تحلیل گوانچا دربارهٔ سفر تاکائیچی به شنژن: میزبانی اپک به معنای امتیاز دادن به ژاپن نیست؛ «جنگ؟ جرئتش را ندارد. صلح؟ تمایلش را ندارد.»

به گزارش ۲۴ به نقل از گوانچا، گوه گوانگ‌هائو، ویراستار این پایگاه، در یادداشتی در ۱۳ نوامبر نوشت سانائه تاکائیچی، نخست‌وزیر ژاپن، هفتهٔ آینده برای شرکت در نشست غیررسمی رهبران اپک در ۱۸ و ۱۹ نوامبر به شنژن می‌آید. به نوشتهٔ او، با نزدیک شدن نشست، طرف ژاپنی بیش از پیش درگیر این پرسش است که این سفر چه نتیجه‌ای خواهد داشت و آیا دیداری ترتیب داده می‌شود یا نه. او تأکید می‌کند انجام وظایف میزبانی به‌معنای تعهد چین به امتیاز دادن در مسائل اصولی روابط دوجانبه نیست و بیش از آن به‌معنای آن نیست که صرف ورود نخست‌وزیر ژاپن به خاک چین، حق بدیهی دیدار را برای او به همراه بیاورد.

پاسخ وزارت خارجه چین و انتظار «سلام و گفت‌وگوی ایستاده»

به روایت نویسنده، گوو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجهٔ چین، در ۱۱ نوامبر گفت: «به‌عنوان میزبان اپک در ۲۰۲۶، چین فعالانه وظایف میزبانی را انجام می‌دهد و آماده است همراه همهٔ طرف‌ها موفقیت «سال چین» در اپک را پیش ببرد. دربارهٔ روابط چین و ژاپن، چین بارها موضع خود را روشن کرده است.» گوه می‌نویسد چین به‌عنوان میزبان، مطابق عرف بین‌المللی و تشریفات دیپلماتیک از رهبران اقتصادهای عضو، از جمله تاکائیچی، پذیرایی خواهد کرد؛ اما شرکت در نشست چندجانبه با وضعیت روابط دوجانبه دو موضوع کاملاً جداست. به گفتهٔ رسانه‌های ژاپنی، حتی اگر دیدار غیرواقع‌بینانه باشد، توکیو همچنان برای فرصت‌هایی چون سلام و احوال‌پرسی یا گفت‌وگوی ایستاده تلاش می‌کند. نویسنده این انتظار را «خودانگاری» می‌خواند و می‌پرسد اگر خود تاکائیچی قصد حل مشکلی را که به وجود آورده نداشته باشد، یک تماس تشریفاتی کوتاه چه کمکی به حل مسائل موجود می‌کند و چرا چین باید در چنین نمایش سیاسی بی‌محتوایی همراهی کند.

بازتأیید بیانیهٔ ۱۹۷۲ و پاسخ «هر کس مشکل را ساخته...»

به نوشتهٔ گوه، آساهی در ۱۲ نوامبر گزارش کرد طرف ژاپنی در تماس با چین آماده است بار دیگر تأکید کند موضع دولت ژاپن در «بیانیهٔ مشترک چین و ژاپن» ۱۹۷۲ تغییری نکرده است. او یادآور می‌شود این طرح تازه‌ای نیست: در اواخر سپتامبر، تاکه‌شی ایوایا، وزیر خارجهٔ پیشین ژاپن، هنگام سفر به چین به‌صورت شخصی پیشنهاد مشابهی مطرح کرد؛ از جمله اینکه شناخت ژاپن از چهار سند سیاسی، از جمله بیانیهٔ ۱۹۷۲، تغییر نکرده و آیا می‌توان این را در عمل پس گرفتن اظهارات پیشین تاکائیچی دانست. به نقل از ایوایا، طرف چینی تأکید کرد گفت‌وگو باید با هدف حل مسئله باشد و «هر کس مشکل را ساخته، باید خودش آن را حل کند». نویسنده می‌پرسد طرحی که بیش از یک ماه پیش مطرح شده و چین محل مشکل را روشن کرده، امروز چه تازگی یا حسن‌نیتی دارد.

