌های اجتماعی احساس اشباع‌شدگی داشته و تصور می‌کنند تعاملاتشان به اندازه کافی عمیق و مستمر است.
دبیرکل باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانه‌ای یونسکو ایران افزود: اما اصل ماجرا این است که گمگشتگی میان فضای حقیقی و مجازی، تداخل این دو فضا و سنگین شدن کفه به سمت تعاملات در فضای مجازی منجر به ذبح تعاملات حقیقی شده است که این مهم در میان‌مدت قطعاً به مهارت‌های ارتباطی دانشجویان صدمه خواهد زد.
تنها راه کاهش آسیب‌های فضای مجازی، آموزش است
نصیری با اشاره به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر ارزش‌ها، نگرش‌ها و الگوهای رفتاری دانشجویان تصریح کرد: شبکه‌های اجتماعی خالق ارزش، نگرش و الگوی رفتاری هستند و البته شوربختانه گاهی نیز ارزش‌زدا و خالق نگرش ضدفرهنگی نیز هستند. پس در این تأثیر هیچ کجای دنیا شکی ندارد، اما دانشجویان ممکن است به جهت قرار گرفتن در میان گروهی از جامعه که اثرات فراوانی بر سایر گروه‌ها دارند، متأثر از این تأثیرات رویه‌های معکوسی را داشته باشند.
وی ادامه داد: فضای مجازی در لبه خلق فرهنگ‌ها و هویت‌ها و تمرکززدایی فرهنگی قرار دارند. دانشجویان از پذیرش این اثر دور و مصون نیستند. اما چه باید کرد؟ باید نسبت به تبیین و توضیح مدل فرهنگ‌سازی شبکه‌های اجتماعی اقدام کرد. باید نسبت به تأثیرات الگوریتم‌ها و مهندسی آن‌ها توضیح داد و نسبت به افزایش سواد الگوریتم و سواد رسانه‌ای اقدام کرد.
این مدرس سواد رسانه‌ای با تأکید بر نقش دانشگاه در کاهش آسیب‌های فضای مجازی اظهار کرد: ابتدا درباره اینکه چگونه باید دانشگاه آسیب‌های این فضا را کاهش دهد، باید گفت تنها راه آموزش است. هیچ راهی وجود ندارد جز اینکه بگوییم این فضا چه فرمت و کارکردی دارد. چه مهارت‌هایی برای زیست در آن لازم است و چگونه ناخواسته در میانه مهندسی فضای مجازی قرار می‌گیریم.
نصیری افزود: پس به راهی جز آموزش نباید فکر کرد. سال‌هاست تأکید شده که دو واحد سواد رسانه‌ای باید در دانشگاه‌ها به دانشجویان آموزش داده شود. اما خب کماکان این آرزو محقق نشده است. دانشگاه باید ابتدا به فوریت به سمت آموزش دانشجویان در ساحت رسانه‌ای و سواد رسانه‌ای اقدام کند. اما ظرفیت‌های این فضا هم فراوان هستند. تبادل علمی، رد و بدل کردن بسیاری از امور آموزشی، حتی آموزش‌های برخط و آنلاین و ... همان ظرفیتی است که دانشگاه باید از آن بهره جدی بگیرد.
