پژوهشگر دانشگاه ملی سنگاپور: بحران انرژی جنگ ایران ممکن است خودروهای برقی چین را به انتخاب پیشفرض جهان بدل کند
به گزارش ۲۴ به نقل از تینکچاینا، بو چن، پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ شرق آسیا در دانشگاه ملی سنگاپور، مینویسد بحران نفت و گازی که جنگ ایران به راه انداخته ممکن است اثرهای ماندگاری داشته باشد، از جمله تثبیت موج تازهای از سرمایهگذاری خودروسازی چین در خارج و بدلشدن خودروهای برقی چین به انتخاب پیشفرض جهان.
به گزارش ۲۴ به نقل از تینکچاینا، بو چن، پژوهشگر ارشد مؤسسهٔ شرق آسیا در دانشگاه ملی سنگاپور، در یادداشت ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ مینویسد بحران نفت و گازی که جنگ ایران به راه انداخته ممکن است اثرهای ماندگاری داشته باشد، از جمله تثبیت موج تازهای از سرمایهگذاری خودروسازی چین در خارج. به نوشتهٔ او، جنگی که با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، بیش از هشت ماه با آتشبسهای فروپاشیده، محاصرهٔ دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا و حملات مکرر ایران به کشتیرانی در تنگهٔ هرمز ادامه یافته و خطر تشدید بیشتر رو به افزایش است. به گفتهٔ او انتخابات میاندورهای محاسبات سیاسی را تغییر داده است: شکست سنگین جمهوریخواهان در ۳ نوامبر بازتاب نارضایتی رأیدهندگان از هزینههای جنگیِ رو به افزایش و نامحبوب و بالا رفتن قیمت سوخت و غذا بود و اکثریت دموکرات، که متعهد به پایان سریع درگیری شدهاند، از ژانویه بر بودجهٔ جنگ و قطعنامههای اختیارات جنگی کنترل خواهند داشت. برنت در ۴ نوامبر بیش از ۹ درصد افت کرد و به حدود ۹۴ دلار رسید و در ۱۰ نوامبر به زیر ۹۰ دلار لغزید؛ با این حال، به نوشتهٔ او تهران تأکید دارد سیاست آمریکا چیزی را تغییر نمیدهد و آسیبی که به نظام انرژی منطقه وارد شده با یک انتخابات جبرانشدنی نیست.
از «شوک نفتی» تا بحران گاز در هرمز
بو چن میگوید بیشتر تحلیلها این بحران را «شوک نفتی» میبینند و این «مسئله را کوچکتر از واقع نشان میدهد». پیش از جنگ، به نوشتهٔ او، جریان نفت از تنگهٔ هرمز معادل حدود یکپنجم مصرف جهانی فرآوردههای نفتی بود و حدود یکپنجم تجارت جهانی الانجی، عمدتاً از قطر، از همین مسیر میگذشت. وقتی ایران به مجتمع راسلفان قطر حمله کرد، «بحران نفت به بحران گاز هم تبدیل شد». به نوشتهٔ او الانجی سختتر از نفت جایگزین میشود و موج بزرگ بعدی عرضهاش، که بخش زیادی از آن در آمریکا و قطر در دست ساخت است، عمدتاً از ۲۰۲۷ میرسد. حدود ۸۳ درصد الانجیِ عبوری از هرمز در ۲۰۲۴ به خریداران آسیایی رفته است؛ ژاپن و کره جنوبی تقریباً همهٔ انرژی خود را وارد میکنند، هند هم از راه نفت خام و هم الانجی آسیبپذیر است و به تعبیر او «چین، با زغالسنگ فراوان و سبد متنوع انرژی، استثناست». افزایش تقاضای گرمایشی زمستان و رشد سریع هوش مصنوعی و مراکز داده را نیز عامل تشدید بحران میداند.
