مریکس: شرکت‌های اروپایی با گسترش در چین، صنعت اروپا را از درون تهی می‌کنند
آندریاس میشر، پژوهشگر مؤسسه مطالعات چین مرکاتور، هشدار می‌دهد که گسترش فعالیت شرکت‌های اروپایی در چین، سیاست کاهش وابستگی اقتصادی اتحادیه اروپا به این کشور را تهدید می‌کند؛ راهبردی که به گفته او می‌تواند به بهای تضعیف رقابت‌پذیری صنعتی اروپا تمام شود.
به گزارش ۲۴، آندریاس میشر، پژوهشگر مؤسسه مطالعات چین مرکاتور (مریکس) در آلمان، در یادداشتی هشدار می‌دهد که تلاش مداوم شرکت‌های اروپایی برای گسترش فعالیت در چین، سیاست «کاهش ریسک» اتحادیه اروپا، یعنی کاهش وابستگی‌های اقتصادی به این کشور، را تهدید می‌کند.
به نوشته او، شرکت‌های آلمانی به‌ویژه از راه «بومی‌سازی» امیدوارند به بازار بزرگ چین دسترسی بهتری پیدا کنند، خود را از ریسک‌های زنجیره تأمین مصون کنند و با کاهش هزینه رقابت‌پذیرتر شوند، اما نمی‌بینند که این مزیت‌ها به بهای رقابت‌پذیری صنعتی اتحادیه اروپا به دست می‌آید.
راهبرد «در چین، برای چین» و ظرفیت‌های بیکار
میشر خودروسازان آلمانی را از مدافعان سرسخت راهبرد «در چین، برای چین» می‌داند. فولکس‌واگن بزرگ‌ترین مرکز تحقیق و توسعه خود در خارج از آلمان را در هفی ساخته و همراه شریک چینی‌اش شیائوپنگ (Xpeng) در پی کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه‌اش در چین تا ۵۰ درصد است.
با این حال، به گفته او خودروسازان آلمانی در چین در نبردی بازنده‌اند: در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ فروش فولکس‌واگن، مرسدس‌بنز و بی‌ام‌و هر کدام بیش از ۳۰ درصد نسبت به سال قبل افت کرد. فولکس‌واگن کارخانه نانجینگ را در ۲۰۲۵ پس از ۱۷ سال فعالیت با شریک خود سایک (SAIC) بست و برآوردها بهره‌برداری از همه کارخانه‌های فولکس‌واگن ـ سایک در آن سال را تنها ۵۸ درصد از ظرفیت سالانه ۲.۱ میلیون خودرو نشان می‌دهد.
نویسنده هشدار می‌دهد با این ظرفیت بیکار، خودروسازان خارجی ممکن است وسوسه شوند از کارخانه‌های چینی برای صادرات بیشتر استفاده کنند؛ برنامه پنج‌ساله پانزدهم چین برای خودروهای هوشمند و متصل نیز پیشنهاد می‌کند سرمایه‌گذاری‌های مشترک خارجی و چینی بیشتر بر صادرات تمرکز کنند. در این صورت خودروسازان اروپایی به سیل خودروهای ساخت چین به اروپا دامن می‌زنند و مشکلات خود را در بازار داخلی‌شان تشدید می‌کنند.
سرمایه‌گذاری بزرگ BASF و ریسک‌های تازه
میشر نمونه دیگر را BASF می‌داند که از ۲۰۲۴ تاکنون ۲۸۰۰ شغل را در مقر خود در لودویگس‌هافن حذف کرده و در مارس ۲۰۲۶ مجتمع شیمیایی ۸.۷ میلیارد یورویی‌اش را در ژانجیانگ افتتاح کرده است؛ بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری واحد تاریخ این شرکت. BASF انتظار دارد این مجتمع تا ۲۰۳۰ فروش ۵ میلیارد یورویی ایجاد کند و سهم چین از درآمد سالانه‌اش را به ۲۰ درصد برساند.
اما به گفته نویسنده این «کاهش ریسک» خود ریسک دارد: صنعت شیمیایی چین مانند خودروسازی گرفتار مازاد ظرفیت و حاشیه سود پایین است. قانون بازنگری‌شده بسیج دفاع ملی چین نیز در شرایط خاصی به دولت اجازه توقیف دارایی شرکت‌ها را می‌دهد؛ احتمالی که هرچند اکنون بعید به نظر می‌رسد، در فضای عدم قطعیت ژئوپلیتیک باید در نظر گرفته شود.
کاهش شغل در اروپا، گسترش در چین
به نوشته میشر، تقریباً همه تأمین‌کنندگان بزرگ قطعات خودرو در آلمان در داخل شغل حذف می‌کنند و در چین گسترش می‌یابند: بوش تا ۲۰۳۰ قصد حذف ۲۲ هزار شغل در جهان، بسیاری در آلمان، را دارد و زداف (ZF) طی سال‌های آینده ۱۴ هزار شغل را فقط در آلمان حذف می‌کند. برنامه فولکس‌واگن برای حذف ۵۰ هزار شغل دیگر و بستن تا چهار کارخانه نیز از نظر او برجسته‌ترین نمونه تهی‌شدن ظرفیت صنعتی اروپا و تهدید فزاینده صنعت‌زدایی است.
او می‌گوید در گذشته شرکت‌ها سود کارخانه‌های خارجی را در داخل در تحقیق و توسعه و مشاغل باارزش سرمایه‌گذاری می‌کردند، اما امروز سود حاصل در چین در همان‌جا بازسرمایه‌گذاری می‌شود و تصمیم‌های هیئت‌مدیره‌ها با منافع بلندمدت اقتصادی اروپا در تعارض قرار گرفته است.
پیشنهاد برای نظارت بر سرمایه‌گذاری‌های خارجی
پیشنهاد نویسنده این است که اتحادیه اروپا فراتر از محافظت در برابر مازاد ظرفیت چین، سرمایه‌گذاری خارجی شرکت‌های اروپایی، به‌ویژه در چین، را بررسی کند. کمیسیون اروپا در ۲۰۲۵ از کشورهای عضو خواست سرمایه‌گذاری خارجی شرکت‌هایشان در نیمه‌رساناها، هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی را پایش کنند.
میشر می‌گوید اکنون رهبران اتحادیه باید این بررسی را اجباری کنند، آن را به فناوری‌ها و بخش‌های بیشتری گسترش دهند و دسترسی به بودجه عمومی اتحادیه را مشروط به حفظ ظرفیت تحقیق و توسعه و صنعتی در اروپا کنند.
منبع: یادداشت آندریاس میشر در مریکس، منتشرشده در ۶ نوامبر ۲۰۲۶. به گفته مریکس، نسخه آلمانی این یادداشت ۳ نوامبر ۲۰۲۶ در هندلسبلات منتشر شده است.
