ارزیابی شش کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا از نشست سهجانبهٔ شنجن؛ دوشی: پکن تنشزدایی را «مکثی تاکتیکی» میداند
به گزارش ۲۴ به نقل از شورای روابط خارجی آمریکا، در ارزیابی بیشتر شش کارشناس این اندیشکده، نشست سهجانبهٔ شنجن تصویری پرقدرت ساخت اما محتوای چندانی نداشت؛ راش دوشی میگوید پکن تنشزدایی کنونی با واشنگتن را «مکثی تاکتیکی» میداند، نه ثبات راهبردی واقعی.
به گزارش ۲۴ به نقل از شورای روابط خارجی آمریکا (CFR)، این اندیشکده در یادداشتی مشترک (۱۹ نوامبر) دیدگاه شش کارشناس خود را دربارهٔ نخستین نشست سهجانبهٔ رهبران آمریکا، چین و روسیه در شنجن، در حاشیهٔ اجلاس اپک، منتشر کرد. در ارزیابی بیشتر این کارشناسان، نشست تصویری پرقدرت ساخت اما محتوای چندانی نداشت؛ راش دوشی میگوید پکن تنشزدایی کنونی با واشنگتن را «مکثی تاکتیکی» میداند، نه ثبات راهبردی واقعی.
مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی، بخش خود را «هیاهوی بسیار برای هیچ، دستکم فعلاً» نامیده است. به نوشتهٔ او، اشارهها به «یالتا ۲.۰» اغراقآمیز بود و اوکراین و تایوان نه سر میز بودند و نه «در منو». او میگوید «ظاهر بر محتوا مقدم شد» و پرسش این است که آیا این «سهگانه» دوام میآورد و، دستکم در دوران این دولت، به سازوکاری اساسیتر تبدیل میشود یا نه. فرومن سفر ترامپ به مانیل را برای جایگاه آمریکا در جهان «احتمالاً پیامدسازتر» میداند. در آن سفر توافقهای تجاری با فیلیپین و تایلند پیش رفت و در نخستین نشست کواد (آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن) در دور دوم ترامپ، توافقهایی برای تأمین زنجیرههای مواد معدنی حیاتی به دست آمد. به گفتهٔ او، با پیامدهای «ماجرای انویدیا» و انتخابات میاندورهای که راهبرد آمریکا در قبال چین را بازتنظیم کرده، این پرسش باز است که آیا آتشبس تجاری شکننده در خطر است؛ شی «ممکن است» در واکنش به اجرای سختگیرانهتر کنترل تراشهها، محدودیتهای عناصر کمیاب خاکی یا دیگر زنجیرههای تأمین را تشدید کند.
راش دوشی، عضو ارشد «سی. وی. استار» در مطالعات آسیا و مدیر «ابتکار راهبرد چین» در این شورا، مینویسد تصویر شی جینپینگ در مرکز سالنی بزرگ، در میان رؤسای جمهور آمریکا و روسیه که خود آنها را گرد آورده بود، برای بیشتر ناظران نشانهٔ آن بود که جهان بیش از پیش حول قدرت و ترجیحات پکن میچرخد. این تصویر برای متحدان آمریکا نگرانکننده بود، چون نشان میداد واشنگتن تعامل با دیگر قدرتهای بزرگ را بر شرکای خود مقدم میدارد. به گفتهٔ او، نشست سهجانبه دو برابر نشست کواد ترامپ در مانیل، که دو روز پیشتر برگزار شده بود، طول کشید.
دوشی میگوید این هزینههای نمادین با دستاورد واقعی جبران نشد: بیانیه مهمترین مسائل، مانند اوکراین و ایران، را کنار گذاشت و دیدار دوجانبهٔ ترامپ و شی هم پیشرفت چندانی، بهویژه دربارهٔ انقضای آتشبس تجاری در ژانویه، نداشت. به نوشتهٔ او، پکن برخلاف شروط آتشبس عرضهٔ عناصر کمیاب را محدود کرده و کنگرهٔ جدید آمریکا بیشتر به مهار رویکرد سازشکارانهٔ ترامپ و فشار برای کنترل صادرات پس از «رسوایی انویدیا» گرایش دارد. او میافزاید پکن در یک سال گذشته از این فرصت بهتر از واشنگتن استفاده کرده است: عرضهٔ عناصر کمیاب را محدود کرده، رژیم کنترل صادرات خود را سختتر کرده، گلوگاههای دیگران را برای فشار آوردن نقشهبرداری کرده و اجبار علیه ژاپن و فیلیپین را تشدید کرده است. به گفتهٔ دوشی، شی «ممکن است» با این تصور که دستش قویتر شده از شنجن برود، اما با بالا گرفتن تنشها ممکن است بهزودی با طرفی روبهرو شود که جا و دلیل کمتری برای ادامهٔ کوتاه آمدن دارد.