تابآوری چین؛ بخشی ساختاری، بخشی چرخهای
به گفتهٔ نویسنده، چین بهعنوان بزرگترین واردکنندهٔ نفت خام جهان تاکنون کمتر از بسیاری اقتصادها آسیب دیده و این تابآوری «بخشی ساختاری و بخشی چرخهای» است. در بخش ساختاری، او به ذخیرهسازی چشمگیر نفت خام در ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ اشاره میکند، هرچند ابعاد ذخایر راهبردی و تجاری چین را مبهم میداند؛ همچنین به نصب حدود نیمی از ظرفیت جدید بادی و خورشیدی جهان در ۲۰۲۵، گسترش سریع خودروهای برقی که پیوند رشد و مصرف نفت را تضعیف میکند، و زغالسنگ و ظرفیت بزرگ پالایش داخلی. بخش چرخهای را به تعبیر او «کمتر خوشایند» میداند: تقاضای ضعیف داخلی بهدلیل رکود بخش مسکن و مصرف کمرمق، که بهطور ناخواسته چین را به «تثبیتکنندهٔ» قیمت جهانی نفت بدل کرده است. اما به نوشتهٔ او این ضربهگیری نیست که پکن باید آرزوی حفظش را داشته باشد.
جهش صادرات خودروی برقی و باتری، با وجود موانع تجاری
بو چن مینویسد صادرات خودروی برقی، باتری و محصولات خورشیدی چین در ماه مارس حدود ۷۰ درصد نسبت به سال قبل رشد کرد. بخشی از این جهش، به گفتهٔ او، ناشی از پیشفروش پیش از تغییر تخفیف مالیاتی صادرات در آوریل بود و ارسال ماژولهای خورشیدی از آن پس به زیر سطح سال گذشته رسیده است. اما خودروی برقی و باتری ادامه دادند: در اوت صادرات خودروی برقی از نظر ارزش ۶۵ درصد و باتری لیتیومی ۳۳ درصد رشد کرد و در سپتامبر صادرات خودروی برقی تقریباً دو برابر شد، هرچند این بار هم به گفتهٔ او پیشفروش پیش از کاهش دیگر تخفیف در آوریل آینده در آن نقش داشت. او این روند را «با وجود موانع تجاری فزاینده» میداند و میگوید وقتی سوخت کمیاب میشود، خرید خودروی برقی ارزان «موضوع بودجهٔ خانوار است، نه ایدئولوژی».
سابقهٔ ژاپن در دههٔ ۱۹۷۰ و موج سرمایهگذاری در خارج
نویسنده به سابقهٔ تاریخی اشاره میکند: دو بحران نفتی خاورمیانه در دههٔ ۱۹۷۰ نقطهٔ عطفی برای خودروسازان ژاپنی بود، زیرا مصرفکنندگان آمریکایی که خودروهای کوچک ژاپنی را ارزان و سست میدانستند ناگهان خواهان کرولا و سیویک کممصرف شدند و با بروز اصطکاک تجاری، خودروسازان ژاپنی در آمریکا و اروپا کارخانه ساختند. به نوشتهٔ او، خودروهای برقی چینی «میتوانند» مسیر مشابهی بروند و تجربهٔ مستقیم رانندگی ممکن است کلیشهٔ کالای بیکیفیت چینی را برهم بزند. بیوایدی هماکنون در تایلند و برزیل خودرو مونتاژ میکند و قرار است حدود پایان امسال تولید در مجارستان را آغاز کند. به نوشتهٔ او «موج تازهٔ سرمایهگذاری خودروسازی چین در خارج ممکن است یکی از میراثهای ماندگار این جنگ باشد».
هشدار قیمت: ذخایر چین بیانتها نیست
او در عین حال هشدار میدهد نباید انتظار بازگشت به قیمتهای پیش از جنگ را داشت: بازگشایی معتبر تنگهٔ هرمز قیمتها را سریع پایین میآورد؛ برنت در آوریل، وقتی ایران برای مدت کوتاهی تنگه را باز اعلام کرد، در یک روز بیش از ۱۰ درصد افت کرد. اما دو عامل قیمتها را مدتی بالاتر از سطح پیش از جنگ نگه میدارد: نیاز به بازسازی ذخایر، و آسیب فیزیکی به میدانهای گاز، خطوط مایعسازی، پایانهها و کشتیرانی. به نوشتهٔ او «ذخایر چین بیانتها نیست»؛ اگر تنگه در طول زمستان بسته بماند، چین هم در نهایت برای محمولههای کمیاب رقابت خواهد کرد و همان تثبیتکنندهای که قیمتها را مهار کرده از میان میرود. او جمعبندی میکند که این بحران ممکن است خودروهای برقی و فناوریهای انرژی پاک چین را «انتخاب پیشفرض جهانی خسته از پرداخت هزینهٔ جنگهای دیگران» کند.