یک سال از اظهارات تایوان؛ اگر گزارش مای‌نیچی درست باشد

گوه می‌نویسد دشواری شدید روابط چین و ژاپن مربوط به یک یا دو ماه اخیر نیست. در ۷ نوامبر سال گذشته تاکائیچی در مجلس دربارهٔ آنچه «وقوع حادثه برای تایوان» خوانده می‌شود پاسخ داد و مخالفت شدید چین را برانگیخت؛ تا ۷ نوامبر امسال این بحران یک سال تمام ادامه داشته است. به نوشتهٔ او، چین از مسیرهای دولتی، اقتصادی و پارلمانی و نیز در سفر ایوایا در اواخر سپتامبر شرایط حل مسئله را روشن کرده و ژاپن نه از کانال ارتباط محروم بوده، نه از زمان برای تعدیل سیاست. مای‌نیچی در ۷ نوامبر فاش کرد که پیش از نشست فوق‌العادهٔ اکتبر مجلس ژاپن، به دفتر نخست‌وزیری پیامی رسیده بود که تاکائیچی در نطق خط‌مشی «به خط آبه بازگردد»؛ منظور از «خط آبه»، به توضیح نویسنده، پرهیز شینزو آبه در ۲۰۱۴ از برجسته‌کردن اختلاف‌ها و اعلام تمایل به روابط پایدار و دوستانه است. به گزارش آن روزنامه، دفتر نخست‌وزیری ابتدا این را نشانهٔ مثبت تلقی کرد و در صدد افزودن بندهایی دربارهٔ همکاری اقتصادی و بهبود روابط برآمد، اما تاکائیچی در نهایت متن را تغییر داد و گرچه از ساختن روابط سازنده و پایدار با چین سخن گفت، خواست که چین «اقدام مسئولانه» در پیش گیرد و پیام مثبت رقیق شد. نویسنده می‌نویسد: «اگر آنچه مای‌نیچی افشا کرده درست باشد»، تاکائیچی نه از توصیه برای بهبود روابط بی‌خبر بوده و نه نمی‌دانسته چه بیانی ممکن است به تنش‌زدایی کمک کند، بلکه در لحظهٔ انتخاب، راه دیگری برگزیده است. او همچنین به نقل از رسانه‌های خارجی، به استناد افراد مطلع، می‌آورد که تاکائیچی از آنچه «حملهٔ شخصی» در افکار عمومی چین علیه خود می‌خواند ناراضی است و این دغدغه را به‌جای پرداختن به اصل مسئله، نشان هیجان و ناپختگی می‌داند.

«جنگ؟ جرئتش را ندارد. صلح؟ تمایلش را ندارد.»

به نظر نویسنده، بنیادی‌ترین پرسش این است که تاکائیچی اصلاً می‌خواهد روابط ژاپن و چین را چگونه مدیریت کند. حتی اگر او رقابت راهبردی همه‌جانبه یا موضع سخت‌تر را ضروری بداند، باز هم به راهبردی کامل، روشن و قابل اجرا نیاز است؛ از جمله هدف، ابزار، هزینه و شرایط بازگشت به گفت‌وگو. با این حال، به نوشتهٔ او، در بیش از یک سال گذشته سیاست تاکائیچی در قبال چین فاقد منطق راهبردی به اندازهٔ کافی روشن و منسجم بوده است: «جنگ؟ جرئتش را ندارد. صلح؟ تمایلش را ندارد.» احساس این است که او بیشتر تمایل دارد مسئله را به حال خود رها کند.

شعارها، «سیاست ویدئوی کوتاه» و هشدار سفیر پیشین

گوه به تفسیر ۲۲ اکتبر آساهی اشاره می‌کند که دیپلماسی تاکائیچی نباید در حد شعار بماند و عملکرد یک سال گذشته را نمی‌توان کاملاً تحقق اهداف اعلام‌شده دانست. روزنامه به نقل از یک مقام ارشد وزارت خارجهٔ ژاپن نوشته است که در مقایسه با امور داخلی، علاقهٔ تاکائیچی به دیپلماسی ممکن است چندان زیاد نباشد؛ او امور خارجی را از زاویهٔ نتیجهٔ فوری می‌سنجد، در حالی که دیپلماسی کاری نیست که زود به ثمر بنشیند. شیگرو ایشیبا، نخست‌وزیر پیشین، نیز اخیراً سیاست تاکائیچی را «سیاست ویدئوی کوتاه» خوانده و گفته سیاست عمومی پیچیده را نمی‌توان در یک ویدئوی یک‌دقیقه‌ای فشرده کرد و همراهی با هیجان افکار عمومی همیشه با حفظ منافع ملی یکی نیست. نویسنده می‌افزاید طرح‌های پرتکرار اخیر برای تماس، شاید نشان دهد که هنوز دیپلمات‌هایی در دولت ژاپن نمی‌خواهند روابط یکسره خراب شود؛ اما اگر خود تاکائیچی حاضر به روبه‌رو شدن با مسئله و تعدیل اساسی نباشد، تلاش بوروکرات‌ها نیز بعید است به گشایش واقعی بینجامد. او به گفتهٔ اخیر یوجی میاموتو، سفیر پیشین ژاپن در چین، اشاره می‌کند که ابتکار گفت‌وگو از سوی ژاپن به‌معنای امتیاز یا ضعف نیست، اکنون فرصت خوبی برای مذاکره است و ژاپن باید فوراً گفت‌وگو با چین را آغاز کند؛ اگر صبر کند تا روابط بدتر شود و فشار افکار عمومی داخل ژاپن دولت را به توافق شتاب‌زده وادارد، آن بدترین راه برای دولت ژاپن خواهد بود.