چتم‌هاوس: صحنهٔ اِیپک در دست چین است، اما شاید شتاب با ژاپن باشد

به گزارش ۲۴، به نقل از چتم‌هاوس، شیهوکو گوتو، پژوهشگر وابستهٔ برنامهٔ آسیا-پاسیفیک این مؤسسه، در مطلب ۱۳ نوامبر با عنوان «صحنهٔ اپک در دست چین است. اما شاید شتاب با ژاپن باشد» می‌نویسد پیامی که پکن امیدوار است در میزبانی نشست همکاری اقتصادی آسیا-پاسیفیک در ۱۸ و ۱۹ نوامبر جا بیندازد این است که «قرن آسیا فرا رسیده و چین رهبر آینده‌نگر آن است». به گفتهٔ او تاریخ خروج چین از فقر با سرعتی خیره‌کننده «چیزی کم از شگفت‌انگیز ندارد». با این حال در ایندو-پاسیفیک «کسری اعتماد» وجود دارد و پکن خود را هژمون بلامنازع منطقه تثبیت کرده است. چشم‌انداز رشد در تازه‌ترین برنامهٔ پنج‌ساله، به روایت او، این است که چین تا ۲۰۳۰ در فناوری پیشرفته پیشگام جهان شود؛ اما در میان کشورهای منطقه نگرانی هست که این به معنای بهره‌برداری بیشتر پکن از برتری‌اش و تشدید «جنگ اقتصادی جهانی» باشد.

انتظار پایین از اپک و نشست محتمل سه‌جانبه

گوتو می‌نویسد انتظارها از گردهمایی‌هایی چون اپک و نشست آسه‌آن در فیلیپین که پیش از آن برگزار می‌شود پایین است و امکان نمایش وحدت، چه رسد به برنامهٔ اقدام جمعی، «بعید» به نظر می‌رسد، به‌ویژه چون چین «به بهره‌گیری از گلوگاه‌هایی که بر اقتصاد جهانی دارد ادامه خواهد داد». در عوض توجه بیشتر به دیدارهای حاشیه خواهد بود، از جمله «یک نشست سه‌جانبهٔ محتمل» میان ترامپ، شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین. «انتظار می‌رود» این گفت‌وگوها بر جنگ ایران و عاری‌سازی هسته‌ای متمرکز شود. به گفتهٔ او دستیابی به پیشرفتی در جنگ با استقبال گسترده روبه‌رو می‌شود، چون درد اقتصادی ناشی از افزایش قیمت انرژی کشورهای جنوب شرق و جنوب آسیا، از جمله ویتنام، را سخت آسیب زده است. نگرانی زیربنایی منطقه اما این خواهد بود که جابه‌جایی روابط آمریکا، چین و روسیه چالش‌های موجودشان را تشدید کند. چین برای همهٔ کشورهای منطقه رابطه‌ای ضروری باقی می‌ماند، اما به نوشتهٔ گوتو «ممکن است» کلید مسیر همکاری برای حل چالش‌های ایندو-پاسیفیک در دست ژاپن باشد.

تکامل راهبرد «ایندو-پاسیفیک آزاد و باز» و اعتماد

او سه دلیل اصلی برمی‌شمرد که ژاپن «می‌تواند» نقش محرک همکاری را ایفا کند. نخست، راهبرد «ایندو-پاسیفیک آزاد و باز» (FOIP) توکیو با واقعیت راهبردی تازه تطبیق یافته و به رویکردی عمل‌گرا و نتیجه‌محور گرایش پیدا کرده است. به روایت او سانائه تاکائیچی، نخست‌وزیر ژاپن، در سخنرانی مه ۲۰۲۶ در دانشگاه ملی ویتنام بار دیگر بر نظم اقتصادی قاعده‌مند تأکید کرد و در عین حال گفت چگونه ژاپن می‌خواهد این راهبرد را با نیازهای فوری و عملی ویتنام و دیگر کشورهای منطقه روزآمد کند؛ از جمله زیرساخت اقتصادی «برای عصر هوش مصنوعی» چون کابل‌های زیردریایی و ارتباطات ماهواره‌ای برای ایجاد «دالان دیجیتال FOIP»، تقویت امنیت انرژی در قالب مشارکت ۱۰ میلیارد دلاری «تاب‌آوری گستردهٔ انرژی و منابع آسیا» (POWERR Asia) که توکیو آن را در همکاری با بانک جهانی گسترش می‌دهد، و ابتکار «هم‌آفرینی آسه‌آن و ژاپن برای هوش مصنوعی». دوم، ژاپن به یکی از مورداعتمادترین و از نظر سیاسی باثبات‌ترین کشورها در ایندو-پاسیفیک بدل شده است. در تازه‌ترین نظرسنجی «وضعیت جنوب شرق آسیا»، ژاپن برای هشتمین سال پیاپی از سوی پاسخ‌دهندگان در ۱۰ کشور آسه‌آن مورداعتمادترین قدرت بزرگ ارزیابی شده و «نزدیک ۶۶ درصد» آن را ذی‌نفع مسئولی می‌دانند که کار درست را برای صلح و رفاه جهانی انجام می‌دهد.

تعهد به حضور آمریکا؛ محدودیت‌ها و نقش «گردآورنده»

سوم، به نوشتهٔ گوتو، ژاپن به تداوم حضور آمریکا در ایندو-پاسیفیک، از جمله در تجارت، متعهد مانده است. او می‌گوید پیوستن آمریکا به چارچوبی چندجانبه چون پیمان جامع و پیشرفتهٔ مشارکت ترانس‌پاسیفیک (CPTPP) «بسیار نامحتمل» است، حتی پس از آن‌که کنگرهٔ جدید با اکثریت دموکرات سوگند بخورد؛ اما آمریکا همچنان تنها کشوری است که فناوری پیشرفته و سرمایهٔ مالی برای رقابت رودررو با چین را دارد و شریک حیاتی امنیت اقتصادی منطقه باقی می‌ماند. در عین حال ژاپن نمی‌تواند به‌تنهایی منافع واگرای ایندو-پاسیفیک را آشتی دهد و در داخل بر سر میزان ایفای نقش رهبری، با توجه به محدودیت‌های مالی‌اش، بحث سیاسی هست. به گفتهٔ او ژاپن آشکارا نه با وزن اقتصادی چین هم‌سنگ است و نه با آتشبار فناورانه و مالی آمریکا، و اعتمادی که در جنوب شرق آسیا دارد «لزوماً» به رهبری ترجمه نمی‌شود. با این حال آنچه توکیو عرضه می‌کند شریکی است که «بدون مطالبهٔ وفاداری» نتیجهٔ ملموس می‌دهد. گوتو نتیجه‌گیری می‌کند که ژاپن خود را نه رهبر منطقه، بلکه «گردآورنده‌ای» معرفی می‌کند که ایندو-پاسیفیک بیش از پیش به آن نیاز دارد.