پاتریشیا کیم در بروکینگز: نشست سهجانبهٔ شنژن ممکن است نشان دهد آمریکا جایگاه برتر خود در «مثلث راهبردی» را از دست داده است
به گزارش ۲۴ به نقل از بروکینگز، پاتریشیا ام. کیم مینویسد دیدار بیسابقهٔ ترامپ، شی جینپینگ و پوتین در حاشیهٔ اپک شنژن بعید است دستاورد بزرگی در کنترل تسلیحات یا جنگ اوکراین داشته باشد و ممکن است نشان دهد جایگاه آمریکا در مثلث راهبردی از دههٔ ۱۹۷۰ تا چه حد فرسایش یافته است.
به گزارش ۲۴ به نقل از بروکینگز، پاتریشیا ام. کیم، پژوهشگر ارشد سیاست خارجی در مرکز چین «جان ال. تورنتون» و مرکز مطالعات سیاست آسیا در این مؤسسه، در مطلب ۱۷ نوامبر با عنوان «مزیت ازدسترفتهٔ آمریکا در مثلث راهبردی» مینویسد دیدار بیسابقهٔ دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در حاشیهٔ نشست اپک در شنژن بعید است به پیشرفت بزرگی در کنترل تسلیحات یا جنگ اوکراین بینجامد؛ در عوض ممکن است نشان دهد جایگاه آمریکا در این مثلث تا چه حد تغییر کرده است. به نوشتهٔ او، نیمقرن پیش واشینگتن موقعیت محوری میان پکن و مسکو را داشت و هر دو دلیلهای قوی برای بهبود رابطه با آمریکا داشتند که به رهبران آمریکا اهرم میداد. امروز، به تعبیر کیم، این مثلث «سروته شده است»: چین و روسیه شراکت راهبردی نزدیکی بستهاند که توانایی واشینگتن برای بهرهبرداری از اختلافهایشان را محدود میکند و افت رهبری آمریکا در نظام بینالملل نیز توان تأثیرگذاریاش را بیشتر ضعیف کرده است.
دیپلماسی مثلثی نیکسون و مذاکرات سالت ۱۹۷۲
برای فهم این جابهجایی، کیم به آنچه دیپلماسی مثلثی را در اصل کارآمد کرد بازمیگردد. به نوشتهٔ او، در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ رهبران چین دلیلی برای استقبال از پیامهای ریچارد نیکسون داشتند: شکاف چین و شوروی در ۱۹۶۹ به درگیری مسلحانه در مرز انجامید و نزدیکشدن به واشینگتن برای پکن وزنهای در برابر فشار نظامی شوروی بود. اما جذابیت رابطه با آمریکا از دید او فراتر از این رقابت بود: پکن به دنبال شناسایی جمهوری خلق چین از سوی آمریکا و پیشرفت به سوی پذیرش ادعاهای حاکمیتیاش بر تایوان بود و برای کشوری که از دههها انزوای نسبی بینالمللی بیرون میآمد، واشینگتن راهی به تعامل دیپلماتیک و اقتصادی گستردهتر با پیشرفتهترین اقتصادهای جهان میگشود، که بسیاری از آنها متحد آمریکا در اروپا و آسیا بودند. دولت نیکسون نیز، به نوشتهٔ او، پیشبینانه دریافته بود که نزدیکی با چین در معامله با مسکو اهرم میآورد. با احتمال گرمشدن روابط آمریکا و چین، رهبران شوروی خود به تنشزدایی رو آوردند و در ۱۹۷۲ آمریکا و اتحاد شوروی از راه «مذاکرات محدودیت تسلیحات راهبردی» (سالت) به توافقهایی رسیدند که محدودیتهای مهمی بر رقابت تسلیحات هستهای گذاشت. کیم میافزاید تنشزدایی خطرهای جنگ سرد را از میان نبرد و مانع رویارویی دوباره در سالهای بعد نشد، اما نشان داد دیپلماسی سطح بالا، با پشتوانهٔ اهرم راهبردی و مذاکرات پایدار، میتواند دستاورد ملموس داشته باشد.
شراکت چین و روسیه، و اهرمی که هنوز باقی است
به نوشتهٔ کیم، امروز چین و روسیه دیگر یکدیگر را تهدید امنیتی اصلی خود نمیدانند، بلکه شراکت راهبردی نزدیکی ساختهاند که ریشه در «شکایتهای مشترک» و خواست مشترک برای به چالش کشیدن آنچه نظم بینالمللی تحت سلطهٔ غرب میپندارند دارد. این همگرایی از پایان جنگ سرد شکل گرفته و «بعید است» با پیشنهادهای آمریکا سست شود. او میگوید جمهوری خلق چین دیگر کشور منزوی نیمهٔ نخست جنگ سرد نیست و امروز شبکهٔ گستردهای از شرکای راهبردی دارد؛ موضوعی که در کتاب پیشروی خود با عنوان «بدون محدودیت: جستوجوی جهانی چین برای شرکا و نفوذ» به آن میپردازد. روسیه نیز بازارها و مشارکتهای بدیلی برای کاهش اثر تحریم و انزوای غربی پرورانده است. با این حال، به نوشتهٔ او آمریکا «به هیچ رو بیاهرم نیست»: اقتصاد چین همچنان به بازارها، فناوری و شبکههای مالی آمریکا وابسته است و پکن دلایل قانعکنندهای برای پرهیز از رویارویی بیثباتکننده با واشینگتن دارد. مسکو نشان داده علاقهٔ کمی به پایاندادن به جنگ اوکراین دارد، اما کمک نظامی و پشتیبانی دیپلماتیک آمریکا و اروپا از کییف همچنان برای سیر جنگ حیاتی است و تحریمهای غربی همچنان چشمانداز بلندمدت اقتصادی روسیه را تحت فشار میگذارد.
