اسرائیل در آستانه ناآرامی پیرامون روز انتخابات است؛ آیا راهی برای خروج وجود دارد؟
«آسیب روانی بسیار زیاد است، اندوه بسیار زیاد است. اعصابها فرسوده شده‌اند» در خیابان‌ها همین حالا هم خشونت وجود دارد، نامزدها تهدید به مرگ می‌شوند و سایه جنگ بر کشور سنگینی می‌کند. و این همه پیش از آن است که حتی یک رأی شمرده شده باشد.
حدود نیمه برنامه سه‌شنبه‌شب «میهن‌پرستان»، برنامه گفت‌وگومحور پرهیاهوی شبانه شبکه ۱۴ که حامی دولت است، یوتام زیمری نفتالی بنت را به «خیانت» متهم کرد.
اندکی بعد، ارل سگال، دیگر عضو میزگرد، گفت بنت، نخست‌وزیر سابق، و گادی آیزنکوت، چهره پیشتاز اپوزیسیون و رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، «نادان» و «حقه‌باز» هستند. پیش‌تر در همان برنامه، ینون ماگال، مجری، هشدار داده بود که اپوزیسیون حاضر بود برای اجتناب از ائتلاف با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، با یحیی سنوار و حسن نصرالله، رهبران کشته‌شده حماس و حزب‌الله، وارد ائتلاف شود.
این توهین‌ها از هیچ ظاهر نشده بودند. در همان بخش، برنامه بخشی از یک پادکست هاآرتص را پخش کرده بود که در آن فردی نتانیاهو را «بدترین یهودی در تاریخ یهود» خوانده بود.
اتهام خیانت علیه بنت در واکنش به استفاده خود بنت، از مخالفان نتانیاهو، از همین واژه درباره یوناتان اوریخ مطرح شد؛ کسی که مظنون است در حالی که مشاور کلیدی نخست‌وزیر بود، از جمله پس از یورش و کشتار حماس در۷ اکتبر ۲۰۲۳، برای قطر فعالیت روابط عمومی انجام داده باشد.
اعضای میزگرد برنامه هیچ ملاحظه‌ای در حملات لفظی خود نداشتند و این نخستین دور درگیری هم نبود. لفاظی سیاسی اسرائیل ماه‌هاست به نقطه جوش رسیده است. در خیابان‌ها ناآرامی وجود دارد، نامزدها تهدید به مرگ می‌شوند و هم‌زمان سایه جنگ بر کشور سنگینی می‌کند. رئیس‌جمهور بارها از کشور به‌شدت دوقطبی‌شده خود خواسته است از گفتمان خشونت‌آمیز دوری کند.
و همه اینها پیش از شمرده شدن حتی یک رأی در انتخابات ۲۷ اکتبر رخ می‌دهد؛ انتخاباتی که هر دو طرف می‌گویند آینده کشور را تعیین خواهد کرد. هر اردوگاه ادعا می‌کند فقط نامزدهای خودش می‌توانند آینده اسرائیل را تضمین کنند. هر کدام ادعا می‌کند دیگری کشور را به ویرانی خواهد کشاند.
نظرسنجی‌ها در بهترین حالت نامشخص و در بدترین حالت گمراه‌کننده‌اند؛ رسانه‌های حامی نتانیاهو مانند شبکه ۱۴ نتیجه‌ای به‌مراتب بهتر برای نخست‌وزیر نسبت به نظرسنجی‌های دیگر رسانه‌های اسرائیلی پیش‌بینی می‌کنند، و این وضعیت جناح راست را آماده می‌کند تا اگر نظرسنجی‌های شبکه محبوبش اشتباه از آب درآید، ادعا کند انتخابات دزدیده شده است. احزاب آن‌قدر وعده داده‌اند که با یکدیگر ائتلاف نکنند که وقتی یکی از این تعهدها تقریباً ناگزیر شکسته شود، بخشی از رأی‌دهندگان ممکن است با خشم واکنش نشان دهند.
