ونران جیانگ در الجزیره: بزرگترین قدرت شی جینپینگ در کاری است که «انتخاب میکند انجام ندهد»
ونران جیانگ، پژوهشگر دانشگاه آلبرتا، در یادداشتی در الجزیره نوشت در حالی که ترامپ و پوتین برای پایان دادن به جنگهایشان دستوپا میزنند، چین از راه خویشتنداری نفوذ به دست میآورد و جهانِ بهنمایشدرآمده در شنجن «اداره نمیشود؛ متوازن است».
به گزارش ۲۴ به نقل از الجزیره، ونران جیانگ، مدیر مؤسس «مؤسسهٔ چین» و دارندهٔ کرسی پژوهشی مکتگارت بهعنوان امریتوس در دانشگاه آلبرتا، در یادداشتی در بخش دیدگاه این رسانه (۲۰ نوامبر) مینویسد در حالی که ترامپ و پوتین برای پایان دادن به جنگهایشان دستوپا میزنند، چین از راه خویشتنداری نفوذ به دست میآورد. الجزیره تصریح کرده دیدگاههای این یادداشت متعلق به نویسنده است.
«یالتای ۲.۰» یا اعلامیهٔ صلح؟
به نوشتهٔ او، پیش از نخستین نشست سهجانبهٔ شی جینپینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در شنجن، مفسران میپرسیدند آیا این «یالتای ۲.۰» است: سه قدرت بزرگ که جهان را تقسیم میکنند و سرنوشت ملتهای کوچکتر را رقم میزنند. وقتی خبرنگاری این پرسش را با پوتین در میان گذاشت، رئیسجمهور روسیه درنگ کرد و سر تکان داد.
شی در همان حال از سه کشور خواست «ذهنیت جنگ سرد» را کنار بگذارند و با یادآوری اینکه در جنگ جهانی دوم «شانه به شانه جنگیده بودند» گفت: «وقتی کشورهای بزرگ در هماهنگی زندگی کنند، جهان از صلح برخوردار میشود؛ وقتی کشورهای بزرگ برخورد کنند، جهان به آشوب میافتد.»
نشست به جای تقسیم جهان، به «اعلامیهٔ چین، روسیه و آمریکا به سوی صلح» انجامید، اما تفاوتی چشمگیر میان سه رهبر را هم نشان داد: دو نفر در جنگهایی گرفتار بودند که نمیتوانستند به پایانی رضایتبخش برسانند و سومی در هیچکدام نمیجنگید؛ پکن وزن لازم برای تغییر بخت دیگران را داشت و انتخاب کرد از آن استفاده نکند.
دو رهبر گرفتار جنگ
جیانگ مینویسد ترامپ پس از شکستی سنگین در انتخابات میاندورهای که هر دو مجلس کنگره را به دموکراتها سپرد به شنجن آمد و درگیر جنگی علیه ایران است که به نوشتهٔ نویسنده نمیتواند بهطور کامل در آن پیروز شود؛ جنگی که از فوریه آغاز شده، عرضهٔ نفت و انرژی را لرزانده، حوثیهای یمن را به میدان کشیده و کشتیرانی در تنگهٔ هرمز را مختل کرده است. به یک روایت، او دیگر به دنبال رأی نبود بلکه به دنبال دستاورد بود؛ رئیسجمهوری که گزینههایش رو به پایان است. پوتین نیز جنگ اوکراین را که اکنون در پنجمین سال است با خود آورده بود، منزوی از سوی غرب و با اقتصادی که شتاب خود را از دست میدهد.
به نوشتهٔ او، اوکراین در دستور کار نشست بود و سه رهبر به ابتکار رئیسجمهور آمریکا دربارهٔ این جنگ گفتوگو کردند. با این حال، استیو ویتکوف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکایی مأمور پایان دادن به جنگ، برای توجیه اوکراین و رهبران اروپایی که مصمم بودند از تصمیمها کنار گذاشته نشوند به برلین رفتند. زلنسکی، که در آنجا منتظر گزارش بود، صریح گفت مسائل مربوط به اوکراین باید با اوکراین تصمیم گرفته شود و مسائل مربوط به اروپا با اروپا؛ هر توافقی در شنجن باز هم باید با خواستههای کسانی که مستقیماً درگیر این جنگاند روبهرو شود.
«بیطرفی سازنده»
به گفتهٔ او، مقامهای چینی این فرض خلاف واقع را صریحاً مطرح کردهاند که اگر چین روسیه را مسلح میکرد، جبهه امروز چنین وضعی نداشت؛ راهبردپردازان این رویکرد را «بیطرفی سازنده» مینامند و استدلال میکنند جانبداری آشکار جنگ را گستردهتر میکرد و خطوط قرمز خود چین «دمای هستهای» را پایین آورد.
نویسنده میافزاید در همان حال که رهبران گفتوگو میکردند، جنگ ادامه داشت: پهپادهای روسیه به خارکیف زدند و اوکراین به تأسیسات نفتی در تاتارستان حمله کرد و برای سومین بار در یک هفته پل کرچ را هدف قرار داد. به نوشتهٔ او جنگ نه پشت میز دیپلماتیک بلکه در میدان فیصله مییافت و درست به همین دلیل اتاقی در شنجن نمیتوانست آن را تقسیم کند.