دولت ترامپ «علیه خودش» کار میکند
کیم مینویسد هرچند شبکهٔ گستردهٔ متحدان و شرکای آمریکا باید به آن اهرم قابل توجهی در برابر پکن و مسکو بدهد، دولت ترامپ «علیه خودش کار میکند». رویکرد معاملهگرانه با متحدان، اظهاراتی که تعهدهای دفاعی آمریکا را زیر سؤال میبرد، و آمادگی برای وضع تعرفه هم بر دوستان و هم بر رقبا، به نوشتهٔ او واشینگتن را در بسیج توان جمعی برای اهداف مشترک ناتوانتر کرده، تواناییاش برای پاسخ به چالشهای چین و روسیه را کاهش داده و آن را به طرف مذاکرهٔ کمجذابتری بدل کرده است. در همین حال، اشتیاق ترامپ برای دستیابی به پیشرفت دیپلماتیک با شی و پوتین اهرم واشینگتن را بیشتر فرسوده است: او بر اوکراین فشار آورده و تحریمها علیه مسکو را بدون گرفتن امتیاز متناظر از پوتین کاهش داده است. در حالی که بر رابطهٔ شخصیاش با شی تأکید میکند و بر بردهای بخشی مانند وعدهٔ چین به خرید محصولات کشاورزی آمریکا و هواپیماهای بوئینگ متمرکز است، به نوشتهٔ کیم به پکن در پرداختن به اختلافهای ساختاری دیرپای اقتصادی «اغماض شده است». زیر سؤال بردن تعهدهای آمریکا به تایوان و این پیشنهاد که فروش تسلیحات آمریکا «ممکن است» در مذاکره با پکن روی میز باشد نیز، به گفتهٔ او، اعتبار و قدرت چانهزنی آمریکا را بیشتر تضعیف کرده است.
سود نابرابر نشست و مبنای سست کنترل تسلیحات
در این بستر، کیم میگوید نشست سهجانبه در شنژن سودهایی «به شکلی چشمگیر نابرابر» خواهد داشت. برای شی، میزبانی پوتین و ترامپ یک پیروزی دیپلماتیک است و تصویر پکن را بهعنوان میانجی صلح و مرکز ضروری دیپلماسی جهانی تقویت میکند. برای پوتین، صرف ظاهرشدن در کنار ترامپ و شی جایگاه بینالمللیاش را بالا میبرد و انزوای دیپلماتیک مسکو را میکاهد، بدون آنکه امتیاز معناداری در جنگ اوکراین داده باشد. برای ترامپ، این گردهمایی دیداری تاریخی خواهد بود. اما آمریکا چه به دست میآورد؟ کیم مینویسد ترامپ و کاخ سفید مطرح کردهاند که نشست سهجانبه میتواند پیشرفت لازم در کنترل تسلیحات هستهای را رقم بزند. به گفتهٔ او، مانند برخی دیگر از غریزههای سیاست خارجی ترامپ، ایدهٔ بنیادین دیپلماسی سهجانبه «ذاتاً نادرست نیست». با توجه به اینکه «پیمان جدید کاهش تسلیحات راهبردی» (نیواستارت)، آخرین توافق باقیماندهٔ کنترل تسلیحات راهبردی آمریکا و روسیه، اوایل امسال منقضی شده و چین در میانهٔ یک گسترش هستهای بیسابقه است، احیای گفتوگوهای کنترل تسلیحات به نفع آمریکا خواهد بود. اما مذاکرات موفق به موقعیت راهبردی قوی و تمهیدات دقیق در سطح کارشناسی نیاز دارد و «دشوار است بتوان دید» که نشستی دقیقهٔ نودی که پکن کارگردانی میکند، بنیاد محکمی برای آن نوع پیشرفتی که ترامپ میجوید فراهم کند. کیم جمعبندی میکند که این نشست بیتردید تاریخی خواهد بود، اما بهجای بازسازی تصویر قدرت و برتری آمریکا در جنگ سرد، ممکن است فقط نشان دهد جایگاه واشینگتن از دیپلماسی مثلثی دههٔ ۱۹۷۰ تا چه حد فرسایش یافته است.