رئیس پژوهشکدهٔ اقتصاد انرژی گروه نفت فراساحلی چین: تجارت جهانی نفت پس از جنگ آمریکا، رژیم صهیونیستی و ایران به سوی «حلقههای معامله بر اساس اردوگاهها» میرود
به گزارش ۲۴ به نقل از دانشکدهٔ مالی ووداکوی دانشگاه چینگهوا، وانگ جن، معاون اقتصاددان ارشد گروه نفت فراساحلی چین (CNOOC)، میگوید تجارت جهانی نفت پس از جنگ آمریکا، رژیم صهیونیستی و ایران از «قیمتگذاری یکپارچه در یک استخر بزرگ» به سوی «تعیین حلقههای معامله بر اساس اردوگاهها» میرود.
به گزارش ۲۴ به نقل از دانشکدهٔ مالی ووداکوی دانشگاه چینگهوا، وانگ جن، معاون اقتصاددان ارشد گروه نفت فراساحلی چین (CNOOC) و دبیر کمیتهٔ حزب و رئیس پژوهشکدهٔ اقتصاد انرژی این گروه، در سخنرانی ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ در «مجمع پنجاهنفرهٔ حکمرانی اقتصاد جهانی» در این دانشکده، با عنوان «شوک و بازسازی بازار جهانی انرژی در پی جنگ آمریکا، رژیم صهیونیستی و ایران»، گفت بزرگترین تفاوت این جنگ که ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ آغاز شد با درگیریهای پیشین خاورمیانه این است که تنگهٔ هرمز برای نخستین بار با «محاصرهٔ واقعی» روبهرو شد.
به گفتهٔ او این آبراه که در باریکترین نقطه تنها ۳۳ کیلومتر عرض دارد، حدود یکچهارم حمل دریایی نفت خام و فرآوردههای نفتی و نزدیک به یکپنجم تجارت گاز طبیعی مایع جهان را بر دوش دارد و در دورهٔ درگیری، تردد کشتیها در اوج بیش از ۹۰ درصد کاهش یافت. عراق و کویت تقریباً راه دیگری ندارند، خط لولهٔ شرق–غرب عربستان و خط لولهٔ دوربرگردان امارات روی هم تنها حدود ششدهم ظرفیت را جایگزین میکنند و این مسیرهای جایگزین هم به دلیل تهدید نیروهای مسلح حوثی در تنگهٔ بابالمندب آسیبپذیرند.
چهار تغییر برجسته
وانگ شوک را در چهار تغییر برجسته خلاصه کرد: نخست، کسری عرضه بیسابقه است و آژانس بینالمللی انرژی معتقد است کاهش عرضهٔ این دور از مجموع همهٔ بحرانهای چند دههٔ گذشته بیشتر است؛ دوم، هدف شوک به آسیا تغییر کرده، چون حدود ۸۰ درصد نفت خام صادراتی از تنگه به آسیا میرود؛ جنوب و جنوب شرق آسیا با ذخایر ضعیف کمترین تابآوری را دارند و ژاپن و کره با ذخایر راهبردی ۲۶۰ روز و بیش از ۲۰۰ روز وضع نسبتاً آسودهتری دارند.
سوم، آمریکا از واردکنندهٔ خالص به صادرکنندهٔ خالص تبدیل شده و «بزرگترین ذینفع» است، اما قیمت بنزین که مدتهاست بالای ۴ دلار در هر گالن مانده، به حساسترین متغیر سیاست داخلی آن تبدیل شده است؛ چهارم، کشتیرانی و بیمه همزمان آسیب دیدهاند و کرایهٔ نفتکش از حالت عادی ۲ دلار در هر بشکه زمانی تا ۳۰ دلار جهش کرد.
