پژوهشگر دانشگاه هنگ‌کنگ: دستاورد تعامل چین و آمریکا را نباید با «قرارداد بزرگ و صدور بیانیه» سنجید؛ کنترل تسلیحات هسته‌ای با چین «سازگار نیست»
به گزارش ۲۴ به نقل از چونگ‌تونگ هنگ‌کنگ، ژانگ چی، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات چین معاصر و جهان دانشگاه هنگ‌کنگ، می‌گوید اگر دیدار سران چین و آمریکا در حاشیه اجلاس ایپک شنژن برگزار شود، دستاورد تعامل دو طرف را نباید صرفاً با امضای قرارداد بزرگ و صدور بیانیه سنجید، بلکه باید تغییر روایی، چرخش روند و سهم آن در ثبات را دید. به گفته او، موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای با چین «سازگار نیست».
به گزارش ۲۴ به نقل از چونگ‌تونگ هنگ‌کنگ، این خبرگزاری ۱۱ نوامبر در ستون «چونگ‌تونگ فروم» نوشته است نشست غیررسمی رهبران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوس آرام (ایپک) از ۱۸ تا ۱۹ نوامبر در شنژن در استان گوانگ‌دونگ برگزار می‌شود و این سی‌وسومین نشست غیررسمی رهبران ایپک است. به نوشته این گزارش، امید می‌رود سران چین و آمریکا به سومین دیدار رودرروی امسال برسند و احتمال قرار گرفتن سران چین، روسیه و آمریکا در یک قاب نیز همچنان مورد توجه است. ژانگ چی، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات چین معاصر و جهان دانشگاه هنگ‌کنگ، اخیراً در گفت‌وگو با این خبرگزاری همین موضوعات را تحلیل کرده است.
به نوشته چونگ‌تونگ، پس از دیدار مه در پکن و دیدار سپتامبر در واشنگتن، اگر این دیدار شنژن برگزار شود، سومین رویارویی حضوری سران چین و آمریکا در سال جاری خواهد بود. ژانگ می‌گوید ناظران بیرونی عموماً انتظار دارند با دستاوردهای تازه، تثبیت و رو به بهبود بودن رابطه و ارزش بزرگ نهفته در آن نشان داده شود. او افزود: «با این حال، روابط چین و آمریکا بسیار پیچیده و مهم است و دستاورد تعامل دو طرف را نمی‌توان صرفاً با معیارهایی چون امضای قرارداد بزرگ و صدور بیانیه سنجید، بلکه باید تغییر روایی، چرخش روند و سهم آن در ثبات را در آن دید.»
از روایت «ثبات راهبردی سازنده» تا بازگشت تماس‌ها
در لایه روایت، ژانگ اشاره می‌کند که عبارت «روابط ثبات راهبردی سازنده» که چین مطرح کرد اکنون به بیانی مشترک میان دو کشور تبدیل شده است. به گفته او، در دیدار سپتامبر واشنگتن این عبارت یک پله بالاتر رفت و به «روابط ثبات راهبردی سازنده مبتنی بر احترام، انصاف و عمل متقابل» ارتقا یافت و به تأیید دو طرف رسید؛ و این نشان می‌دهد ایده گفتمانی چین در حال تبدیل شدن به چارچوب مشترک رابطه دوجانبه است.
در لایه روند، ژانگ می‌افزاید در نزدیک به ده سال گذشته جنگ تجاری، جنگ تعرفه‌ای و جنگ فناورانه پیاپی رخ داد و دو طرف زمانی طولانی به حالت بدون تماس افتادند؛ اکنون بسامد تماس‌های سطح بالا بی‌سابقه‌وار بالا رفته و چرخش و ثبات دوباره رابطه چین و آمریکا خود نوعی دستاورد است. او گفت: «از ابتدای امسال، با دیپلماسی سران و رفت‌وآمد نزدیک در سطوح مختلف، دو طرف ثبات رابطه را بیش از پیش تحکیم کرده‌اند و این سهمی برای سراسر جهان نیز هست.»
