ریاضیات تشکیل دولت: هدف آیزنکوت و «تله» لیبرمن

کمتر از دو هفته از روز انتخابات گذشته و دیشب، شنبه‌شب، اسحاق هرتزوگ رئیس‌جمهور اعلام کرد که مأموریت تشکیل دولت را به گادی آیزنکوت، رئیس حزب «یاشار»، خواهد سپرد. آیزنکوت اگرچه اکثریت روشنی از ۶۷ توصیه‌کننده را در برابر تنها ۴۶ توصیه‌کننده برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، به دست آورده است، اما ریاضیات تشکیل دولت بسیار پیچیده‌تر خواهد بود: ۱۹ توصیه‌کننده از احزاب عرب به رئیس‌جمهور اعلام کردند که از آیزنکوت حمایت می‌کنند، اما انتظار نمی‌رود بخشی از دولت یا ائتلاف باشند؛ دست‌کم نه از داخل.

هدف اصلی آیزنکوت تشکیل دولتی بر پایه ۴۸ کرسی «بلوک تغییر» است؛ دولتی که او آن را «دولت اضطراری ملی» می‌نامد. از دید او معنای این عبارت این است که زمان در حال از دست رفتن است و باید در سریع‌ترین زمان ممکن دولتی تشکیل و بنیامین نتانیاهو از نخست‌وزیری کنار گذاشته شود. آیزنکوت در ادامه قصد دارد دولت را با پیوستن احزاب حریدی - به‌ویژه «یهودیت متحد توراتی» - گسترش دهد، اما از سوی شرکای خود در بلوک با دردسر قابل‌توجهی روبه‌رو خواهد شد. کسی که در بلوک تغییر لحن غالب را تعیین می‌کند و تا حد زیادی دستور کار سیاسی را مشخص می‌کند، آویگدور لیبرمن، رئیس «اسرائیل بیتنو»، است که چند شرط مطرح کرده و عملاً مأموریت تشکیل دولت را تقریباً ناممکن کرده است.

دو روز پیش، لیبرمن در پستی جنجالی تمام کارت‌های خود برای تشکیل دولت را رو کرد؛ قابل توجه ترین آن اما، مشارکت احزاب حریدی در دولت بود، برخلاف همه وعده‌های انتخاباتی او.

لیبرمن نوشت: «باید جلوی ویرانی معبد سوم را بگیریم. نتایج انتخابات همه ما را ملزم می‌کند مسیرمان را دوباره محاسبه کنیم و بفهمیم که گزینه‌های خوب یا راه‌حل‌های جادویی پیش روی ما وجود ندارد».

او اعلام کرد که اسرائیل بیتنو علیه تشکیل دولت اقلیت رأی خواهد داد و توضیح داد: «دولت اقلیت مدت بسیار کمتری دوام خواهد آورد و در پایان آن، نتانیاهو با ۷۰ کرسی برای چهار سال دیگر بازخواهد گشت و از آنجا راه تا ویرانی معبد سوم کوتاه خواهد بود».

لیبرمن در سخنانش سه خط قرمز برای تشکیل دولت تعیین کرد: پایان دوران نتانیاهو؛ نباید به انتخابات دیگری کشیده شد؛ و نباید دولتی تشکیل شود که به رأی ممتنع فهرست مشترک و رعام متکی باشد.

سپس بمب سیاسی خود را منفجر کرد: «در تمام موضوعات دیگر، می‌توان و باید انعطاف نشان داد و مصالحه کرد. این شامل مسئله قانون سربازی نیز می‌شود. برای من دردناک است و می‌دانم برای بسیاری دیگر هم دردناک است».

پس با وجود همه محدودیت‌هایی که لیبرمن تعیین کرده، چگونه می‌توان دولت و ائتلاف تشکیل داد؟

لیبرمن توضیح داد: «باید حداکثر تلاش را برای تشکیل ائتلافی ۶۱ نفره، بدون فهرست مشترک و رعام، انجام داد. پس از تشکیل آن، به احتمال زیاد می‌توان سه یا چهار عضو دیگر کنست از لیکود را هم به آن اضافه کرد».

هفته گذشته در یدیعوت آحارونوت درباره «گزینه حریدی» که آیزنکوت در حال بررسی آن است گزارش شد. ظاهراً این گزینه مورد قبول همه رهبران بلوک تغییر است، اما مسئله این است که با وعده روشن آنها برای تصویب یک قانون واقعی سربازی چه باید کرد، نه قانونی برای فرار از خدمت که ائتلاف فعلی قصد تصویبش را داشت.

در «یهودیت متحد توراتی» لحن‌ها مثبت است. ارزیابی این است که اگر یهودیت متحد توراتی به دولت بپیوندد، شاس نیز بعداً خواهد آمد.

بنابراین برنامه آیزنکوت این است که در سریع‌ترین زمان ممکن دولتی بر پایه چهار حزب بلوک تغییر سوگند یاد کند و سپس هر حزب و هر عضو کنستی را که با چهار اصل بنیادینی که آیزنکوت منتشر کرده موافق باشد، به آن اضافه کند:

به‌رسمیت شناختن دولت اسرائیل به‌عنوان کشوری یهودی و دموکراتیک؛ پذیرش ارزش‌های اعلامیه استقلال؛ الزام خدمت برای همه - نظامی، ملی و مدنی؛ و به‌رسمیت شناختن حماس به‌عنوان یک سازمان تروریستی و تعهد به برچیدن قدرت نظامی و حکومتی آن.

آیزنکوت همچنین مدعی شده که در مذاکرات ائتلافی پیشرفت قابل‌توجهی حاصل شده است.

یکی از ارزیابی‌ها این است که پشت صحنه، میانجی‌هایی میان لیبرمن و احزاب حریدی فعالیت می‌کنند تا اتحاد قدیمی میان لیبرمن و حریدی‌ها از حدود دو دهه پیش دوباره احیا شود. یکی از نام‌هایی که مطرح شده، موشه لئون، شهردار اورشلیم است که هم به حریدی‌ها و هم به لیبرمن بسیار نزدیک است. لئون در واکنش اعلام کرد که میان دو طرف میانجیگری نمی‌کند.

و آیزنکوت چگونه موضع تقابلی‌ای را که لیبرمن مطرح کرده حل می‌کند؟

آیزنکوت مدعی است همه رهبران بلوک با یکدیگر هماهنگ هستند. با این حال، لیبرمن چالشی مهم پیش روی او قرار داده است: بدون احزاب عرب، حتی از بیرون دولت، و بدون گزینه تشکیل دولت اقلیت.

آیزنکوت هیچ قصدی برای برهم زدن روابطش با لیبرمن ندارد، اما پیامی غیرمستقیم برای او فرستاده است:

«هر کسی که به دلایل شخصی و غیرموضوعی تلاش کند تشکیل دولت را فرسایشی کند یا آن را ناکام بگذارد، در تاریخ به‌عنوان کسی به یاد آورده خواهد شد که نتوانست در اندازه این لحظه ظاهر شود و برای نجات اسرائیل در زمان اضطرار اقدام نکرد».