پنگ‌پای: بیانیهٔ وزارت خارجهٔ فیلیپین و «چرتکهٔ کوچک تئودوروها»؛ حساب منافع پشت شکاف مانیل بر سر چین
به گزارش ۲۴ به نقل از پنگ‌پای، ون مینگ‌کای و ما شیائولین می‌نویسند بیانیهٔ وزارت خارجهٔ فیلیپین با عنوان «دربارهٔ شیوهٔ حکمرانی، شفافیت و منافع ملی» شکاف داخل دولت مارکوس بر سر سیاست چین را به صحنه آورده و در پس موضع سخت‌گیرانه، حساب منافع سیاسی و راهبردی نهفته است.
به گزارش ۲۴ به نقل از پنگ‌پای، ون مینگ‌کای، مدرس مرکز پژوهش کشورهای عضو آر‌سی‌ئی‌پی در دانشگاه مالی و اقتصادی نینگبو، و ما شیائولین، استاد ویژهٔ کرسی «عقاب سرخ» در همین دانشگاه و رئیس پژوهشکدهٔ مطالعات پیرامون مدیترانه در دانشگاه مطالعات بین‌المللی چجیانگ، در ۱۲ نوامبر در ستون «دیپلماسی‌دان» می‌نویسند بیانیهٔ وزارت خارجهٔ فیلیپین با عنوان «دربارهٔ شیوهٔ حکمرانی، شفافیت و منافع ملی» به‌ندرت از اظهارات علنی برخی مقام‌های این کشور دربارهٔ چین انتقاد کرده و از آن‌ها خواسته از مسیر دیپلماتیک تعیین‌شده از سوی رئیس‌جمهور پیروی کنند. به نوشتهٔ آن‌ها، بیانیه کسی را نام نمی‌برد، اما صریحاً به مقام‌ها هشدار می‌دهد که موضع شخصی را نمی‌توان بالاتر از سیاست کلی دولت گذاشت و علنی کردن حوادث دریایی نیز جایگزین مذاکرهٔ دیپلماتیک نیست.
تماس وانگ یی و لازارو؛ واکنش تئودورو و تارریلا
نویسندگان نقطهٔ شروع جدل اخیر را تماس ۳ نوامبر وانگ یی، وزیر خارجهٔ چین، با لازارو، وزیر خارجهٔ فیلیپین، می‌دانند. به روایت آن‌ها، طرف چینی گفت رفتار و گفتار شمار اندکی از سیاستمداران فیلیپینی در روابط دوجانبه اختلال ایجاد کرده و از مانیل خواست در سیاست چین صدایی عقلانی و یکدست نشان دهد؛ طرف فیلیپینی تأکید کرد روابط خوب به نفع دو کشور و منطقه است و باید با رفت‌وآمد سطوح عالی و سازوکارهای موجود حفظ شود. تئودورو، وزیر دفاع فیلیپین، تعبیر طرف چینی را «تهدید به سانسور بیان» خواند، از ادامهٔ افشای وضعیت دریایی دفاع کرد و هشدار داد کسانی که «روایت نادرست طرف چینی را پخش می‌کنند» و او را متهم می‌سازند با تردید افکار عمومی روبه‌رو خواهند شد. نویسندگان می‌گویند او لازارو را نام نبرد، اما فهم تماس دو وزیر را به مسئلهٔ اعتبار سیاسی مقام‌های ارشد گره زد. تارریلا، سخنگوی گارد ساحلی فیلیپین در امور دریای جنوبی چین که در مقاله دریاسالار پشت خوانده شده، در ۷ نوامبر در یادداشتی امضاشده روایت تماس وزیران خارجه را زیر سؤال برد و کاهش افشاگری را انتخابی دانست که ممکن است به نفع پکن باشد. روز بعد وزارت خارجهٔ فیلیپین بیانیه را منتشر کرد.
مرز میان شفافیت و دیپلماسی رسمی
به نوشتهٔ ون و ما، بیانیه میان سخنان عمومی و اطلاعات رسمی دیپلماتیک تمایز گذاشت، از قوهٔ مجریه خواست اختلاف‌نظر را از مسیر داخلی حل کند و تأکید کرد مذاکرهٔ دیپلماتیک گاه به خویشتن‌داری و تماس‌های غیرعلنی نیاز دارد. بیانیه نقش شفافیت و اطلاع‌رسانی را می‌پذیرد، اما با این مخالف است که افشای ارتباطات رسمی فضا را بر دیپلماسی تنگ کند. نویسندگان می‌گویند علنی‌سازی و شفافیت گاه خود بیان موضع است: دیپلماسی گاهی باید اختلاف را موقتاً کنار بگذارد تا راه گفت‌وگو و همکاری بسته نشود؛ دامن زدن مداوم به تقابل، تنش منطقه‌ای را تشدید می‌کند و کاهش حرارت را عقب‌نشینی جلوه می‌دهد. به نظر آن‌ها، جدل بر سر اطلاع‌رسانی و شفافیت در واقع شکاف نگرش به چین در داخل دولت فیلیپین را نشان می‌دهد: تئودورو و تارریلا خواستار فشار مستمرند و وزارت خارجه بیشتر به تماس و تنش‌زدایی بها می‌دهد؛ هر دو طرف علاوه بر اختلاف بر سر کارآمدی این روش‌ها، منافع سیاسی‌ای دارند که باید حفظ کنند.