بنابراین، در حالی که اسرائیلی‌ها به روز انتخابات در هفته آینده نزدیک می‌شوند، پرسش فقط این نیست که چه کسی پیروز خواهد شد. پرسش این است که آیا اساساً سناریویی وجود دارد که در آن تمام رأی‌دهندگان نتایج را بدون اعتراض خیابانی، شورش یا حتی درگیری فیزیکی بپذیرند.
گیلعاد هیرشبرگر، استاد روان‌شناسی سیاسی و اجتماعی در دانشگاه رایخمن، به تایمز اسرائیل گفت: «بخشی از جمعیت، فارغ از اینکه چه اتفاقی بیفتد، احساس خواهد کرد حقش پایمال شده است.»
او افزود: «اینجا آسیب روانی بسیار زیادی وجود دارد، اندوه بسیار زیادی وجود دارد. اعصابها فرسوده شده‌اند. افکار عمومی اسرائیل در همان جایی نیست که چهار سال پیش بود، و بدیهی است که این وضعیت را انفجاری‌تر می‌کند.»
خشونت همین حالا هم وجود دارد
وضعیت، البته، از همین حالا انفجاری است. معترضان حریدی مخالف سربازی مرتباً جاده‌ها را مسدود می‌کنند؛ از جمله اوایل همین هفته در شهر کفار سابا در مرکز اسرائیل. یک شب، برخی از آنها به سوی پلیس سنگ پرتاب کردند و یک مأمور را مجروح کردند.
خشونت در کرانه باختری نیز افزایش یافته است. روز جمعه، افراد مسلح فلسطینی در یک حمله تیراندازی در کرانه باختری دو سرباز را کشتند؛ ارتش اسرائیل گفت معتقد است مهاجمان قصد داشتند حمله بزرگ‌تری علیه غیرنظامیان اسرائیلی انجام دهند. چند روز پیش از آن، فلسطینیانی که سنگ پرتاب می‌کردند به هیأتی که یک نامزد کنست نیز در آن حضور داشت حمله کردند و شیشه یک خودرو را شکستند.
خشونت شهرک‌نشینان نیز در حال افزایش است. آخر هفته گذشته، افراط‌گرایان یهودی به‌شدت به یک عکاس واشنگتن پست حمله کردند و او نیازمند بستری شدن در بیمارستان شد. گروه دیگری به سوی گروهی از دیپلمات‌های اروپایی سنگ پرتاب کرد و شیشه خودروی آنها را شکست.
هیچ‌یک از این موارد مستقیماً با کارزار انتخاباتی مرتبط نیست. همه آنها، به شکلی، سال‌هاست رخ می‌دهند. اما این اتفاقات در آستانه لحظه‌ای به‌ویژه پرتنش که بیشترین ظرفیت را برای منازعه اجتماعی دارد، فضایی بی‌ثبات ایجاد می‌کنند. همچنین بخش‌هایی از جامعه اسرائیل را به این سمت سوق می‌دهند که به یکدیگر با بدگمانی عمیق نگاه کنند، به دموکراسی بی‌اعتماد شوند و خشونت را به‌عنوان ابزاری مشروع در سیاست بپذیرند.
درگیری‌های اخیر بخش‌هایی از جامعه اسرائیل را به این سمت سوق می‌دهند که به یکدیگر با بدگمانی عمیق نگاه کنند، به دموکراسی بی‌اعتماد شوند و خشونت را به‌عنوان ابزاری مشروع در سیاست بپذیرند.
نظرسنجی‌ای از اوایل امسال که هیرشبرگر و همکارش در دانشگاه رایخمن، سیوان هیرش-هوفلر، در مقاله‌ای در زمان اسرائیل به آن استناد کرده‌اند، نشان داد که فقط ۶۸ درصد یهودیان اسرائیلی حاضرند دولتی را که به‌صورت دموکراتیک انتخاب شده اما سیاست‌هایش با نظر آنها مخالف است، بپذیرند.