تجارت کالاهای مهم و ایمنی هوش مصنوعی
درباره افزایش احتمالی دستاورد این دیدار شنژن، ژانگ برآورد می‌کند که شاید در حوزه‌هایی باشد که دو کشور هم در آن تقابل دارند و هم تماس، یعنی تجارت محصولات مهم و همکاری در ایمنی هوش مصنوعی. او گفت: «دومی حتی اگر فقط به اجماعی در حد اعلام موضع برسد، معنایی فوق‌العاده دارد. از یک سو، اگر هوش مصنوعی چین و آمریکا به تقابل کشیده شود، برای هیچ‌یک از دو طرف سودی ندارد و برای سراسر جهان مصیبت خواهد بود؛ از سوی دیگر، هوش مصنوعی با تقابل هسته‌ای آن زمان آمریکا و شوروی کاملاً یکسان نیست. کنترل هسته‌ای آمریکا و شوروی به منطق «نابودی متقابل تضمین‌شده» متکی بود؛ اگر هوش مصنوعی در آینده از انسان پیشی بگیرد، این منطق برای بشر دقیقاً چه معنایی دارد، پرسشی است که دو کشور باید مشترکاً کاوش کنند.»
«اختلاف دما» بر سر دیدار سه‌جانبه
به نوشته چونگ‌تونگ، اینکه دیدار سه‌جانبه چین، روسیه و آمریکا تحقق یابد یا نه و چگونه تحقق یابد نیز از پرسش‌های باز این دوره ایپک است. مواضع پیشین طرف‌ها «اختلاف دما» آشکاری داشت: ایده دیدار سه‌جانبه را نخست پوتین مطرح کرد، ترامپ پاسخ مثبت داد و پیشنهاد بحث درباره کنترل تسلیحات هسته‌ای را پیش کشید، و موضع چین نسبتاً محتاط و مبهم بود. تا نشست خبری ۴ نوامبر، مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، برای نخستین بار گفت: «چین درباره دیدار سران چین، روسیه و آمریکا با طرف‌های ذی‌ربط در حال حفظ ارتباط است.» در ۱۰ نوامبر گوو جیاکون، سخنگوی دیگر، همین تعبیر را به کار برد.
ژانگ تحلیل می‌کند که این «اختلاف دما»ی ظاهری در واقع ساختاری عمیق دارد. به گفته او، پوتین پیشنهاد دیدار سه‌جانبه را با این نیت مطرح کرد که با ابزار دیپلماتیک در کنار اقدام نظامی، شرایط مطلوبی برای پایان جنگ روسیه و اوکراین بجوید و امید داشته باشد با تماس دوباره به نظام تجارت بین‌الملل بازگردد و فشار تحریم را کم کند. پاسخ مثبت ترامپ نیز با موضع همیشگی‌اش در یک راستا است: پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به دستاورد برای بهبود وضعیت انتخاباتی نیاز داشت و اکنون به کارنامه دیپلماتیک نیاز دارد.
ژانگ می‌گوید موضع نسبتاً مبهم چین از آن روست که روابط چین و روسیه باثبات است، روابط چین و آمریکا در حال احیا است و در هر یک از کانال‌های دوجانبه گفت‌وگو برقرار است. او گفت: «اگر سران سه کشور در یک قاب باشند، می‌خواهند از این طریق چه پیامی به جامعه بین‌المللی بدهند؛ این همان چیزی است که بیرون بیش از همه به آن توجه دارد و چین نیز باید آن را برای خود روشن کند.»
کنترل تسلیحات هسته‌ای با چین «سازگار نیست»
به نوشته این گزارش، نشستن و اینکه درباره چه حرف بزنند نیز ظریف است. موضوع کنترل تسلیحات هسته‌ای که ترامپ پیشنهاد کرده پیوندی کلیدی در مذاکرات آمریکا و روسیه است، اما ژانگ اشاره می‌کند که این موضوع با چین سازگار نیست. به گفته او، شمار تسلیحات هسته‌ای چین با آمریکا و روسیه اصلاً در یک مرتبه بزرگی نیست و شرکت در بحث کنترل تسلیحات هسته‌ای نامعقول و غیرواقع‌بینانه است.
چونگ‌تونگ به نقل از ساوث چاینا مورنینگ پست در ۱۱ نوامبر، به استناد منابع آگاه، نوشته است طرف‌ها اکنون می‌کوشند «آسان‌ترین» نقطه آغاز همکاری را بیابند؛ برای نمونه بررسی ریسک به‌کارگیری هوش مصنوعی در سامانه‌های فرماندهی و کنترل تسلیحات هسته‌ای.
برای میزبان ایپک، به نوشته این گزارش، مسئله دشوار دیگر «توازن» است. به نظر ژانگ، دیدار سران چین، آمریکا و روسیه اگر رخ دهد ناگزیر توجه جهانی را برمی‌انگیزد؛ اینکه چگونه این دیدار به جزء ارگانیک سازوکار چندجانبه بدل شود، نه «میان‌پرده‌ای» جدا از آن، هنر توازن میزبان را نیز می‌آزماید.