پرونده هستهای و مفاد اعلامیه
نویسنده میگوید بیمیلی چین به پذیرش تعهد بر اساس شرایط دیگران در بحث هستهای هم آشکار بود: واشنگتن مدتهاست چارچوب سهجانبهٔ کنترل تسلیحات هستهای با مشارکت روسیه و چین را دنبال میکند، اما پکن از پیوستن با شرایط برابر سر باز زده و به نابرابری زرادخانهها استناد میکند؛ زرادخانهٔ چین حدود ۶۲۰ کلاهک برآورد میشود در برابر حدود ۵۰۰۰ کلاهک برای هر یک از آمریکا و روسیه.
او مینویسد اعلامیهٔ سه رهبر اصلاح سازمان ملل، عرضهٔ پالایششدهتر نفت، مخالفت با آنچه خود «سوءاستفاده از صلاحیت» دیوان کیفری بینالمللی خواندند و تعهد به اینکه جنگ هستهای «نه پیروزشدنی است و نه هرگز نباید جنگیده شود» را در بر داشت. او میپذیرد که منتقدان اعلامیه را «کوچکترین مخرج مشترک» خواندند و دربارهٔ محتوای محدودش حق داشتند، اما پکن توانست دو قدرت دیگر را با شرایط خودش گرد هم آورد، بدون آنکه به تقسیم جهانی که برخی انتظارش را داشتند تن دهد.
جایگاه آمریکای پیش از ۱۹۱۴
استدلال محوری جیانگ این است که چین امروز جایگاهی را دارد که آمریکا پیش از ۱۹۱۴ و بار دیگر پیش از ۱۹۳۹ داشت: «قدرتی که خویشتنداریاش، بیش از زور هر کس دیگری، شرایط را تعیین میکند». به نوشتهٔ او، چین بر پایهٔ برابری قدرت خرید بزرگترین اقتصاد جهان است، پایهٔ تولیدیاش تقریباً برابر مجموع گروه هفت است و ارتشش در فهرست رو به رشدی از حوزهها پیشتاز است؛ چین میتواند مسیر جنگهای جاری را تغییر دهد و هر یک از آنها، یعنی جنگ اوکراین، رویارویی با ایران و آشوب سرریزشده در خاورمیانه، به نوعی از پکن میگذرد.
او نحوهٔ پذیرایی پکن از ترامپ را آشکارکننده میداند: ترامپ که در داخل و خارج تضعیف شده بود، جایگاه مرکزی گرفت؛ استقبال در فرودگاه، جایگاه ردیف اول در عکس جمعی و ضیافت رسمی. به نوشتهٔ او مفسران این را میزبانی خواندند که ملتمسی را خوار میکند، اما در واقع به میهمان تضعیفشده سکویی داده میشد. او ابراز حرمت به ترامپ را نه نشانهٔ تسلیم، بلکه کاری میداند که پکن میتوانست انجام دهد و در عین حال اهرمهایش را حفظ کند.
آسیبپذیریهای چین
نویسنده آسیبپذیریهای چین را هم برمیشمارد: کمان امنیتی تنگشونده در پیرامونش، بازار مسکنی که هنوز با ضعف دستوپنجه نرم میکند، مشکل اشتغال جوانان و ارتشی که هنوز با فساد در صفوف خود درگیر است؛ و میگوید رویکرد «سازندهٔ» پکن تا حدی برآمده از این ارزیابی است که به کار بستن بیش از حد آزادانهٔ نفوذ، محدودیتهایش را آشکار میکند. به نوشتهٔ او اقتصادهای کوچکتر منطقه، همانهایی که چارچوب یالتا فرض میکند تقسیم میشوند، اگر چیزی باشند ذینفعاند؛ ثباتشان محصول جانبی خویشتنداریای است که خود در مذاکرهاش دستی نداشتند و «نامیدنش به سلطه چیز غریبی است».
«اداره نمیشود؛ متوازن است»
جمعبندی او این است که یالتا تقسیم جهان به دست قدرتهایی بود که بعد بر سر آن جنگیدند، اما در شنجن رهبرانی که نمیتوانستند جنگهایشان را تمام کنند در برابر کسی گرد آمدند که میتوانست کفهٔ ترازو را سنگین کند و انتخاب کرد چنین نکند. به نوشتهٔ او، ابراز اطمینان شی به ثمر دادن بذرهای این نشست «یک شرطبندی است، نه یک نتیجه». برچسب «یالتای ۲.۰» به گفتهٔ او ماندگار است چون داستانی چاپلوسانه است، اما جهانِ بهنمایشدرآمده در شنجن «اداره نمیشود؛ متوازن است». به گفتهٔ جیانگ، بزرگترین قدرت چین «ممکن است» در جنگهایی باشد که انتخاب کرده واردشان نشود و در امتناعش از پایان دادن به آنها با شرایطی که دیگران تعیین میکنند.