تحلیلگر چینی: «پیمان مکه» اتحاد نظامی نیست؛ جنگ آمریکا با ایران همسایگان را به گفت‌وگو با تهران کشاند
دینگ لونگ، استاد دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای، می‌گوید پیمان دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان برای پوشش ریسک ناپایداری تعهدات آمریکاست و سفر مشترک مقام‌های این سه کشور به تهران، تلاش برای ورود به روند مذاکرات ایران و آمریکا بود.
به گزارش ۲۴، پایگاه خبری چینی «گوانچا» در گفت‌وگویی اختصاصی با «دینگ لونگ»، استاد مؤسسهٔ مطالعات خاورمیانهٔ دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای، این پرسش را بررسی کرده که چرا عربستان و دیگر کشورهای منطقه در دل جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، هم دفاع مشترک خود را تقویت می‌کنند و هم با تهران وارد گفت‌وگو شده‌اند.
به نوشتهٔ گوانچا، عربستان، ترکیه و پاکستان مرداد امسال «پیمان دفاع مشترک مکه» را در ۱۶ بند امضا کردند که حمله به یک عضو را حمله به همه می‌داند. کمتر از سه ماه بعد، در ۴ آبان، وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعات ترکیه به‌طور مشترک به تهران رفتند.
سازوکار همکاری، نه اتحاد
دینگ لونگ می‌گوید این پیمان نشان‌دهندهٔ تمایل کشورهای منطقه به کاهش وابستگی به آمریکا به‌عنوان تنها حامی امنیتی است، اما چون سه کشور درک مشترکی از تهدید ندارند، «فعلاً اتحاد امنیتی نیست و فقط سازوکار همکاری امنیتی است».
به گفتهٔ او، بند دفاع جمعی ابهام جدی دارد: معلوم نیست حملات حوثی‌ها که بازیگری غیردولتی‌اند، این بند را فعال کند؛ ترکیه به‌عنوان عضو ناتو مستقیماً وارد جنگ یمن نمی‌شود و نگرانی اصلی پاکستان هم پیرامون خودش است. بنابراین این پیمان به سمت سکویی انعطاف‌پذیر برای همکاری در تبادل اطلاعات، پدافند هوایی و هشدار زودهنگام می‌رود، نه اتحادی با تعهد نظامی سخت.
این استاد دانشگاه احتمال عضویت رسمی ایران در پیمان را، که مسعود پزشکیان از آن استقبال کرده بود، «بسیار کم» می‌داند، چون انگیزهٔ تشکیل پیمان تا حدی مهار تهدید ایران و متحدانش بوده است.
سفر مشترک به تهران؛ پیام به آمریکا؟
دینگ تأکید می‌کند سفر مشترک مقام‌های سه کشور به تهران «پیام‌رسانی برای آمریکا» نیست، بلکه تلاش کشورهای منطقه برای ورود به روند مذاکره‌ای است که تاکنون عمدتاً در دست آمریکا و ایران بوده است. گوانچا به نقل از رویترز افزوده عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، طرحی میانه به ایران ارائه داده که در صورت پذیرش، عربستان، ترکیه، پاکستان و قطر ضامن آن می‌شوند.
به باور دینگ لونگ، پیمان مکه ابزار انتقال مسئولیت از سوی آمریکا نیست، بلکه «اقدام مستقل سه کشور برای پوشش ریسک ناپایداری تعهدات امنیتی آمریکا» است. او معتقد است آمریکا از خاورمیانه خارج نشده، بلکه رویه‌اش را از مداخلهٔ مستقیم و پرهزینه به تکیه بر پایگاه‌ها، فناوری و متحدان تغییر داده است.
او طرح عمان برای چارچوب امنیتی هشت‌کشوری شامل کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، ایران و عراق همراه با پیمان عدم تجاوز را با پیمان مکه قابل هماهنگی می‌داند، به شرط آنکه از موضوعات مشخصی مانند امنیت کشتیرانی در تنگهٔ هرمز و مهار حملات بازیگران غیردولتی آغاز شود.
فرصت تازه برای چین
به گفتهٔ این تحلیلگر چینی، مهم‌ترین دستاورد آشتی سال ۲۰۲۳ با میانجی‌گری پکن این بوده که کانال مستقیم ریاض و تهران حتی در دوران جنگ باز مانده است. او می‌گوید تنوع‌بخشی کشورهای منطقه به شرکای امنیتی‌شان فضای تازه‌ای برای نقش‌آفرینی چین می‌گشاید و چین با پیوند نزدیک با پاکستان و روابط خوب با عربستان و ایران می‌تواند از طریق میانجی‌گری، همکاری اقتصادی و پروژه‌های «کمربند و راه» از سازوکارهای امنیتی بومی منطقه پشتیبانی کند.
با این حال، دینگ لونگ نتیجه می‌گیرد که در مرحلهٔ کنونی این سازوکارها فقط مکمل‌اند و نمی‌توانند جای چتر امنیتی آمریکا را بگیرند.
این گفت‌وگو هم‌زمان با دیدارهای وانگ یی، وزیر خارجهٔ چین، با مقام‌های امنیتی ایران و عربستان در پکن و اعلام سفر جای جون، فرستادهٔ ویژهٔ چین، به ایران، عمان و عربستان منتشر شده است.
