شورای روابط خارجی اروپا: شوک واقعی چین برای اروپا در آزمایشگاه‌های چینی شکل می‌گیرد، نه در بندرهای اروپا

به گزارش ۲۴ به نقل از شورای روابط خارجی اروپا، آگات دماره و کیارا مالاپونتی در مدخل «شوک چین» از ویژه‌نامهٔ «وابستگی متقابل، بازنگری‌شده» که در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده می‌نویسند تصویر ذهنی اروپا از شوک چین، مانند نقشهٔ مرکاتور، مخدوش است: تهدید سیل واردات کوچک‌تر از آن است که به نظر می‌رسد، حتی اگر فشار بر برخی صنایع اتحادیه اروپا واقعی باشد. به نوشتهٔ آن‌ها، تهدید بزرگ‌تر همان است که دور به نظر می‌رسد و با تشدید سرمایه‌گذاری چین در تحقیق و توسعه، شوک واقعی برای اروپا ممکن است هنوز در راه باشد و به نوآوری مربوط شود.

قیاس مرکاتور و تصویر مخدوش از «سیل» واردات

نویسندگان یادآور می‌شوند جراردوس مرکاتور، نقشه‌نگار فلاندری، در ۱۵۶۹ نقشه‌ای طراحی کرد که خطوط مسیر با زاویهٔ ثابت را روی کره به‌صورت خط راست نشان می‌دهد و برای دریانوردی مناسب است، اما اندازه را مخدوش می‌کند: خشکی‌های نزدیک قطب بسیار بزرگ‌تر و مناطق نزدیک استوا کوچک‌تر از واقعیت دیده می‌شوند. به گفتهٔ آن‌ها، در یک دههٔ گذشته افزایش صادرات چین بیم آن را دامن زده که سیل کالا صنعت اروپا را از میان ببرد، اما داده‌ها نشان می‌دهد این تهدید کوچک‌تر از تصویر رایج است.

واردات ۲٫۸ تریلیون دلاری و کسری ۴۰۹ میلیارد دلاری

به نوشتهٔ شورا، واردات اتحادیه اروپا از خارج از بلوک بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ حدود ۵۰ درصد افزایش یافت و در ۲۰۲۵ به ۲٫۸ تریلیون دلار رسید. در همین بازه، چین تنها یک‌چهارم رشد واردات فرااتحادیه‌ای را به خود اختصاص داد و سهمش از این واردات تقریباً ثابت ماند: از ۲۰٫۵ درصد در ۲۰۱۵ به ۲۲٫۳ درصد در ۲۰۲۵. نویسندگان می‌پذیرند که کسری تجاری کالایی اتحادیه اروپا با چین در این دوره دو برابر شد و به ۴۰۹ میلیارد دلار رسید؛ با این حال به گفتهٔ آن‌ها داده‌ها نشان می‌دهد این کسری دست‌کم تا حدی به‌خاطر رشد کل صورت‌حساب وارداتی اتحادیه اروپا افزایش یافته است.

سهم اروپا در بازار چین

دماره و مالاپونتی می‌نویسند شرکت‌های اروپایی در بازار چین بهتر از همتایان آمریکایی جایگاه خود را حفظ کرده‌اند. در ۲۰۲۵ اتحادیه اروپا ۱۰٫۴ درصد از واردات چین را تأمین کرد؛ نزدیک به دو برابر سهم ۵٫۴ درصدی ایالات متحده. در محدودهٔ ثابت (با کنار گذاشتن بریتانیا برای احتساب برگزیت)، سهم اتحادیه اروپا از واردات چین بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ تنها ۰٫۹ واحد درصد کاهش یافت؛ کاهشی واقعی، اما به نوشتهٔ آن‌ها کوچک‌ترین افت در میان تأمین‌کنندگان بزرگ پیشرفتهٔ چین. در همین بازه سهم آمریکا از ۸٫۸ به ۵٫۴ درصد و سهم ژاپن از ۸٫۵ به ۶٫۴ درصد رسید. نویسندگان می‌افزایند شرکت‌های اروپایی در چند بخش باارزش حتی سهم بیشتری از واردات چین به دست آورده‌اند: در فاصلهٔ ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴، سهم اتحادیه اروپا در دارو، خودرو، هواپیما، ابزارهای نوری و دقیق، عطریات و روغن‌های اساسی، و مواد شیمیایی تخصصی افزایش یافته و سهم ماشین‌آلات — که نزدیک به یک‌پنجم واردات چین از اتحادیه اروپا و بزرگ‌ترین بخش آن است — در همین دوره تنها اندکی کاهش یافته است.

چهار گروه کالایی و جهش تحقیق و توسعه

در بازار اتحادیه اروپا، به نوشتهٔ آن‌ها، رقابت چین با شرکت‌های اروپایی در چند بخش متمرکز است: چهار گروه کالایی الکترونیک، ماشین‌آلات، مواد شیمیایی آلی و خودرو ۷۲ درصد افزایش واردات اتحادیه اروپا از چین بین ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ را تشکیل می‌دهند. در نکات کلیدی مطلب آمده که روند کنونی سرمایه‌گذاری اتحادیه اروپا از شوک بزرگ چین در آینده حکایت دارد. هزینهٔ تحقیق و توسعهٔ چین در ۲۰۲۴ به قیمت برابری قدرت خرید به ۱ تریلیون دلار رسید؛ ۶۸ درصد بیشتر از ۶۱۲ میلیارد دلار اتحادیه اروپا، و در همان سال چین برای نخستین بار از آمریکا نیز در این شاخص پیشی گرفت. چین معادل ۲٫۷ درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف تحقیق و توسعه می‌کند، در برابر ۲٫۱ درصد برای اتحادیه اروپا. به تأکید نویسندگان، این مهم است زیرا رشد بهره‌وری، که با هزینهٔ تحقیق و توسعه تغذیه می‌شود، در کنار جمعیت‌شناسی — که هم برای اتحادیه اروپا و هم برای چین نقطهٔ ضعف است — عامل اصلی رشد بلندمدت به شمار می‌رود.

توصیه به تأمین فوری بودجهٔ نوآوری

به توصیهٔ شورا، بهترین پاسخ سیاستی اروپا به خیز اقتصادی چین تأمین فوری بودجهٔ نوآوری و تحقیق و توسعه است. در تعریف بازنگری‌شدهٔ «شوک چین» آمده است: «کمتر شکوه کنید، دقیق‌تر نگاه کنید. شوک واقعی در آزمایشگاه‌های چینی در حال شکل‌گیری است، نه در بندرهای اروپا.» در ادامهٔ همین تعریف آمده است: بودجهٔ تحقیق و توسعه را در نشست بعدی نوآوری وعده بدهید و همان وعده را در نشست بعد تکرار کنید.