اندیشکدهٔ ECFR: سلطهٔ چین بر زنجیرهٔ فناوری پاک، اروپا را ناچار به ساختن «تیم سبز» با شرکای تازه می‌کند
شورای روابط خارجی اروپا می‌گوید بیش از ۹۰ درصد آهنرباهای توربین‌های بادی و حدود ۹۵ درصد کمپرسورهای پمپ حرارتی در چین ساخته می‌شوند و اروپا برای رقابت با پکن باید با شرکایی از برزیل تا هند بسته‌های رقابتی ببندد.
به گزارش ۲۴، شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) در گزارش سیاستی تازه‌ای به قلم سوزی دنیسون و ماتس انگستروم، که ۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، می‌نویسد گذار اتحادیهٔ اروپا به اقتصاد سبز از دل یک «کولاک ژئوپلیتیک» می‌گذرد. به نوشتهٔ گزارش، آمریکا از اروپا بریده و از ضامن امنیت و رفاه غرب به برهم‌زننده‌ای تبدیل شده که قواعد را پاره می‌کند و همهٔ دارایی‌هایش را به سلاح بدل می‌کند. چین هم از این بی‌ثباتی و وابستگی‌های نامتقارن استفاده می‌کند تا راهبرد اقتصادی‌اش را پیش ببرد و سلطه‌اش را بر زنجیره‌های تأمین فناوری پاک تثبیت کند.
وابستگی اروپا به چین در انرژی پاک
بر اساس این گزارش، بیش از ۹۰ درصد آهنرباهای عناصر نادر خاکی که در انرژی بادی به کار می‌روند و حدود ۹۵ درصد کمپرسورهای پمپ حرارتی در چین ساخته می‌شوند. نویسندگان می‌گویند به همین دلیل اروپایی‌ها نمی‌توانند گذار سبز را به‌تنهایی پیش ببرند و این مشکل به این دو بخش محدود نیست. به نظر آنها، اروپا باید با «تیمی» از کشورهای متعهد به کاهش انتشار کربن کار کند که بتوانند مواد، قطعات و فناوری‌ای را که اروپا کم دارد تأمین کنند؛ تیمی که گزارش آن را «تیم سبز» می‌نامد.
بزرگ‌ترین و نظام‌مندترین رقیب
گزارش رویکرد چین را از نظر سرمایه‌گذاری و دسترسی به بازار «بزرگ‌ترین، طولانی‌ترین و نظام‌مندترین» می‌داند. به نقل از اندیشکدهٔ استرالیایی Climate Energy Finance، چین از سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار در پروژه‌های معدن و فرآوری لیتیوم، مس، نیکل و عناصر نادر خاکی در خارج از کشور سرمایه‌گذاری کرده است.
به نوشتهٔ ECFR، بانک صادرات و واردات چین و بانک توسعهٔ برزیل (BNDES) در حال ایجاد صندوق سرمایه‌گذاری مشترکی هستند که معدن و انرژی پاک از اولویت‌های آن است. چین در برنامهٔ اقدام پکن ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ در چارچوب مجمع همکاری چین و آفریقا (فوکاک) هم متعهد شده از فرآوری عمیق مواد معدنی حیاتی در آفریقا حمایت کند. شی جین‌پینگ نیز وعده داده است چین طی سه سال ۳۵۰۰ بورسیهٔ دولتی و ۱۰ هزار فرصت آموزشی به شهروندان آمریکای لاتین بدهد.
گزارش می‌افزاید بسیاری در جنوب جهانی چین را شریکی می‌دانند که «واقعاً می‌سازد»، آن هم اغلب سریع‌تر و بدون الزاماتی که اتحادیهٔ اروپا در موضوعاتی مانند حقوق بشر می‌گذارد. به گفتهٔ نویسندگان، چین به‌عنوان پیشتاز فناوری‌های کم‌کربن می‌تواند برای افزایش هزینهٔ سوخت‌های فسیلی ناشی از «بحران ایران» هم به کشورهای در حال توسعه راه‌حل عرضه کند.
رقبای دیگر و نقاط ضعف پکن
در مقابل، به نوشتهٔ گزارش، مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، در فوریهٔ ۲۰۲۶ ابتکار FORGE را راه انداخت؛ گروهی از متحدان که هدفش ایجاد منطقهٔ تجاری ترجیحی برای مواد معدنی حیاتی با قیمت کفی است که با تعرفه اجرا می‌شود. ژاپن، استرالیا، عربستان سعودی، تایلند و کرهٔ جنوبی از اعضای آن هستند.
ECFR در عین حال یادآوری می‌کند که گستردگی پیشنهاد چین همیشه به محبوبیت منجر نشده است. شکایت‌ها از تلهٔ بدهی، اشتغال‌زایی محلی اندک، قراردادهای غیرشفاف، آسیب‌های زیست‌محیطی و شرایط نامناسب کار در شرکت‌های چینی، در برخی کشورهای شریک نگرانی ایجاد کرده است. به نوشتهٔ گزارش، بسیاری از دولت‌ها می‌خواهند وابستگی به چین را کم کنند، بی‌آنکه همکاری را به‌کلی قطع کنند.
توصیه‌های ECFR به اروپا
نویسندگان پیشنهاد می‌کنند اتحادیهٔ اروپا با اتکا به بازار داخلی ۴۵۰ میلیون نفری، سرمایه، فناوری و مهارت، بسته‌های رقابتی و متناسب با منافع هر کشور برای شرکایی مانند برزیل، کانادا، جمهوری دموکراتیک کنگو، آفریقای جنوبی، اندونزی، مراکش، ترکیه، ژاپن، کرهٔ جنوبی و هند طراحی کند. به نوشتهٔ گزارش، اگر منابع مالی دیگر کافی نباشد، اروپا می‌تواند وضع «عوارض تاب‌آوری» بر واردات از تولیدکنندگان مسلطی مانند چین را هم بررسی کند.