در مقابل، بیش از یک‌سوم یهودیان اسرائیلی می‌گویند ماهیت یهودی دولت یا کنترل آن بر کرانه باختری و غزه باید بر ماهیت دموکراتیک آن اولویت داشته باشد. یک‌سوم نیز گفته‌اند خشونت شهرک‌نشینان علیه فلسطینیان می‌تواند قابل توجیه باشد.
به همین ترتیب، ۶۸ درصد یهودیان اسرائیلی نگران‌اند که عرب‌های اسرائیلی علیه همشهریان یهودی خود دست به اقدامات خشونت‌آمیز بزنند. نظرسنجی «شاخص دموکراسی اسرائیل» در تابستان امسال نشان داد نزدیک به یک‌سوم یهودیان اسرائیلی معتقدند یا کاملاً مطمئن‌اند که عرب‌های اسرائیلی نباید حق رأی داشته باشند.
این وضعیت برای روز انتخابات چه معنایی دارد؟ هفته گذشته، لیکود نتانیاهو و همچنین حزب راست افراطی صهیونیسم دینی اعلام کردند که نزدیک به ۲ هزار فعال را در حوزه‌های رأی‌گیری در شهرها و محله‌های عرب‌نشین مستقر خواهند کرد تا ادعاهای اثبات‌نشده درباره تقلب انتخاباتی را زیر نظر بگیرند. فهرست مشترک عرب‌محور این طرح را نژادپرستانه خواند و گروه‌های فعال چپ‌گرا نیز تقریباً قطعاً برای مقابله با آن حاضر خواهند شد.
هیرشبرگر انتظار ندارد حضور ناظران انتخاباتی به‌طور معناداری مشارکت عرب‌ها را کاهش دهد - در هر حال حدود ۲ میلیون شهروند عرب در سراسر اسرائیل زندگی می‌کنند - اما نگران است حضور فعالان راست‌گرا موجب اصطکاک و درگیری شود.
او گفت: «اینجا ظرفیت انفجاری زیادی برای درگیری میان نیروهایی وجود دارد که می‌خواهند روند صحیح انتخابات در بخش عربی را مختل کنند و کسانی که می‌خواهند جلوی این اخلال را بگیرند. احتمال اینکه این موضوع مشارکت عرب‌ها را به‌شکل معناداری کاهش دهد زیاد نیست... اما می‌تواند هرج‌ومرج ایجاد کند. می‌تواند این پیام را به شهروندان عرب اسرائیل منتقل کند که آنها دشمن تلقی می‌شوند، اینکه مردم نمی‌خواهند آنها رأی بدهند.»
خیانت توسط نظرسنجی‌ها
در مورد دوره پس از انتخابات، قسمت دیگری از برنامه «میهن‌پرستان» آموزنده است. هفته گذشته، نتانیاهو برای مصاحبه‌ای تقریباً یک‌ساعته به استودیو آمد و مصاحبه را با این توصیه آغاز کرد که مخاطبان به نظرسنجی‌ها - چه مثبت و چه منفی - اعتماد نکنند.
او به جمعیتی مملو از حامیان سرسخت خود گفت: «اعداد واقعی آن چیزی نیست که آن شبکه‌ها منتشر می‌کنند، و همین اعداد بسیار خوش‌بینانه‌ای هم که اینجا منتشر می‌شوند نیستند. وضعیت واقعی لب مرز است.»
نتانیاهو به اختلاف قابل‌توجه میان نظرسنجی‌های منتشرشده از سوی مجموعه‌ای از رسانه‌ها - شبکه‌های ۱۱، ۱۲، ۱۳ و ۱۶ و تایمز اسرائیل - و نظرسنجی‌های شبکه ۱۴ اشاره می‌کرد.
برای نمونه‌ای تازه، آخرین نظرسنجی تایمز اسرائیل، لیکود را با ۲۱ کرسی در جایگاه دوم و کل بلوک حامی نتانیاهو را با ۵۱ کرسی نشان می‌داد؛ فاصله زیادی با اکثریت ۶۱ کرسی در کنست. در مقابل، نظرسنجی‌های همین هفته شبکه ۱۴، لیکود را با ۳۰ کرسی بسیار جلوتر از همه نشان می‌دادند و بلوک حامی نتانیاهو را با اکثریت شکننده ۶۲ کرسی.
