«حفاظ» برای رقابت چین و آمریکا؛ از حفاظ یک‌طرفهٔ واشنگتن تا «حفاظ مشترک»

به گزارش ۲۴، پایگاه خبری پِنگ‌پای (The Paper) در میزگردی از مجموعهٔ ویژهٔ «بازسازی زیرساخت‌ها: گفت‌وگوی بین‌نسلی چین و آمریکا ۲۰۲۶» (۶ نوامبر) از سه کارشناس پرسیده است چگونه می‌توان رقابت دو کشور را «به‌اندازه» و اختلاف‌ها را «قابل‌مهار» نگه داشت: چن دونگ‌شیائو، رئیس مؤسسهٔ مطالعات بین‌المللی شانگهای؛ دیائو دامینگ، استاد دانشکدهٔ روابط بین‌الملل دانشگاه رنمین و معاون مؤسسهٔ ملی توسعه و راهبرد این دانشگاه؛ و توماس فینگار، استاد دانشگاه استنفورد و دستیار پیشین وزیر خارجهٔ آمریکا. پنگ‌پای یادآوری می‌کند که مفهوم «حفاظ» را در ژوئیهٔ ۲۰۲۱ شرمن، معاون اول وقت وزیر خارجهٔ آمریکا، در سفر به چین مطرح کرد و پکن آن را تلاشی برای تعیین یک‌طرفهٔ مرز رفتاری چین دانست؛ اما پس از توافق دو کشور در ۲۰۲۶ بر ساختن «رابطهٔ سازنده با ثبات راهبردی» چین و آمریکا «بر پایهٔ احترام، انصاف و عمل متقابل»، عبارت «رقابت به‌اندازه، اختلاف قابل‌مهار» به واژهٔ پرتکرار گفت‌وگوها دربارهٔ مدیریت خطر بدل شده است.

از حفاظ یک‌طرفه تا «حفاظ مشترک»

دیائو دامینگ می‌گوید حفاظ مورد نظر آمریکا این بود که «من می‌توانم بر تو رقابت حداکثری و فشار حداکثری اعمال کنم، اما در حوزه‌های مربوط به منافع اصلی خودم حفاظ و مرز می‌کشم»، بی‌آنکه منافع اصلی چین در نظر گرفته شود؛ رفتاری که او آن را آشکارا «هژمونیک» می‌خواند. به گفتهٔ او آمریکا اکنون ناچار پذیرفته که بدتر شدن رابطه به زیان خودش هم هست و امروز عملاً دو طرف «حفاظ دوگانه» دارند یا حتی از یک حفاظ مشترک استفاده می‌کنند.

تایوان به‌مثابه مخرج مشترک

او تازه‌ترین صورت‌بندی دربارهٔ تایوان، یعنی اینکه «حفظ صلح و ثبات تنگهٔ تایوان بزرگ‌ترین مخرج مشترک چین و آمریکاست»، را خود یک حفاظ مؤثر می‌داند، چون اجرا نکردن تعهدات آمریکا دربارهٔ تایوان را به زیان خود آمریکا هم بدل می‌کند. دیائو می‌گوید مسائل ساختاری را باید با گفت‌وگو حل کرد، اما در برابر مسائلی که طرف مقابل می‌سازد، چین باید هر جا لازم است کارت خود را رو کند، پاسخ دهد و مقابله‌به‌مثل کند.

چن دونگ‌شیائو: حفاظ حوزه به حوزه

چن دونگ‌شیائو می‌گوید بدگمانی پیشین چین به حفاظ آمریکایی کاملاً موجه بود، زیرا پکن نمی‌پذیرد حفاظ به ابزاری نابرابر بدل شود که «فقط به آمریکا اجازهٔ مهار و سرکوب چین را بدهد و به چین اجازهٔ مقابلهٔ قاطع ندهد». او حوزه‌ها را از هم جدا می‌کند: در تجارت، جلوگیری از «تعمیم امنیت ملی»؛ به گفتهٔ او آمریکا باید برای سرمایه‌گذاری صنایع پیشروی چین مانند خودرو جا باز کند و چین هم دسترسی به بازارهایی مانند بخش مالی را بیشتر کند. در هوش مصنوعی، جدا کردن «رقابت فناوری پیشرو» از «حکمرانی امنیت مشترک» با سازوکار اطلاع‌رسانی و توافق کارشناسان بر طبقه‌بندی خطرهای مشترک و تعریف «حادثه»؛ و در مسئلهٔ تایوان، که آن را منفعت اصلی مطلق چین در حاکمیت و تمامیت ارضی می‌داند، اصلاح «سوءبرداشت» آمریکا از نیت راهبردی چین از راه گفت‌وگوی راهبردی سطح بالا. او از «حفاظ ذهنی» نیز سخن می‌گوید، یعنی کنار گذاشتن این تفکر که «فقط هم‌شکل‌ها می‌توانند همزیستی کنند» و پذیرفتن اینکه «اگر نمی‌توانی طرف مقابل را تغییر دهی، باید همزیستی مسالمت‌آمیز را بیاموزی»، و از مدیریت بحران در کل چرخه (پیشگیری پیش از بحران، مدیریت دقیق در جریان آن و بازبینی پس از آن) به جای اکتفا به خط تلفن اضطراری.

فینگار: تلهٔ توسیدید مغالطه است

توماس فینگار در مقابل، ایدهٔ «تلهٔ توسیدید» را «مغالطه» و فرضی «بسیار مضحک» می‌داند و می‌گوید «ما هرگز با چین وارد جنگ نخواهیم شد»؛ به نظر او خطر اصلی، کشیده شدن دو کشور به رویارویی بر اثر اقدام کشور یا گروه‌های ثالث است و برای همین سازوکارهای جامع حل مسئله و حل اختلاف لازم است. او می‌گوید در ۷۰ سال گذشته قاعدهٔ پیش‌فرض این بود که آمریکایی‌ها هر چه می‌خواستند به دست می‌آوردند چون حاضر بودند هزینه‌اش را بپردازند، اما این دیگر تکرار نمی‌شود و این بار قواعد را آمریکا یا غرب تحمیل نخواهند کرد. توصیهٔ او این است که نباید از همان ابتدا سراغ دشوارترین مسائل رفت، بلکه باید گام‌به‌گام پیش رفت.