شنگ جونگ‌هوا: جهش موشک‌های قابل‌بازیابی چین شکاف اسپیس‌ایکس را کم می‌کند و رقابت فضایی با آمریکا را تشدید می‌کند
شنگ جونگ‌هوا، پژوهشگر دانشگاه هنگ‌کنگ، در چاینا یواس فوکوس می‌نویسد پیشرفت چین در فناوری موشک‌های قابل‌استفاده مجدد در حال کم‌کردن فاصله با آمریکا در قابلیت پرتاب است؛ رقابتی که به باور او می‌تواند بازار ماهواره‌ها و توازن راهبردی اقتصاد فضایی را تغییر دهد.
به گزارش ۲۴، شنگ جونگ‌هوا، پژوهشگر و همکار پسادکتری مرکز «چین معاصر و جهان» در دانشگاه هنگ‌کنگ، در تحلیلی که ۵ نوامبر در چاینا یواس فوکوس منتشر شده است، می‌نویسد پیشرفت چین در فناوری موشک‌های قابل‌استفاده مجدد، فاصله با آمریکا در قابلیت پرتاب را کاهش می‌دهد و رقابت در صنعت فضایی جهان را تشدید می‌کند؛ تحولاتی که به باور او از استقرار ماهواره و بازار تجاری تا توازن راهبردی رقابت فضایی دو کشور امتداد می‌یابد.
دو مسیر بازیابی؛ روی خشکی و در دریا
نویسنده می‌گوید چین ظرف شش هفته دو «نخستین» را در این حوزه رقم زد. به روایت متن تحلیل، در ۱۹ اوت موشک ژوچوئه-۳ وای۲ شرکت لنداسپیس از منطقه آزمایش نوآوری فضایی تجاری دونگ‌فنگ پرتاب شد، مرحله دوم و محموله را به مدار رساند و مرحله نخست آن با پایه‌های تاشو در استان گانسو به‌نرمی فرود آمد. او این رویداد را نخستین بازیابی زمینی چین از یک بوستر کلاس مداری پس از تکمیل مأموریت مداری می‌خواند؛ قابلیتی که پیش‌تر فقط اسپیس‌ایکس نشان داده بود. در ۱۰ ژوئیه نیز شرکت دولتی علوم و فناوری هوافضای چین، موسوم به CASC، مرحله نخست چانگ‌ژنگ-۱۰بی را با سامانه تور دریایی بازیابی کرده بود.
شنگ این تنوع را هدفمند می‌داند: بازگشت زمینی لنداسپیس، مشابه الگوی فالکن ۹، با پایگاه‌های داخلی و مأموریت‌های بازگشت به نقطه ثابت سازگار است؛ در مقابل، تور دریایی با دالان‌های پرتاب ساحلی، مراحل نخست سنگین‌تر و پرهیز از مناطق بزرگ ممنوعه در خشکی تناسب دارد. به استدلال او، چین به‌جای کپی ساده اسپیس‌ایکس یا شرط‌بندی روی یک روش، سبدی متناسب با جغرافیا و پایگاه پرتاب مختلط نظامی و غیرنظامی خود می‌سازد.
شکاف هزینه با فالکن ۹
در تحلیل، فالکن ۹ با صدها بازیابی همچنان معیار جهانی معرفی شده است. شنگ هزینه پرتاب اسپیس‌ایکس را حدود ۲۷۰۰ دلار برای هر کیلوگرم، نزدیک به ۸۵ درصد کمتر از میانگین تاریخی ۱۸۵۰۰ دلاری پیش از قابلیت استفاده مجدد، ذکر می‌کند؛ در برابر قیمت‌های تجاری ۸۰۰۰ تا ۱۴۰۰۰ دلاری چین، بسته به موشک و مأموریت. به نوشته او، ژوچوئه-۳ با ارتفاع حدود ۶۶ متر، جرم برخاست تقریبی ۵۷۰ تن و ۹ موتور متان و اکسیژن مایع در مرحله نخست برای کاهش این فاصله طراحی شده است. ساختار فولاد زنگ‌نزن آن، برخلاف آلیاژ آلومینیومی فالکن ۹، مقاومت حرارتی بیشتر و هزینه ساخت پایین‌تری دارد و بوستر برای دست‌کم ۲۰ بار استفاده طراحی شده است.