هیرشبرگر گفت این فاصله «نجومی» است. و این اختلاف می‌تواند در ساعات و روزهای بلافاصله پس از انتخابات به احساس نارضایتی و احتمالاً ناآرامی منجر شود.
اگر شبکه ۱۴ درست گفته باشد و بقیه اشتباه کرده باشند، نیمی از رأی‌دهندگان اسرائیل سرخورده خواهند شد و بخش اعظم ساختار رسانه‌ای کشور، یا دست‌کم عملیات نظرسنجی آن، بی‌اعتبار خواهد شد. پیش‌بینی‌ها درباره فرار گسترده مغزها از کشور، در حالی که رأی‌دهندگان لیبرال مهاجرت می‌کنند، ممکن است تحقق پیدا کند.
سناریوی معکوس که محتمل‌تر است، می‌تواند حتی انفجاری‌تر باشد. اگر همه دیگران درست گفته باشند و شبکه ۱۴ اشتباه کرده باشد و نخست‌وزیر با فاصله زیادی از اکثریت باز بماند، هواداران نتانیاهو حرف چه کسی را باور خواهند کرد - کارکنان دولتی که نتایج انتخابات را اعلام می‌کنند، یا شبکه تلویزیونی صریحی که ماه‌ها یا سال‌ها واقعیت آنها را شکل داده و خود را در دریایی از خیانت چپ‌گرایانه تنها داور حقیقت معرفی کرده است؟
هیرشبرگر درباره اختلاف نظرسنجی‌ها گفت: «این فاصله‌ای نیست که بتوان آن را با خطای آماری یا چیزی شبیه آن توضیح داد. بنابراین حامیان راست می‌توانند بگویند: "ببینید، بین نظرسنجی‌ها و نتیجه فاصله وجود دارد و به نظر می‌رسد انتخابات را از ما دزدیده‌اند."»
«حامیان راست می‌توانند بگویند: "ببینید، بین نظرسنجی‌ها و نتیجه فاصله وجود دارد و به نظر می‌رسد انتخابات را از ما دزدیده‌اند."»
لفاظی نتانیاهو آخرین باری که در سال ۲۰۲۱ از قدرت کنار گذاشته شد، دقیقاً مشوق رأی‌دهندگانش برای اعتماد به نتایج ناامیدکننده انتخابات نبود.
او گفت اپوزیسیون در حال توطئه برای ایجاد یک «دیکتاتوری تاریک» مشابه کره شمالی است. او گفت دولت در حال تشکیل از «بزرگ‌ترین تقلب انتخاباتی در تاریخ کشور» متولد شده است. در تمام دوره کوتاه آن دولت، او آن را «دولت تقلب» می‌نامید.
نمونه آمریکایی شورش حامیان ترامپ در ساختمان کنگره آمریکا در ۶ ژانویه ۲۰۲۱ نشان می‌دهد ادعاهای گسترده درباره تقلب، وقتی از طریق بلندگوهای رسانه‌ای تقویت شوند، می‌توانند به آشوب در خیابان‌ها یا حتی بدتر از آن منجر شوند.
طبق نظرسنجی شبکه ۱۳، از همین حالا نزدیک به ۶۰ درصد اسرائیلی‌ها نگران مداخله در انتخابات هستند.
شبکه ۱۴ نیز ظاهراً توصیه نتانیاهو برای پایین‌تر گرفتن پیش‌بینی‌های نظرسنجی خودش را جدی نگرفته است. ماگال که نگران هدر رفتن احتمالی آرای جناح راست است، هشدار داد که بلوک حامی نتانیاهو ممکن است به ۵۹ کرسی کاهش یابد «و این یعنی می‌بازیم» - که تلویحاً به این معناست که در حال حاضر این بلوک را دارای ۶۱ یا ۶۲ کرسی می‌داند؛ بسیار بالاتر از پیش‌بینی سایر نظرسنجی‌ها.
