مرکز بلفر هاروارد: شی، ترامپ و پوتین در شنجن بر سر چه باید توافق کنند؛ چارپایهای با سه پایهٔ ناهموار
به گزارش ۲۴ به نقل از مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، هوی ژانگ در یادداشتی که پیش از دیدار سران در شنجن منتشر شده پیشنهاد میکند شی جینپینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین بر اصولی برای آغاز کنترل تسلیحات سهجانبه توافق کنند؛ به نوشتهٔ او این نشست «میتواند» لحظهای حیاتی برای شروع چنین مسیری باشد، نه لزوماً توافق بر سر اعداد.
به گزارش ۲۴ به نقل از مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، هوی ژانگ، پژوهشگر برنامهٔ «مدیریت اتم» در این مرکز در دانشکدهٔ کندی، در یادداشتی که ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد مینویسد نخستین دیدار رودرروی شی جینپینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در حاشیهٔ اجلاس اپک در شنجن «میتواند» لحظهای حیاتی برای آغاز کنترل تسلیحات سهجانبه باشد. این متن پیشنهادی است برای آنچه رهبران «باید» بر سر آن توافق کنند، نه گزارشی از نتیجهٔ نشست. به نوشتهٔ او، ترامپ میگوید میخواهد دربارهٔ «خلع سلاح هستهای» گفتوگو کند و پکن میگوید رهبران دربارهٔ «پیشبرد ثبات راهبردی در روابط قدرتهای بزرگ» تبادل نظر خواهند کرد. ژانگ یادآوری میکند که پیمان «نیو استارت» در فوریه منقضی شد و برای نخستین بار در نیم قرن، بزرگترین زرادخانههای هستهای هیچ محدودیتی ندارند. زرادخانهٔ چین از ۲۰۱۹ بیش از دو برابر شده و به حدود ۶۲۰ کلاهک رسیده و پنتاگون انتظار دارد تا ۲۰۳۰ از هزار کلاهک فراتر رود؛ آمریکا هم در حال ساخت «گنبد طلایی»، سامانهٔ دفاع موشکی چندلایه با رهگیرهایی در فضا، است. به نظر او بدون خویشتنداری، سه کشور به سوی مسابقهٔ تسلیحاتی سهجانبهای میروند که هیچکدام نمیخواهد.
چارپایهای با سه پایهٔ ناهموار
نویسنده سه کشور را به «چارپایهای با سه پایهٔ ناهموار» تشبیه میکند: آمریکا و روسیه هر کدام هزاران کلاهک دارند و چین حدود ۶۲۰. پکن معاهدهای را که فرودستیاش را به قانون تبدیل کند نمیپذیرد و واشنگتن هم توقفی را که چین را برای افزایش زرادخانه آزاد بگذارد. به گفتهٔ او، واشنگتن «آسیبپذیری متقابل» و «عدم استفادهٔ نخست» را که پکن بیش از همه میخواهد کنار میگذارد و پکن هم محدودیت عددی و شفافیت را که واشنگتن بیش از همه میخواهد.
تلافی تضمینشده، نه برابری
استدلال محوری ژانگ این است که نیاز چین به نیروی هستهای با «برابری» با آمریکا تعیین نمیشود، بلکه با «تلافی تضمینشده» تعیین میشود: اینکه چین چند کلاهک لازم دارد تا از ضربهٔ نخست جان سالم به در ببرد و همچنان از دفاع آمریکا عبور کند. او میافزاید ملاحظات دیگر، از جمله تحولات منطقهای، هم نقش دارند، اما این عدد پیش از همه به دو انتخاب واشنگتن بستگی دارد: اندازهٔ زرادخانهٔ آمریکا که میتواند علیه چین به کار رود و کارآمدی دفاع موشکی آمریکا.
شش اصل برای بیانیهای سیاسی در شنجن
او پیشنهاد میکند رهبران در شنجن بیانیهای سیاسی و کوتاه بر پایهٔ شش اصل بپذیرند: جنگ هستهای برنده ندارد و نباید علیه یکدیگر از سلاح هستهای استفاده یا به آن تهدید کنند؛ ثبات راهبردی، یعنی پذیرفتن آسیبپذیری متقابل نه بهعنوان دکترینی رسمی بلکه بهعنوان «یک واقعیت راهبردی»؛ پرهیز از مسابقهٔ تسلیحاتی؛ برابری، به این معنا که هیچ توافقی فرودستی راهبردی هیچ طرفی را قانونی نکند؛ باقیماندن تصمیم استفاده از سلاح هستهای در کنترل انسان؛ و گفتوگوی منظم سهجانبه.
گامهای مشخص، توقف مواد شکافتپذیر و درس ۱۹۷۲
در گامهای مشخص، به پیشنهاد او آمریکا و روسیه سقفهای اصلی نیو استارت (۱۵۵۰ کلاهک راهبردی مستقر و ۷۰۰ پرتابگر مستقر) را رعایت کنند؛ آمریکا رهگیرهای میانمسیر را مثلاً به ۱۰۰ تا ۲۰۰ محدود کند و در بلندمدت از رهگیرها و لیزرهای فضاپایه صرفنظر کند؛ و چین «عدم استفادهٔ نخست» را دوباره تأیید کند، شفافیت بیشتری دربارهٔ مقیاس و مسیر افزایش زرادخانهاش بدهد و این روند «میتواند» به مذاکره بر سر سقفی حدود هزار کلاهک برسد. ژانگ همچنین پیشنهاد میکند چین توقف تولید مواد شکافتپذیر برای تسلیحات را اعلام کند؛ به برآورد خود او ذخیرهٔ قدیمی چین (تولید پیش از ۱۹۸۷) حدود ۱۳٫۹ تن اورانیوم بسیار غنیشده و ۴ تن پلوتونیوم تسلیحاتی است و به نوشتهٔ او تصاویر ماهوارهای نشان میدهد چین تولید اورانیوم تسلیحاتی را در اِمِیشان از سر گرفته است. او هشدار میدهد پکن بعید است چنین توقفی را بپذیرد مگر آنکه به محدودیت دفاع موشکی آمریکا گره بخورد. از روسیه هم انتظار شفافیت و قرار دادن سامانههای جدیدی مانند اژدر هستهای «پوسایدون» و موشک کروز «بورِوِستنیک» زیر سقفهای راهبردی را دارد. نویسنده میپذیرد که واشینگتن خواهد گفت «گنبد طلایی» قابل مذاکره نیست، اما مینویسد دفاعی که دیگران را فقط به ساخت کلاهک بیشتر وادارد کسی را امنتر نمیکند و آمریکا و شوروی این درس را در ۱۹۷۲ آموختند. جمعبندی او: رهبران لازم نیست در شنجن بر سر اعداد توافق کنند، بلکه فقط باید بر اصول درست توافق کنند؛ اگر چنین شود، نخستین نشست سهجانبه «میتواند» آغاز نخستین کنترل تسلیحات سهجانبه هم باشد.