میانجیگری عربستان، پاکستان و ترکیه در تهران؛ «خواهش از ایران برای مهار حوثیها، خواهش از آنها برای قانعکردن آمریکا»
گوانچا در یادداشتی سفر مشترک وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس اطلاعات ترکیه به تهران را «سفر لحظهٔ آخر» برای میانجیگری پیش از حملهٔ احتمالی آمریکا میخواند و مینویسد توان آمریکا برای برهمزدن وضع موجود دستنخورده، اما توانش برای ساختن نظمی تازه رو به کاهش است.
به گزارش ۲۴، پایگاه تحلیلی چینی «گوانچا» در یادداشتی به قلم جیانگ هائویو، ستوننویس این رسانه، سفر مشترک وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس سازمان اطلاعات ترکیه به تهران را «سفر لحظهٔ آخر» برای میانجیگری پیش از حملهٔ احتمالی آمریکا به ایران توصیف کرده و نتیجه گرفته است: «توانایی آمریکا برای برهمزدن وضع موجود دستنخورده مانده، اما توانش برای شکلدادن به نظمی تازه رو به کاهش است.»
به نوشتهٔ نویسنده، اواخر اکتبر خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین رئیس اطلاعات ترکیه برای نشستی امنیتی با رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به تهران رفتند. این نخستین بار بود که سه امضاکنندهٔ «پیمان دفاع مشترک مکه» با هم به کشوری ثالث سفر میکردند؛ آن هم در حالی که رسانههای رسمی ایران در اوایل اکتبر، هنگام عملیاتی شدن این پیمان، آن را «پیوستن ترکیه و پاکستان به جنگ عربستان علیه مردم یمن» خوانده بودند.
سفری پیش از حمله
گوانچا بستر این سفر را رویارویی ایران و آمریکا میداند. ۲۱ اکتبر وزارت خارجهٔ آمریکا با استناد به تهدید حوثیها به کارکنان غیرضروری خود دستور خروج از عربستان داد؛ ۲۵ اکتبر عربستان موشکها و پهپادهای حوثی را نزدیک مکه رهگیری کرد و ترامپ همان روز به فاکسنیوز گفت باید میان «کار را یکسره کردن» و توافق یکی را انتخاب کند. یک روز پس از نشست تهران نیز والاستریت ژورنال گزارش داد آمریکا به چند کشور حاشیهٔ خلیج فارس خبر داده که ممکن است پس از انتخابات، حملهای کوتاه و شدید به ایران انجام دهد و ترامپ به هدف قرار دادن زیرساختها و تأسیسات هستهای ایران تمایل دارد.
به نقل از رویترز و مقامهای پاکستانی، منیر با موافقت ترامپ طرحی را به تهران برد که در صورت پذیرش، سه کشور عضو پیمان مکه بهعلاوهٔ قطر میتوانند ضامن آن باشند.
هزینهای که برای همه یکسان نیست
نویسنده یادآوری میکند که هر سه کشور شریک امنیتی آمریکا هستند و این از نگاه ایران هم عیب است و هم مزیت: بیطرف نیستند، اما میتوانند پیام را به واشنگتن برسانند. به نوشتهٔ او، هزینهٔ جنگ برای این کشورها با آمریکا هموزن نیست؛ برای آمریکا هزینه بیشتر در سیاست داخلی است و طبق نظرسنجی رویترز و ایپسوس تنها ۳۴ درصد آمریکاییها حمله به ایران را درست میدانند، اما برای عربستان که مارس گذشته هدف موشکهای ایران قرار گرفت، هزینه امنیت فرودگاهها، میدانهای نفتی و غیرنظامیانش است.
به گفتهٔ نویسنده، آمریکا میتواند بهتنهایی دربارهٔ کاربرد زور تصمیم بگیرد، اما آتشبس، بازگشایی تنگهٔ هرمز و ترتیبات امنیتی تازه بدون همکاری طرف مقابل ممکن نیست.
ایران؛ میان شریان حیاتی و هزینهٔ عضویت
گوانچا وضع ایران را هم دشوار توصیف میکند. به نوشتهٔ این رسانه، پزشکیان پذیرفته است که محاصرهٔ دریایی آمریکا مسیرهای جنوبی را که ۷۵ تا ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران از آن میگذشت، بسته است. پاکستان هم دو گذرگاه مرزی را بسته و صف کامیونهای ایرانی در گذرگاه بازرگان تا ۲۰ روز طول کشیده است؛ به این ترتیب پاکستان و ترکیه به «شریان حیاتی» اقتصاد ایران تبدیل شدهاند.
به نظر نویسنده، پیوستن به پیمان سه سود برای تهران دارد: شکستن محاصره و کمرنگ کردن ماهیت ضدایرانی پیمان از درون، بهرهمندی از تضمین «حمله به یکی، حمله به همه» و تثبیت اصل «امنیت منطقه بر عهدهٔ کشورهای منطقه». اما هزینهاش سنگینتر است؛ حمایت ایران از حوثیها و گروههای مسلح لبنان و عراق مشروعیت خود را از دست میدهد و ایران با ورود بهعنوان تازهوارد به بلوکی به رهبری عربستان، عملاً جایگاه دوم را در رقابت بر سر رهبری منطقه میپذیرد. از همین رو، به نوشتهٔ گوانچا، تهران ترجیح میدهد در وضعیت «در حال بررسی» بماند.
«آمدند تا ایران حوثیها را قانع کند»
به نقل از نشریهٔ «نشنال»، پاسخ تهران به سه کشور این بود که نفوذ کافی بر حوثیها ندارد و در عوض از آنها خواست آمریکا را به پذیرش آتشبسی دوهفتهای در کل منطقه در ازای بازگشایی مرحلهای تنگهٔ هرمز قانع کنند. نویسنده مینویسد: «سه کشور با این درخواست آمدند که ایران حوثیها را قانع کند و با این درخواست بازگشتند که آنها آمریکا را قانع کنند.» چند ساعت پس از نشست، ائتلاف بار دیگر سه موشک بالستیک و چهار پهپاد شلیکشده به سوی عربستان را رهگیری کرد.
شبکهای از هماهنگیهای موقت
جمعبندی گوانچا این است که نشست تهران نهاد دائمی و برنامهٔ مشخصی برای دور بعد ندارد و به گفتهٔ منابع، دور دوم «شاید در ترکیه» برگزار شود. ترکیه و پاکستان از درگیری مستقیم با حوثیها پرهیز میکنند و برداشت این کشورها از «تهدید» یکسان نیست: عربستان نگران حوثیهاست، ترکیه نگران سوریه، مسئلهٔ کردها و رقابت با اسرائیل، پاکستان نگران هند و ایران نگران آمریکا و اسرائیل.
مصر نیز به پیمان نپیوست، اما پارلمان این کشور ۲۶ اکتبر به السیسی اجازهٔ حمایت نظامی از عربستان را داد؛ آن هم فقط برای دفاع از خاک عربستان و نه حمله به یمن. به نوشتهٔ نویسنده، خاورمیانه بهجای یک اتحاد رو به گسترش، احتمالاً به شبکهای از هماهنگیهای موقت و چندجانبههای کوچک میرسد که بیش از دفاع جمعی واقعی، «اهرم دیپلماتیک» است و زیر فشار قدرتهای فرامنطقهای راحتتر یکییکی شکسته میشود.