آمریکا در مرز هوش مصنوعی جلوست، چین با مدل‌های ارزان و «وزن‌باز» جهان را می‌گیرد

به گزارش ۲۴، اندیشکدهٔ آلمانی مریکس (مؤسسهٔ مرکاتور برای مطالعات چین) در یادداشتی به قلم وندی چانگ و اولاف شولتس که ۱۱ آبان (۲ نوامبر) منتشر شد، می‌نویسد پکن قواعد رقابت ابرقدرتی در هوش مصنوعی را تغییر داده است.

دونالد ترامپ در سپتامبر گفته بود: «ما در هوش مصنوعی از چین جلوتریم و راستش می‌خواهم همین‌طور بماند، چون هر که در هوش مصنوعی ببرد، می‌برد.» او به این ترتیب برتری در مدل‌های پیشرفته (فرانتیر) را معیار جاه‌طلبی آمریکا قرار داد. به نوشتهٔ مریکس، پکن در مقابل شرط بسته که فراگیری داخلی و جهانی مدل‌های چینیِ «به اندازهٔ کافی خوب» برای کاربردهای عملی، برتری صنعتی‌اش را تقویت و نفوذ جهانی‌اش را گسترده‌تر می‌کند.

مدل‌های بسته در برابر مدل‌های «وزن‌باز»

به گفتهٔ نویسندگان، شرکت‌های پیشروی آمریکایی مدل‌های خود را بسته نگه می‌دارند و فقط از طریق یک رابط کاربری به آن‌ها دسترسی می‌دهند. رقبای چینی اما معمولاً اجازه می‌دهند مدل‌های «وزن‌باز» (open-weight) دانلود و با پارامترهای منتشرشده تغییر داده شوند. هزینهٔ نسبتاً پایین برای کاربران باعث شده چین در پراکندگی مدل‌های هوش مصنوعی به آمریکا برسد.

مریکس می‌افزاید آمریکا در توسعهٔ مدل‌های پیشرفته پیشتاز است، اما مدل‌های وزن‌باز نزدیک به سطح پیشرفته مانند مدل شیائومی و Kimi K3 شرکت مون‌شات نشان می‌دهد توسعه‌دهندگان چینی فقط چند ماه از همتایان آمریکایی عقب‌اند.

میدان حکمرانی جهانی

به نوشتهٔ این یادداشت، چین رقابت را به عرصهٔ حکمرانی جهانی هم کشانده است. شی جین‌پینگ در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای از دولت‌ها خواست به «اصل باز بودن» پایبند باشند، «نقش مهم سازمان ملل» را به رسمیت بشناسند و از «ایجاد بی‌عدالتی تاریخی جدید در هوش مصنوعی» جلوگیری کنند. چین همچنین در ژوئیه «سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی» (WAICO) را راه انداخت و ۲۹ کشور، از جمله برزیل، اندونزی، آفریقای جنوبی و روسیه، منشور تأسیس این نهاد مستقر در شانگهای را امضا کردند.

در مقابل، آمریکا راهبرد «انتشار کنترل‌شده» را دنبال می‌کند و فناوری خود را انحصاری نگه می‌دارد. واشنگتن اواخر ۲۰۲۵ ابتکار «پکس سیلیکا» را برای امن کردن زنجیرهٔ تأمین هوش مصنوعی راه انداخت که اکنون بیش از ۲۰ «شریک مورد اعتماد» از جمله اتحادیهٔ اروپا و هند را در بر می‌گیرد. «برنامهٔ صادرات هوش مصنوعی آمریکا» نیز می‌خواهد فناوری‌ها، استانداردها و الگوهای حکمرانی آمریکایی در جهان پذیرفته شود.

باز بودن، به معنای رهایی از کنترل دولت نیست

مریکس هشدار می‌دهد «باز بودن» مدل‌های چینی به معنای رهایی از کنترل دولت نیست. همهٔ خدمات هوش مصنوعی چینی به تأیید ادارهٔ فضای مجازی چین نیاز دارند و مدل‌های وزن‌باز، برخلاف مدل‌های متن‌باز، کد و داده‌های آموزشی خود را منتشر نمی‌کنند.

به گفتهٔ نویسندگان، وقتی این مدل‌ها در سامانه‌های ادارات دولتی، شرکت‌های لجستیک یا بخش تحقیق و توسعهٔ شرکت‌ها ادغام شوند، جایگزین کردنشان زمان و هزینهٔ زیادی می‌برد. مدل‌های چینیِ «از پیش مستقرشده» در جهان نیز می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای سوءاستفاده ایجاد کند.

جمع‌بندی یادداشت این است که توافق آمریکا و چین بر سر سازوکارهای ایمنی یا حتی توقف رقابت هوش مصنوعی بعید است، چون هر دو کشور پیشرفت در مرز هوش مصنوعی را در رقابت قدرت‌های بزرگ راهبردی می‌دانند.