مسیر پیشِ رو
اگر اپوزیسیون، با وجود وعده‌های مختلف انتخاباتی، دولتی تشکیل دهد که به شکلی به احزاب عرب‌محور متکی باشد، احساس خیانت در اردوگاه حامی نتانیاهو ممکن است باز هم عمیق‌تر شود.
هشدار درباره چنین سناریویی در مرکز کارزار نتانیاهو قرار داشته است؛ کارزاری که ادعا می‌کند گادی آیزنکوت، چهره پیشتاز، «بدون حمایت احزاب عرب دولتی ندارد». هدف این است که ایده شراکت با این احزاب بی‌اعتبار شود؛ احزابی که پیش‌بینی می‌شود در مجموع حدود ۱۳ تا ۱۵ کرسی کنست را در اختیار بگیرند.
هیرشبرگر گفت: «دولت فعلی دارد به این وضعیت دامن می‌زند. وقتی تمام کارزار این است که "آیزنکوت با حامیان ترور دولت تشکیل خواهد داد"، دولت هیچ کاری برای آرام کردن اوضاع انجام نمی‌دهد. برعکس، دارد به آتش سوخت می‌رساند.»
حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها گفته است یائیر گولان، رئیس این حزب و از حامیان صریح تشکیل دولت با حمایت عرب‌ها، تهدید به مرگ شده است. این حزب از دولت خواسته برای او تیم حفاظتی فراهم کند.
روز پنج‌شنبه، در مراسم یادبود اسحاق رابین، نخست‌وزیری که ترورش در سال ۱۹۹۵ نمادین‌ترین کابوس خشونت سیاسی اسرائیل بود، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور، بار دیگر با لحنی ملتمسانه خواستار رعایت نزاکت شد.
هرتزوگ گفت: «اینجا می‌ایستم و می‌گویم: کلمات می‌کشند. بنابراین نامزدها، رهبران، صاحب‌نظران و مفسران همگی باید با احتیاط سخن بگویند.»
بخش زیادی از خشم و اضطراب چند سال گذشته از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ چندجبهه‌ای پس از آن ناشی می‌شود. اما هیرشبرگر گفت میراث ۷ اکتبر می‌تواند در عین حال به فروکش کردن احساسات نیز کمک کند.
درست است که حمله و جنگ پس از آن کشور را فرسوده کرده و بخش بزرگی از جامعه را دچار آسیب روانی کرده است. اما به گفته او، این حمله همچنین به اسرائیل نشان داد که با وجود اختلافات عمیقی که جمعیت کشور را تقسیم می‌کنند، به سطحی پایه از همبستگی داخلی نیاز دارد.
او گفت: «همه ما هنوز آسیب روانی ۷ اکتبر را با خود داریم؛ اتفاقی که در بستر شکافی عمیق در کشور رخ داد، و بیشتر مردم نمی‌خواهند دوباره به آن وضعیت برسند. نیروهای افراطی‌تر بدیهی است که می‌توانند کشور را به سمت خشونت بکشانند، اما بیشتر مردم نمی‌خواهند به آنجا بروند.»
آیا اسرائیل می‌تواند به نقطه‌ای برسد که همه با آرامش نتایج انتخابات را بپذیرند؟ احتمالاً نه. اما هیرشبرگر گفت صاحبان قدرت باید تلاش کنند تضمین کنند که حتی اگر در ۲۸ اکتبر نیمی از کشور یا بیشتر احساس افسردگی و خشم و مظلومیت داشته باشند، این احساسات به خونریزی منجر نشود.
او گفت: «ناامیدی بسیار زیادی وجود دارد و خشم بسیار زیادی وجود دارد و سوءتفاهم زیادی میان ما هست؛ همه این چیزها قطعاً وجود دارند. اما اینکه از اینجا به وضعیتی برگردیم که در آستانه ۷ اکتبر داشتیم، یا به وضعیت بدتری از خشونت برسیم - فکر می‌کنم بسیاری از اسرائیلی‌ها درباره آن نگران‌اند؛ بسیاری از اسرائیلی‌ها در هر دو طرف.»
