پژوهشگر شانگهای: «امنیتیسازی» مواد معدنی حیاتی در غرب وارد مرحلهٔ نهادسازی شده؛ «حق بیمهٔ امنیتی» را چه کسی میپردازد؟ / توصیه به پکن دربارهٔ استفادهٔ مکرر از کنترل صادرات
به گزارش ۲۴ به نقل از پنگپای، هه یائو، دستیار پژوهشی مؤسسهٔ اقتصاد جهانی آکادمی علوم اجتماعی شانگهای، مینویسد اقدامات یک ماه گذشتهٔ آمریکا و اروپا نشان میدهد «امنیتیسازی» مواد معدنی حیاتی از گفتمان سیاستی به مرحلهٔ نهادسازی رسیده است و به پکن توصیه میکند از استفادهٔ مکرر از کنترل صادرات بپرهیزد.
به گزارش ۲۴ به نقل از پنگپای (The Paper)، هه یائو، دستیار پژوهشی مؤسسهٔ اقتصاد جهانی آکادمی علوم اجتماعی شانگهای، در یادداشتی که ۱۹ نوامبر منتشر شد مینویسد اقدامات یک ماه گذشتهٔ آمریکا و اروپا نشان میدهد «امنیتیسازی» مواد معدنی حیاتی از گفتمان سیاستی به مرحلهٔ نهادسازی رسیده است؛ یعنی تأمین مالی، گزینش پروژه، ذخایر راهبردی و مسیرهای حملونقل یکییکی در قالب ترتیبات نهادی قرار میگیرند.
او به سه نمونه اشاره میکند: نشست وزیران C5+1 آمریکا و پنج کشور آسیای مرکزی در سمرقند در ۱۹ اکتبر که استخراج و فرآوری مواد معدنی و مسیرهای تجاری فراخزری را در دستور کار گذاشت و در جریان سفر به ازبکستان شرکتهای آمریکایی ۵۴ توافق با طرف ازبک امضا کردند که به اعلام طرف ازبک در صورت اجرای کامل ۱۲ میلیارد دلار ارزش دارد؛ اعلام «اتحاد آینده» کانادا و اتحادیهٔ اروپا در مونترال در ۳۰ اکتبر؛ و اعلام ۴۶ پروژهٔ جدید مواد خام راهبردی از سوی کمیسیون اروپا در اکتبر و پیشنهاد مرتس، صدراعظم آلمان، در ۵ نوامبر برای ایجاد ذخیرهٔ اروپایی مواد خام حیاتی. به نوشتهٔ او، روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، گفته است «۱۰۰ درصد وابستگی به یک جا» عاقلانه نیست.
به نوشتهٔ هه یائو، این روند با محدودیتهای ساختاری روبهروست: به گزارش آژانس بینالمللی انرژی توسعهٔ معدن معمولاً ۱۰ تا ۱۵ سال طول میکشد و معادن و پالایشگاهها را نمیتوان با چرخهٔ انتخابات ساخت؛ ذخیرهسازی فقط ضربههای ناگهانی را تعدیل میکند و جایگزین ظرفیت پایدار نیست؛ و آسیای مرکزی به برق، آب، راهآهن و گذرگاه نیاز دارد. طبق برآورد آژانس، ساخت پالایشگاه بیرون از کشورهای تأمینکنندهٔ اصلی اغلب ۲۰ تا بیش از ۱۵۰ درصد هزینهٔ سرمایهای و حدود ۵۰ درصد هزینهٔ عملیاتی بیشتر دارد. او تصریح میکند این مقایسه به شرایط پروژههای خاص مربوط است و نمیتوان آن را مکانیکی به همهٔ مواد تعمیم داد، اما نشان میدهد «تنوعبخشی بیمهٔ رایگان نیست»؛ این «حق بیمهٔ امنیتی» را دولتها، شرکتها یا مصرفکنندگان باید بپردازند. انگیزههای متحدان هم یکسان نیست: کانادا پول اروپا را برای معادنش میخواهد، اتحادیهٔ اروپا بر استانداردها و قواعد تأکید دارد و آمریکا همزمان دنبال فرصت تجاری و اهداف ژئوپلیتیک است.
دربارهٔ چین، نویسنده میگوید برتری این کشور در حلقهٔ میانی، یعنی فرآوری و پالایش، «بهطور نظاممند» هدف رقابت قرار میگیرد، هرچند بازدهی واکنشهای شیمیایی، نرخ محصول سالم و کنترل هزینه را صرفاً با سرمایه نمیتوان سریع کپی کرد. به نوشتهٔ او «رقابت چندجانبه» در آسیای مرکزی ممکن است سهم چین را در پروژههای جدید بهطور حاشیهای کاهش دهد، اما همکاریهای موجود بهسرعت جایگزین نمیشوند و کشورهای آسیای مرکزی انگیزهای برای قطع پیوند با بازار چین ندارند. او همچنین به پکن توصیه میکند: کنترل صادرات معتدل و منطبق با قواعد میتواند اهرم زنجیرهٔ تأمین را نشان دهد، اما استفادهٔ مکرر از آن عزم دیگران برای ساخت ظرفیت جایگزین را تقویت میکند؛ چین بهویژه در شرایطی که ظرفیت جایگزین غرب هنوز به مقیاس نرسیده، باید «پرهیز کند از اینکه استفاده از ابزار کنترل به کاتالیزور شتابگرفتن ساختوساز طرف مقابل تبدیل شود» و شفافیت و پیشبینیپذیری قواعد را افزایش دهد.
هه یائو در پایان پیشبینی میکند در بلندمدت زنجیرهٔ تأمین مواد معدنی حیاتی ممکن است ساختاری «دوریلی» پیدا کند: «ریل بازار» مبتنی بر هزینه و کارایی برای مصارف تجاری، و «ریل امنیت» مبتنی بر «اعتماد سیاسی» برای دفاع، زیرساختهای حیاتی و صنایع یارانهای. به گفتهٔ او اگر فقط چند ماده مانند تنگستن و گالیم ظرفیت جایگزین پیدا کنند و جداسازی عناصر خاکی کمیاب و فرآوری آهنربا همچنان بسیار متمرکز بماند، این «دوریلی شدن» ناقص خواهد بود.