بودجه، حمایت شرکا و نیازهای راهبردی آمریکا
ون و ما می‌نویسند یادداشت تارریلا هم بی‌اعتمادی او به دیپلماسی کم‌سروصدا با چین را نشان می‌دهد و هم توضیح می‌دهد چرا به حفظ حرارت موضوع دریای جنوبی چین نیاز دارد. او افشای مستمر را با حمایت شرکا، بودجه و انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ پیوند زد. به تحلیل آن‌ها، موضع سخت به او کمک می‌کند برای سیاست موردنظرش حمایت بگیرد، نفوذ خود را در این موضوع تقویت کند و بر چهره‌های سیاسی طرفدار روابط دوستانه با چین فشار بیاورد؛ پایین آوردن لحن، این اثر سیاسی را نیز تضعیف می‌کند. با توجه به پیوند نظامی دیرپای فیلیپین و آمریکا و تعمیق اتحاد در دولت مارکوس، نویسندگان می‌گویند تحلیل موضع سخت را باید با نیازهای راهبردی آمریکا هم دید: گسترش دسترسی به تأسیسات و استقرار نظامی به تقویت حضور آمریکا در «زنجیرهٔ اول جزیره‌ها» کمک می‌کند. دولت مارکوس در ۲۰۲۳ با افزودن چهار محل توافق‌شده برای استفادهٔ نظامیان آمریکا موافقت کرد و سپس سامانهٔ موشکی تایفون در فیلیپین مستقر شد؛ به نوشتهٔ آن‌ها، کاربرد این ترتیبات از اختلاف‌های مشخص دریایی چین و فیلیپین فراتر می‌رود. تئودورو و دیگر مقام‌ها از این مسیر زمینهٔ پیشبرد تجهیزات، آموزش و همکاری دفاعی می‌گیرند و خط موردنظرشان حمایت منابع را به دست می‌آورد؛ آمریکا از تسهیل استقرار بهره می‌برد و نیروهای امنیتی فیلیپین از کمک خارجی و نفوذ سیاسی. تارریلا در همان یادداشت صریحاً نوشته است دولت‌های خارجی باید به پارلمان و افکار عمومی توضیح دهند چرا از فیلیپین حمایت می‌کنند و تصاویر دریایی می‌تواند استدلال فراهم کند. به گفتهٔ نویسندگان، پایین آوردن لحن ممکن است مبنای افکار عمومی برای جلب حمایت خارجی را تضعیف کند.
سارا دوترته و انتخابات ۲۰۲۸
نویسندگان می‌افزایند در پس بیانیه ممکن است تعارض منافع سیاسی عمیق‌تری نیز باشد. سارا دوترته، دختر رئیس‌جمهور پیشین، در ۲۰۲۲ همراه مارکوس در انتخابات شرکت کرد و پس از خروج از کابینه در ۲۰۲۴ به تقابل علنی با او رسید. او اخیراً در هنگ‌کنگ در دیدار با فیلیپینی‌های مقیم خارج بر فاصلهٔ توان نظامی چین و فیلیپین تأکید کرد و خواستار حل اختلاف از راه دیپلماسی و مذاکره شد. تارریلا سپس او را به داشتن «ذهنیت شکست‌طلبانه» متهم کرد. این رقابت به نوشتهٔ آن‌ها تا انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت: سارا در فوریهٔ امسال اعلام کرد نامزد می‌شود و مارکوس گفته است از جانشین خود برای کسب ریاست‌جمهوری حمایت خواهد کرد. تارریلا در یادداشت خود مستقیماً از انتخابات ۲۰۲۸ سخن گفته و معتقد است توقف افشای درگیری‌های دریایی ممکن است به سود شخصیت‌های سیاسی دوستدار پکن تمام شود. به نظر نویسندگان، تداوم بازنشر اختلاف دریایی برای شکل دادن به ارزیابی نامزدهای آینده نیز به کار گرفته می‌شود.
اجلاس آسه‌آن؛ «خموش‌کردن» موقت یا قید پایدار
به روایت مقاله، وزارت خارجهٔ چین در ۱۱ نوامبر اعلام کرد لی چیانگ، نخست‌وزیر چین، به دعوت مارکوس، رئیس دوره‌ای آسه‌آن، ۱۵ و ۱۶ نوامبر برای شرکت در بیست‌ونهمین نشست رهبران چین و آسه‌آن به مانیل می‌رود. فیلیپین امسال ریاست دوره‌ای آسه‌آن را دارد و اواسط نوامبر میزبان نشست‌های مرتبط در مانیل است. به نوشتهٔ نویسندگان، طرف فیلیپینی پیش‌تر گفته بود مارکوس انتظار حضور لی چیانگ را دارد و بیانیهٔ وزارت خارجه نیز تماس وزیران خارجه را با تلاش برای ثبات روابط دوجانبه در آستانه و پس از اجلاس پیوند داده است؛ پرهیز از آنکه جدل علنی دیپلماسی اجلاس را مختل کند، ملاحظهٔ عملی وزارت خارجهٔ فیلیپین است. آن‌ها می‌پرسند با نزدیک شدن اجلاس، آیا این بیانیه تنها «خموش‌کردنی» مرحله‌ای پیش از نشست است یا می‌تواند به قیدی مستمر میان دستگاه‌ها تبدیل شود؛ پاسخ را هنوز باید در یکدست ماندن اقدامات بعدی دید. این امر، به گفتهٔ آن‌ها، هم میزان اعتبار باقی‌ماندهٔ دیپلماسی فیلیپین در قبال چین را تعیین می‌کند و هم به این مربوط است که آیا دو کشور می‌توانند کانال گفت‌وگو را حفظ کنند و برای کاهش تنش منطقه‌ای فضای عملی باقی بگذارند.