نگرانی واشنگتن از فرسایش برتری پرتاب
شنگ لنداسپیس را دومین شرکت جهان پس از اسپیس‌ایکس در بازیابی زمینی بوستر کلاس مداری معرفی می‌کند و می‌نویسد رویترز این رویداد را نقطه عطفی در کاهش شکاف فناوری چین و آمریکا خوانده است. به نظر او، دغدغه واشنگتن صرفاً رسیدن چین به فالکن ۹ نیست، بلکه فرسایش تسلط آمریکا بر پرتاب است: مزیت قیمتی اسپیس‌ایکس، ناسا و پنتاگون را به یک شرکت وابسته کرده و ریسک تمرکز ایجاد کرده است. ظهور رقبایی چون CASC، لنداسپیس، آی‌اسپیس و گلکتیک انرژی می‌تواند در آینده گزینه‌ای ارزان‌تر و متنوع‌تر بسازد؛ حتی اگر چین سال‌ها عقب بماند، چشم‌انداز چنین زیست‌بومی محاسبات واشنگتن و اپراتورهای ماهواره‌ای را تغییر می‌دهد.
اقتصاد استفاده مجدد و منظومه‌های ماهواره‌ای
طبق ارقام نقل‌شده در تحلیل، مرحله نخست حدود ۷۰ درصد هزینه کل موشک را تشکیل می‌دهد و پنج بار استفاده مجدد می‌تواند هزینه هر پرتاب را ۴۵ درصد کم کند. با ۲۰ بار استفاده، هزینه حاشیه‌ای عمدتاً به مرحله دوم یک‌بارمصرف، سوخت و بازسازی محدود می‌شود. شنگ می‌نویسد لنداسپیس در میان بیش از ۱۰ شرکت هوافضای چینیِ آماده عرضه اولیه سهام است و بسیاری سودآوری تا پایان دهه را هدف دارند. از نگاه او، موشک بازیابی‌پذیر برای منظومه‌های مدار نزدیک زمینِ رقیب استارلینک ضروری است؛ بدون آن، استقرار هزاران ماهواره از نظر اقتصادی پایدار نمی‌ماند.
احتمال دوپاره‌شدن بازار جهانی
نویسنده پیش‌بینی می‌کند اگر هر بوستر چینی به پنج تا ده پرواز برسد، بازار جهانی پرتاب ممکن است دوپاره شود: اپراتورهای غربی مقید به کنترل صادرات و قواعد امنیتی شاید با پرتابگرهای آمریکایی و اروپایی بمانند، اما کشورهای تازه‌وارد به فضا و منظومه‌های تجاری، هزینه، زمان‌بندی و بی‌طرفی را خواهند سنجید. به باور او، زیست‌بوم ارزان پرتاب با پشتوانه چین و خدمات جداگانه ناوبری، پهنای باند و ایستگاه فضایی می‌تواند زنجیره تأمین موازی بسازد که بر سر قیمت، مدارها و بسامدها رقابت کند؛ وضعیتی که او آن را نخستین رقابت همتراز آمریکا در چند بخش اقتصاد فضایی از دوران آپولو می‌داند.
فرصت و محدودیت هنگ‌کنگ
شنگ بازار سرمایه، نظام حقوقی و تخصص داوری دریایی هنگ‌کنگ را پلی میان شرکت‌های فضایی سرزمین اصلی و سرمایه جهانی می‌داند. این شرکت‌ها به تأمین مالی بین‌المللی، ساختارهای اجاره فرامرزی و قراردادهای قابل‌اجرا در حوزه‌های قضایی بی‌طرف نیاز دارند؛ سرمایه‌گذاران، بیمه‌گران و اپراتورهای غربی نیز می‌توانند هنگ‌کنگ را نقطه ورود آشنا و تنظیم‌شده‌ای بدانند، بی‌آنکه مستقیماً وارد نظام حقوقی و نظارتی سرزمین اصلی شوند.
با این حال، او هشدار می‌دهد فناوری فضایی مشمول کنترل صادرات و تحریم‌های آمریکاست و میانجی‌گری نهادهای هنگ‌کنگی با ریسک رعایت مقررات همراه خواهد بود. واشنگتن ممکن است پیوند شهر با بخش فضایی چین را مجرای احتمالی دور زدن تحریم بررسی کند، در حالی که پکن از هنگ‌کنگ انتظار نقش هاب تأمین مالی فراساحلی فناوری‌های راهبردی دارد. جمع‌بندی نویسنده این است که شهر تنها با حفظ اعتبار نزد هر دو طرف و دسترسی به بازارها و شبکه‌های نظارتی غرب می‌تواند این نقش پل مالی و حقوقی را ایفا کند.
