پژوهشگر چینی: پکن برای مهار ایران انگیزه دارد، اما ابزارش را ندارد
یک پژوهشگر چینی مینویسد چین برای مهار ایران دلیل دارد، اما کاهش تجارت با ایران و قدرت گرفتن تندروها در تهران اهرم پکن را محدود کرده است.
به گزارش ۲۴ به نقل از بنیاد رزا لوکزامبورگ، یانگ شیائوتونگ، پژوهشگر اندیشکدهٔ «Horizon Insights Centre» در پکن که بر روابط چین با خاورمیانه و شمال آفریقا تمرکز دارد، در تحلیلی که ۲۰ نوامبر منتشر شد، مینویسد چین برای مهار ایران دلیل دارد، اما کاهش تجارت با ایران و قدرت گرفتن تندروها در تهران اهرم پکن را محدود کرده است.
به نوشتهٔ او، ماه گذشته اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از چین خواست به «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) علیه ایران بپیوندد؛ کارزاری که نهفقط ایران بلکه شرکای تجاری آن را هم تحریم میکند تا ایران را به میز مذاکره بازگرداند، و چین بهعنوان بزرگترین شریک تجاری ایران ناگزیر در معرض این تحریمها قرار میگیرد.
یانگ میگوید این اولتیماتوم «یا با ما یا علیه ما» به مذاق پکن خوش نیامد و سخنگوی وزارت خارجهٔ چین گفت «چین همهٔ اقدامات لازم را برای حفاظت از حقوق و منافع خود انجام خواهد داد»؛ به تعبیر او، چینی که اکنون میتواند رودرروی آمریکا بایستد، تمایلی به زیر فشار رفتن ندارد.
منافع چین در خلیج فارس
با این حال او میپذیرد که بسنت در یک نکته حق دارد: چین حدود نیمی از نفت وارداتیاش را از کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس میخرد و به باز ماندن تنگهٔ هرمز و پایان حملات ایران به این کشورها علاقهٔ روشنی دارد؛ بهویژه که به نوشتهٔ او حوثیهای تحت حمایت ایران اکنون بابالمندب، تنها مسیر جایگزین عربستان برای هرمز، را تهدید میکنند و حملات اوکراین به زیرساخت نفتی روسیه هم ضربهٔ دیگری به واردات نفت چین زده است.
اما به گفتهٔ او پکن قصد ندارد کنار واشنگتن بایستد، هم بهخاطر آنکه تحریمهای یکجانبه و صلاحیت فراسرزمینی آمریکا را نمیپسندد و هم بهخاطر آنکه تهران هشدار داده هر کشوری که آن را تحریم کند دشمن تلقی میشود؛ و برای پکن دیپلماسی، نه تحریم اقتصادی یا جنگ، تنها گزینهٔ عملی برای پایان دادن به جنگ است. او بهعنوان نمونه مینویسد چین قطعنامهٔ پیشنهادی بحرین از طرف کشورهای خلیج فارس برای بازگشایی تنگهٔ هرمز را وتو کرد، از این نگرانی که بندهای مربوط به اسکورت مسلحانه سوءاستفاده شود و راه را برای استفادهٔ قانونی دیگر کشورها از زور علیه ایران باز کند.
«نه نبود انگیزه، بلکه نبود ابزار»
نویسنده میگوید از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، پکن زیر فشار غرب و کشورهای خلیج فارس برای میانجیگری فعالتر بوده، اما با حمایت از میانجیهایی چون پاکستان، قطر و عمان جنگ را از خود دور نگه داشته و از ورود معنادار خودداری کرده است؛ «نه به خاطر نبود انگیزه، بلکه به خاطر نبود ابزار».
به نوشتهٔ او، پیش از جنگ چین ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران را میخرید و این نفت با انتقال کشتی به کشتی در نقاط از پیش تعیینشده در خلیج فارس، تنگهٔ مالاکا یا دریای عمان توسط کشتیهای عمانی، مالزیایی یا اندونزیایی، مبدأ ایرانیاش پوشانده میشد و به پالایشگاههای کوچک خصوصی چین موسوم به «پالایشگاههای قوری» میرسید.