به گزارش دانشکده، قراردادهای آتی برنت زمانی تا ۱۲۶ دلار و نفت نقدی دبی به بیش از ۱۶۰ دلار رسید و گاز طبیعی مایع افزایش بیشتری داشت. تولیدکنندگان خاورمیانه به دلیل اختلال در صادرات ناچار به کاهش تولید شدند، اوپک با سختترین چالش از زمان تأسیس روبهروست و امارات نخستین کشوری است که از آن خارج شده است. وانگ ارزیابی کرد که تجارت جهانی نفت از «قیمتگذاری یکپارچه در یک استخر بزرگ» به سوی «تعیین حلقههای معامله بر اساس اردوگاهها» میرود؛ حجم محمولههای فیزیکی برنت کوچک شده و اعتبار آن کاهش یافته و استقلال و نفوذ قراردادهای آتی نفت خام شانگهای آشکارا بالا رفته است.
پترودلار و سلطهٔ دلار
در سطح مالی، شاخص قیمت مصرفکننده در آمریکا و اروپا از حدود ۲.۵ درصد به ۳.۶ تا ۳.۸ درصد برگشته و فضای سیاست پولی انبساطی تنگ شده است. به گفتهٔ این گزارش، چهار ستون نظام پترودلار ــ وابستگی امنیتی کشورهای خلیج فارس به آمریکا، قیمتگذاری و تسویه به دلار، تقاضای جهانی نفت و نگهداری داراییهای دلاری از سوی کشورها ــ هر کدام کموبیش سست شدهاند، اما سلطهٔ دلار در کوتاهمدت بهسختی تغییر میکند: دلار ۴۹.۲۵ درصد پرداختهای جهانی، ۸۱.۹۶ درصد معاملات تأمین مالی تجاری و ۵۷ درصد ذخایر ارزی را در اختیار دارد.
منطق تازهٔ امنیت انرژی
وانگ تأکید کرد که این جنگ منطق بنیادین امنیت انرژی را از توجه به «اینکه آیا ظرفیت تولید هست» به «اینکه آیا میتوان عرضه را به دست آورد»، و از وابستگی به یک مسیر به افزونگی چندمسیره تغییر میدهد و «مثلث ناممکن» را از نو به سنجش میگذارد؛ گذار انرژی نیز بهناچار شتاب گرفته است.
به گفتهٔ او، چین به اتکای ساختار مبتنی بر زغالسنگ، ذخایر راهبردی رو به تکمیل و گسترش سریع ظرفیت نصبشدهٔ انرژیهای نو، ضربهٔ واقعیای «بهطور چشمگیری کمتر از انتظار بازار بینالمللی» دیده است. در نیمهٔ نخست امسال سهم برق زغالسنگی برای نخستین بار به زیر ۵۰ درصد رسید، نرخ برقیسازی مصرف نهایی به نزدیک ۳۰ درصد رسید و طرح کلی برنامهٔ پنجسالهٔ پانزدهم هدف ۳۵ درصد تا ۲۰۳۰ را تعیین کرده است. وانگ گفت: «چین به تثبیتکنندهٔ سمت تقاضای انرژی جهان تبدیل شده است.»
او برای آینده سه ارزیابی مطرح کرد: ساخت نظام انرژی نوین باید از ظرفیت نصبشده به برق تولیدی واقعی برسد؛ منطق توسعه باید از اتکا به منابع به خوداتکایی فناورانه تغییر کند (مواد معدنی حیاتی قیدهای ژئوپلیتیک تازهای میآورند اما قابل بازیافتاند)؛ و چین باید فعالتر در حکمرانی بینالمللی انرژی مشارکت کند.
او همچنین یادآوری کرد که اگر این جنگ نبود، بازار جهانی نفت و گاز با وجود مازاد عرضه، شاهد افت شدید سرمایهگذاری بالادستی نسبت به اوج آن بود؛ «آنچه قیمت نفت را تعیین میکند هزینهٔ تولید نیست، بلکه هزینهٔ نهایی است» و خط هزینهٔ حدود ۶۰ دلار در هر بشکهٔ نفت شیل آمریکا و نفت و گاز آبهای عمیق، تکیهگاه مهمی برای قیمت است.