«همهجا حاضر، هیچجا متعهد نیست»؛ تحلیل مرکز گفتوگوی فراآتلانتیک از «حمایت محدود» چین از ایران و انتخاب دشوار پکن در صورت دور دوم جنگ
به گزارش ۲۴ به نقل از مرکز گفتوگوی فراآتلانتیک، ادوآردو الی لونا کونتراس در یادداشتی تحلیلی مینویسد پاسخ چین به جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران را باید «حمایت محدود» توصیف کرد نه بیطرفی؛ حمایتی «در دیپلماسی پرصدا، در عرصهٔ نظامی غایب، در تجارت معاملهگرانه و محدود به خود تنگه [هرمز]».
به گزارش ۲۴ به نقل از مرکز گفتوگوی فراآتلانتیک (Transatlantic Dialogue Center)، ادوآردو الی لونا کونتراس در یادداشتی تحلیلی که ۱۹ نوامبر منتشر شد، مینویسد پاسخ چین به جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران را باید «حمایت محدود» توصیف کرد نه بیطرفی: «در دیپلماسی پرصدا، در عرصهٔ نظامی غایب، در تجارت معاملهگرانه و محدود به خود تنگه [هرمز]».
به نوشتهٔ او، چهار اصلی که شی جینپینگ در آوریل ۲۰۲۶ مطرح کرد، یعنی همزیستی مسالمتآمیز، حاکمیت ملی، احترام به حقوق بینالملل و توازن میان توسعه و امنیت، مبنای این موضع است و نفت، سرمایهگذاری و رقابت با واشنگتن حدود آن را تعیین میکند.
«تلاشی آشکار برای گرفتن صندلی سر میز»
نویسنده یادآوری میکند که در ۲ نوامبر، در حالی که واشنگتن حملات تازه به ایران را سبکسنگین میکرد، پکن یکی از پرکارترین روزهای دیپلماسی جنگی خود را رقم زد: شی جینپینگ سلطان هیثم بن طارق، سلطان عمان، را پذیرفت و گفت خلیج فارس نباید به میدان نبرد قدرتهای بزرگ تبدیل شود و وانگ یی با علی باقری کنی از شورای عالی امنیت ملی ایران دیدار کرد. به تعبیر او این «تلاشی آشکار برای گرفتن صندلی سر میز» بود.
به استدلال این تحلیل، پکن سیاست منطقهای خود را صرفاً حول تهران سامان نمیدهد، چون عربستان، امارات و قطر به چین انرژی میفروشند و در پروژههای زیرساخت، مخابرات و فناوری شریک آن هستند. چین حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم میکند و از حاکمیت ایران دفاع میکند، اما به نوشتهٔ نویسنده «دفاع از دولت ایران به معنای تعهد به بقای جمهوری اسلامی نیست».
او میگوید برخی تحلیلگران چینی پاسخهای ایران را «تلافی نمایشی» دانستهاند؛ هو شیجین بخشی از تقصیر را متوجه رهبری ایران کرده و نیو شینچون از تضادی ساختاری میان ایدئولوژی جمهوری اسلامی و ضرورتهای اقتصادی آن سخن گفته است. به گفتهٔ نویسنده، توافق ۲۵ سالهٔ ۲۰۲۱ با ارزش تقریبی ۴۰۰ میلیارد دلار پروژههای کمی به ثمر رساند و چین «لزوماً تغییر رژیم را بدترین نتیجهٔ ممکن نمیداند»؛ اولویت پکن حفظ یک دولت کارآمد است.
نویسنده از دینگ لونگ، استاد مؤسسهٔ مطالعات خاورمیانهٔ دانشگاه مطالعات بینالمللی شانگهای، نقل میکند که درخواست از چین برای فشار بر ایران به سود واشنگتن یا رژیم صهیونیستی برداشتی نادرست از سیاست خارجی چین است، و از پاتریشیا کیم، پژوهشگر مرکز چین جان ال. تورنتون در بروکینگز، نقل میکند که رهبران چین مداخلات آمریکا در خاورمیانه را منبع فرسایش واشنگتن میبینند.
«هرمز روشنترین حد حمایت از تهران است»
به نوشتهٔ این تحلیل، بیش از ۵۵ درصد واردات نفت چین در ۲۰۲۵ از خاورمیانه و نزدیک به ۱۳ درصد آن مستقیماً از ایران بوده و ذخایر راهبردی چین که بین ۱.۳ تا ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد شده، برای اختلالی کوتاه کافی است نه بستهشدن طولانی. از این رو «هرمز روشنترین حد حمایت از تهران است»: چین میتواند حملات خارجی را محکوم کند، اما بستن مسیری حیاتی برای اقتصادش را نمیپذیرد.
نویسنده میافزاید شواهد کافی برای این نتیجه که واشنگتن جنگ را صرفاً برای تضعیف پکن آغاز کرده وجود ندارد، اما تمرکز منابع آمریکا در خاورمیانه ظرفیت آن را برای هند و آرام، تایوان و ائتلافهای مهار چین کاهش میدهد.
دور دوم جنگ؛ «در شکل همان، در محتوا متفاوت»
به نوشتهٔ او، اگر پکن حمایتش را افزایش دهد، میتواند به اقداماتی مشابه آنچه در جنگ اوکراین برای روسیه به کار برد متوسل شود؛ از خرید بیشتر نفت و قطعات الکترونیکی تا پهپاد، فناوریهای دومنظوره و کمک فنی برای تقویت صنایع دفاعی ایران. او همچنین مینویسد اگر کارزار از سر گرفته شود، پاسخ اولیهٔ پکن «به احتمال زیاد» تکرار الگوی ژوئیه خواهد بود: محکومیت، دعوت همهٔ طرفها به خویشتنداری و بدون تعهد مادی.
جمعبندی نویسنده این است که واکنش چین در دور دوم «در شکل همان، در محتوا متفاوت» خواهد بود؛ رابطه با ایران احتمالاً از زبان «مشارکت راهبردی جامع» به «مشروطسازی صریح» میرود و در رابطه با آمریکا، ایران به «ابزار چانهزنی» در رقابتی بدل میشود که «مدیریت میشود، نه حل». به تعبیر او، اگر کارزار از سر گرفته شود چین باید میان «محکومکردن در اصول و تجارت در عمل» یا «گذر از پوشش سیاسی به حمایت مادی» یکی را برگزیند.