اما به گفتهٔ این پژوهشگر، پس از جنگ واردات نفت ایران به چین سقوط کرده و نرخ کارکرد این پالایشگاهها ۵۰ درصد افت کرده و به پایینترین سطح نُه سال اخیر رسیده است؛ او این را به بستن تنگهٔ هرمز از سوی ایران، «شمشیری دولبه» که هم دشمنان و هم متحدان را متأثر میکند، و محاصرهٔ آمریکا نسبت میدهد. نتیجه به گفتهٔ او این است که توصیههای مکرر پکن به تهران برای بازگشت به مذاکره بیپاسخ مانده است.
قدرت گرفتن تندروها
عامل دوم از نگاه یانگ، به قدرت رسیدن تندروهاست. به نوشتهٔ او تلاش اولیهٔ آمریکا برای تغییر نظام نتیجهٔ معکوس داد و حملات آمریکا که غیرنظامیان ایرانی را کشت و زیرساختها را ویران کرد، راه را برای تندروها هموار کرد.
او مدعی است رهبر انقلاب، آیتالله سید مجتبی خامنهای، میان افکار عمومی خواهان تلافی و تندروهای داخل حکومت که خواهان مواضع حداکثری در مذاکرهاند قرار دارد و با وجود تثبیت جایگاهش نمیتواند در مذاکره انعطاف نشان دهد؛ به ادعای او انتصاب شش چهرهٔ قدیمی تندرو در رأس ارتش، سپاه، نیروی دریایی سپاه و بسیج نشان میدهد ایران برای رویارویی طولانی آماده میشود، نه برای بازگشت به میز مذاکره.
به گفتهٔ یانگ، پکن از ترس نگاه «حاصلجمع صفر» تهران فاصله گرفته است: نمایندهٔ چین در مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای، هه وی، عضو حزب کمونیست نیست و ریاست یکی از احزاب کوچک غیرکمونیست چین را دارد؛ هرچند در همین متن آمده که اهمیت دیپلماتیک این انتخاب بدون اطلاعات بیشتر دربارهٔ تشریفات چین و سطح نمایندگی در رویدادهای مشابه روشن نیست. همچنین دکتر وانگ جین، استاد دانشگاه شمالغرب در شیآن، به بنیاد رزا لوکزامبورگ گفته با وجود دعوت دولت ایران، از حضور در مراسم منع شده است.
«تنها امید جهان برای مذاکره»
با این همه، یانگ پکن را «تنها امید جهان برای مذاکره» در این درگیری میداند. به گفتهٔ او فروپاشی تفاهمنامهٔ اسلامآباد و بیاعتنایی تهران به هشدارهای اسلامآباد نشان میدهد میانجیهای فعلی، عمانی یا پاکستانی، در تهران و واشنگتن احترام چندانی ندارند و فقط پکن، که سه سال پیش ریاض و تهران را آشتی داد، توان میانجیگری دارد.
اما به نوشتهٔ او فعلاً پکن باید صبر کند تا جنگ مسیرش را طی کند و این یعنی درد و رنج بیشتر برای مردم عادی در سراسر جهان؛ و تا وقتی دو طرف به میل خود پای میز مذاکره نیایند، هیچکس، «حتی پکن»، کار چندانی نمیتواند بکند.
او در پایان مینویسد عربستان با وجود حملات مکرر ایران بیشتر خویشتنداری را به تلافی ترجیح داده، هیئتی بدون دعوت به مراسم تشییع آیتالله خامنهای فرستاده و ایران را به پیوستن به «توافق دفاع مشترک مکه» دعوت کرده است؛ و در خاورمیانهٔ پس از «صلح آمریکایی»، امنیت پایدار بر احترام متقابل، همزیستی مسالمتآمیز و گفتوگو استوار است، نه سلطه.