توماس گراهام، عضو برجستهٔ «هنری کیسینجر» در این شورا، میگوید پوتین آنچه میخواست به دست آورد: عکسی تنها با رهبران «دو ابرقدرت واقعی جهان». این عکس روسیه را بهعنوان قدرتی بزرگ و او را بهعنوان رهبری جهانی تأیید کرد و، همراه با عکس دستهجمعی با بیست رهبر دیگر، نشان داد تلاش اروپاییها برای منزوی کردن دیپلماتیک روسیه شکست خورده است. اما به گفتهٔ گراهام، شی روشن کرد پوتین همتراز او یا ترامپ نیست: شی برخلاف رهبر آمریکا، شخصاً در فرودگاه به استقبال پوتین نرفت. بیانیه همچنین دربارهٔ جنگ روسیه و اوکراین، موضوعی که پوتین در اصل برای گفتوگو پیشنهاد کرده بود، چیزی نگفت.
لیانا فیکس، عضو ارشد امور اروپا، مینویسد نشست جایگاه روسیه را بهعنوان قدرتی بزرگ همتراز آمریکا و چین ارتقا داد، در حالی که نتیجهٔ واقعی اندکی داشت؛ و مایهٔ آسودگی اروپاییها این بود که بیانیه امتیازی دربارهٔ اوکراین یا امنیت اروپا در بر نداشت. به گفتهٔ او، امیدوارکنندهترین نتیجه «ممکن است» تعهد به گفتوگو دربارهٔ کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از اشاعهٔ سلاح هستهای باشد؛ آمریکا مدتها خواسته بود چین با توجه به زرادخانهٔ رو به گسترشش در گفتوگوهای کنترل تسلیحات حضور داشته باشد، خواستهای که چین پیشتر رد میکرد. او میگوید «کاهش خطرات هستهای» با کنترل تسلیحات هستهای فاصلهٔ زیادی دارد، «اما همچنان خوشایند است».
ارین دی. دامباکر، عضو ارشد امنیت هستهای «استانتون» و مدیر برنامهٔ دفاع و امنیت ملی، یادآوری میکند که عبارت «نمیتوان در آن پیروز شد و هرگز نباید آن را جنگید» پیشتر در ۱۹۸۵ از سوی آمریکا و شوروی و در ۲۰۲۲ از سوی پنج عضو دائم شورای امنیت تکرار شده و اکنون در ۲۰۲۶ دوباره تکرار شد. به گفتهٔ او، چون آمادهسازی جدی در سطوح پایینتر انجام نشده بود، تنها بیانیهٔ معنادار هستهای همین تکرار جملهای قدیمی بود؛ این «با کنترل تسلیحات معنادار فاصلهٔ زیادی دارد»، اما «پیشپرداختی معقول برای ثبات» است. او مینویسد ترامپ نگران ایران است، اما پوتین و شی متحدان آمریکا را در نظر دارند: نمیخواهند آلمان، ژاپن، لهستان یا کرهٔ جنوبی، در صورت از میان رفتن تعهدات دفاعی آمریکا، به ساخت زرادخانهٔ هستهای فکر کنند.
کریس مکگوایر، عضو ارشد امور چین و فناوریهای نوظهور، میگوید سفر ترامپ به چین بعید است به گشایش تجاری بزرگتری بینجامد «و نباید هم بینجامد»، چون با توانمندتر شدن سریع هوش مصنوعی، نگرانیهای امنیت ملی پشت تنشهای فناورانه رو به افزایش است. به تعبیر او، دو کشور از پایبندی به آتشبس تجاری بوسان سخن میگویند اما «همزمان زیر میز به هم لگد میزنند»: صادرات عناصر کمیاب چین به آمریکا و متحدانش همچنان پایین است و چین کنترلهای صادراتی تازهای بر محصولاتی مانند پهپاد، هوش مصنوعی و تجهیزات تولید خورشیدی اعمال میکند؛ آمریکا هم روز دوشنبه برای بستن خلأهایی اقدام کرد که به گفتهٔ او به چین امکان دسترسی سالانه به دهها میلیارد دلار از پیشرفتهترین تراشههای هوش مصنوعی را میداد، از جمله قاچاق از طریق جنوب شرق آسیا و اجارهٔ دسترسی به تراشههای ممنوع. او به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی میافزاید چین «ممکن است» تلافی جدی نکند، چون علناً گفته در قاچاق تراشه نقشی ندارد.
در بخش «آنچه باید دنبال کرد»، این یادداشت به دیدار دوبارهٔ ترامپ و شی در نشست گروه ۲۰ در میامی (۱۴ و ۱۵ دسامبر، در استراحتگاه دورال ترامپ؛ انتظار میرود شی شرکت کند و پوتین دعوت شده اما حضورش روشن نیست)، پایان آتشبس تجاری آمریکا و چین در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۷، و نقش احتمالی روسیه و چین در مسئلهٔ ایران اشاره میکند: به گفتهٔ مقامهای آمریکایی، ترامپ قصد داشت جنگ را مطرح کند، اما نگفتند چه نقشی، اگر نقشی باشد، از مسکو یا پکن خواسته میشود.