از رقابت اسکار تا هوش مصنوعی؛ آمستردام میزبان بزرگ‌ترین رویداد مستند جهان شد!
جشنواره بین‌المللی فیلم مستند آمستردام (ایدفا) در سی‌ونهمین دوره خود، با حضور چهره‌های مطرح سینمای مستند جهان آغاز به کار کرد؛ رویدادی که از آثار مدعی اسکار تا فیلم‌هایی با محوریت هوش مصنوعی را در کانون توجه قرار داده و بار دیگر نگاه سینمای جهان را به آمستردام دوخته است.
به گزارش 24 آنلاین، سی‌ونهمین دوره جشنواره ایدفا از ۱۳ نوامبر (۲۲ آبان) آغاز شده و تا ۲۲ نوامبر (اول آذر) ادامه خواهد داشت. این رویداد که از بزرگ‌ترین جشنواره‌های سینمای مستند جهان به شمار می‌رود، امسال میزبان مجموعه‌ای متنوع از آثار مستند از کشورهای مختلف است و شماری از فیلم‌های حاضر در آن نیز از مدعیان احتمالی جوایز اسکار محسوب می‌شوند.
روباه و ماه صورتی در تیزر جشنواره
تیزر امسال جشنواره مستند آمستردام با مشارکت تیم سازنده فیلم «روباه زیر ماه صورتی» (A Fox Under a Pink Moon) از جمله مهرداد اسکویی (کارگردان مشترک)، ثریا اخلاقی (شخصیت اصلی و کارگردان مشترک) و افشین عزیزی (آهنگساز) ساخته شده است. این فیلم سال گذشته برنده جایزه بهترین فیلم بخش مسابقه اصلی ایدفا شد و امسال در مسیر رقابت اسکار قرار دارد.
فیلم مستند «ستون ببر سفید» به کارگردانی مشترک رابرت منتوف، دوایت جانتزی و برایان دیکی، فیلم افتتاحیه این دوره از جشنواره است که برای نخستین‌بار در ایدفا به نمایش درآمد. این فیلم به جنبش مقاومت در برابر حکومت نظامی میانمار می‌پردازد و تصویری از نسلی شجاع را به نمایش می‌گذارد که در برابر ساختار حاکم بر کشور ایستادگی می‌کنند.
این اثر در بخش مسابقه بین‌الملل جشنواره حضور دارد؛ بخشی که میزبان فیلم‌هایی از مراکش، ماداگاسکار، بورکینافاسو، برزیل، فرانسه، آلمان، گرجستان و چند کشور دیگر است. از دیگر آثار این بخش می‌توان به مستند «روزی ناتمام در تاریخ گرجستان؛ ۱۰ ژوئن ۱۹۹۳» به کارگردانی سالومه جاشی اشاره کرد که به یکی از مقاطع حساس تاریخ گرجستان پس از رهایی از سلطه شوروی و بحث‌های آن زمان درباره جایگزینی روبل روسیه می‌پردازد.
در بخش مسابقه «انویژن» نیز با تمرکز بر آثاری شکل گرفته است که از نظر فرم و شیوه روایت، مرزهای سینمای مستند را به چالش می‌کشند، مستند «پسران کنار رودخانه» به کارگردانی پابلو بریونس، از جمله آثار مهم است که تجربه زندگی سه مهاجر جوان افغانستانی در سوئیس را روایت می‌کند.
همچنین مستند «جعبه سیاه نارنجی است» به کارگردانی یولا بنیولسکی، به آوارگی فلسطینیان و نابودی اسناد و آرشیوهای مربوط به ساکنان پیشین این منطقه پرداخته است.
حضور مدعیان اسکار و استقبال گسترده از مستند الیزابت هولمز
یکی از ویژگی‌های مهم امسال ایدفا، حضور شماری از مستندهای مطرح در مسیر رقابت جوایز اسکار است. از جمله این آثار می‌توان به «برای در آغوش گرفتن یک کوه» به کارگردانی بیلیانا تودوروو و پتار گلومازیچ که پیش از این برنده جشنواره ساندنس شده است، «روزی روزگاری در هارلم» ساخته دیوید گریوز، «ماسک» به کارگردانی الکس گیبنی، «پایان» ساخته میخال مارچاک و «تو می‌توانی همه‌چیز را ببینی» به کارگردانی نیتن فیلدر و لنس اوپنهایم اشاره کرد.
مستند «تو می‌توانی همه‌چیز را ببینی» که به الیزابت هولمز، بنیان‌گذار زندانی‌شده شرکت ترانوس، می‌پردازد، با استقبال چشمگیر مخاطبان هلندی مواجه شده است.
جشنواره ایدفا در سال‌های اخیر به یکی از رویدادهای مهم برای مستندهایی تبدیل شده که در پی کسب جایزه اسکار هستند؛ به‌ویژه آنکه شماری از اعضای شاخه مستند آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا در این جشنواره حضور پیدا می‌کنند. مستند «روباه ماه صورتی» به کارگردانی مشترک ثریا اخلاقی و مهرداد اسکویی که سال گذشته جایزه بخش مسابقه بین‌الملل ایدفا را دریافت کرد، از جمله آثاری است که امسال در مسیر رقابت اسکار قرار گرفته است.
هوش مصنوعی؛ موضوع تازه در ایدفا
یکی از موضوعات محوری دوره سی‌ونهم جشنواره، تاثیر هوش مصنوعی بر تولید آثار مستند است. برگزارکنندگان برای نخستین‌بار از فیلم‌سازان خواسته‌اند در قالب پرسش‌نامه‌ای مشخص کنند که آیا در فرایند تولید آثار خود از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند یا خیر؟!
به گفته آراته فرناندز، مدیر هنری این جشنواره، این اقدام با هدف شفاف‌تر شدن روند تولید فیلم‌ها و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو درباره حدود و شیوه‌های قابل قبول استفاده از هوش مصنوعی در سینما انجام شده است.
در همین راستا، دو نشست تخصصی با موضوع هوش مصنوعی در برنامه امسال جشنواره پیش‌بینی شده است. همچنین نشستی با عنوان «مقاومت؛ آیا سینما می‌تواند کنشی اعتراضی باشد؟» با حضور لورا پویتراس، مستندساز برنده اسکار، برگزار خواهد شد. پویتراس امسال مستند کوتاه «آنها اینجا هستند» را به جشنواره آورده است؛ اثری که با همکاری ریچل لورن مولر ساخته شده و به یورش مرگبار نیروهای اداره مهاجرت و گمرک آمریکا (ICE) در مینیاپولیس می‌پردازد.
سیاست ایدفا درباره آثار مرتبط با اسرائیل
سیاست‌های جشنواره در قبال نهادها و آثار مرتبط با اسرائیل نیز از دیگر موضوعات مورد توجه این دوره است. ایدفا سال گذشته اعلام کرده بود سازمان‌هایی را که از حمایت دولتی اسرائیل برخور دارند، به این رویداد دعوت نخواهد کرد؛ تصمیمی که با واکنش‌ها و پرسش‌هایی همراه شد.
مدیر هنری جشنواره در توضیح سیاست امسال گفته است که آثار و پروژه‌ها ابتدا بر اساس معیارهای هنری و از سوی گروه‌های برنامه‌ریزی جشنواره ارزیابی می‌شوند و در مراحل بعدی، استقلال مالی و سازمانی آنها، منابع تامین بودجه و عوامل مرتبط با تولید بررسی خواهد شد.
سینماگران ایرانی در آمستردام
امسال و در بخش مسابقه فیلم های مستند بلند، مهران تمدن با «شکافی در سر، شکافی در آسمان» محصول فرانسه، «هر آنچه استوار به نظر می رسه، بر پایه خون بنا شده» ساخته مشترک ازدهار افیونی و گلاره خوش گذران محصول فلسطین، انگلستان، آمریکا و ایران در بخش مسابقه مستند کوتاه، «تهران زیر پوست» به کارگردانی افسانه سالاری محصول فرانسه، ایران و سوئد، «عاشقتم» ساخته صالح کاشفی محصول فرانسه، سوییس /ایران در بخش پاراداکس، «رویاهای بلوط های وحشی» از مرجان خسروی محصول ایران، اسپانیا و فرانسه و «گود مقدس» ساخته الهه اسماعیلی محصول ایران و انگلستان در بخش لومینوس، «مرثیه ای برای فراموش شدگان، در باب جنگی بی پایان» از بنی خوشنودی محصول ایران و فرانسه و «غزال سرخ» ساخته مریم تفکری محصول انگلستان/فرانسه/ایران در بخش امضا شده، «اشراق» ساخته علی اسلامی محصول هلند و «بیست بیست و پنج» ساخته غزل مجیدی محصول کانادا و ایران در بخش داک لب، «تقویم ناتمام» ساخته ساناز سهرابی محصول ایران، ترکیه، کانادا و ونزوئلا، «در درون آرواره های غول»ساخته مهسا کرم‌پور محصول فرانسه و «تمرین هایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه آهنگرانی محصول جمهوری چک و اسپانیا در بخش بهترین جشنواره ها به نمایش در خواهند آمد.
سی‌ونهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند آمستردام تا ۲۲ نوامبر (اول آذر) ادامه خواهد داشت.
