کارشناسان CSIS دربارهٔ سفر ترامپ به آسیا: نشست شنجن «یالتای ۲» نبود؛ کیگن: پذیرش گفتوگوی سهجانبهٔ هستهای، امتیازی از سوی چین بود
اندیشکدهٔ مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن در مجموعهای از یادداشتهای کارشناسان خود، سفر دونالد ترامپ به آسیا و دیدار سهجانبهٔ او با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنجن را «سرشار از نماد اما کمبهره از دستاورد ملموس» توصیف کرد.
به گزارش ۲۴ به نقل از اندیشکدهٔ مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، این اندیشکده روز ۲۰ نوامبر در مجموعهای با عنوان «کارشناسان واکنش نشان میدهند: برداشتها از سفر رئیسجمهور ترامپ به آسیا» دیدگاه کارشناسان خود را دربارهٔ سفر دونالد ترامپ به آسیا منتشر کرد؛ سفری که نشستهای آسهآن و کواد در مانیل و اجلاس اپک و دیدار سهجانبه با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنجن را در بر داشت.
کیگن: «نه یالتایی دیگر، بلکه مونیخی بدون چتر»
ادگارد دی. کیگن، صاحب کرسی فریمن در مطالعات چین و مشاور ارشد، میگوید حضور ترامپ در نشستهای اپک شنجن «سرشار از نماد اما کمبهره از دستاورد ملموس» بود. به گفتهٔ او استقبال بیسابقهٔ شی از ترامپ در فرودگاه، که به استقبال ترامپ از شی در واشنگتن در سپتامبر شبیه بود، نشان داد که شی مشتاق رابطهای شخصی با ترامپ است و این استدلال را که پکن اکنون دست برتر را دارد تضعیف کرد.
او میافزاید پس از اعلام قاعدهٔ تازهٔ آمریکا علیه دسترسی از راه دور چین به نیمهرساناهای آمریکایی، که پیشتر ممکن بود به تلافی چین بینجامد، شی بهجای آن بر تشریفات استقبال از ترامپ افزود و دو طرف موضوعات تجاری را به نشست دسامبر گروه ۲۰ در میامی موکول کردند.
کیگن مینویسد دیدار سهجانبه این را نادیده گرفت که «فقط پیروزان جهانی میتوانند یالتا داشته باشند»؛ هر سه رهبر با مشکلات جدی روبهرو هستند: شی با اقتصاد راکد چین، پوتین با هدر دادن توان قدرت بزرگ روسیه در اوکراین، و ترامپ با بدترین انتخابات میاندورهای حزبش در ۵۰ سال گذشته در میانهٔ آنچه او «باتلاق ایران» میخواند.
به گفتهٔ او بیانیهٔ مشترک، که برای ترامپ نادر است، عمدتاً اسناد موجود را تکرار کرد، اما زبانی غافلگیرکننده دربارهٔ گفتوگوهای سهجانبهٔ آینده برای مدیریت خطرات هستهای داشت که هرچند اندک، امتیازی از سوی چین بود؛ کشوری که مدتها کنترل تسلیحات سهجانبه را رد کرده است. کیگن میگوید شی احتمالاً حساب کرده که میزبانی این دیدار به این بها میارزد، بهویژه در حالی که چین به انباشت گستردهٔ هستهای خود ادامه میدهد.
او میافزاید ترامپ معتقد است دوستی با پوتین و شی به ثبات آینده میانجامد، نه به جسورتر شدن مخالفان آمریکا، و نگرانی عمیق متحدان و شرکای آمریکا را نادیده میگیرد که این دیدار بوی مماشات میداد؛ به تعبیر کیگن، «نه یالتایی دیگر، بلکه مونیخی بدون چتر».
پولینگ: سکوت ترامپ دربارهٔ دریای جنوبی چین
گرگوری بی. پولینگ، مدیر و پژوهشگر ارشد برنامهٔ جنوب شرق آسیا و ابتکار شفافیت دریایی آسیا، مینویسد ترامپ در دیدار با فردیناند مارکوس، رئیسجمهور فیلیپین، هیچ اشارهای به اختلافات دریای جنوبی چین نکرد و وقتی خبرنگاری در این باره پرسید، پاسخ داد: «اصلاً نگران آن نیستم، حل خواهد شد»؛ به گفتهٔ پولینگ این پاسخ در مطبوعات فیلیپین نگرانی قابل پیشبینی پدید آورد.
لین: نمایش قدرت نظامی چین پیش از اپک
بانی لین، مدیر پروژهٔ «چاینا پاور» و مشاور ارشد، میگوید چین در آستانهٔ اپک، از اواخر اکتبر تا اوایل نوامبر، فعالیتهای نظامی خود را در منطقه افزایش داد و در برخی موارد روندهای پیشین همان سال را معکوس کرد. به گفتهٔ او برجستهترین مورد، فعالیت دریایی احتمالاً هماهنگ ناوهای سه فرماندهی منطقهای ارتش آزادیبخش خلق در دریای فیلیپین بود: ناو هواپیمابر لیائونینگ و پانزده کشتی دیگر نیروی دریایی که در اوایل نوامبر چهار گروه ضربت دریایی جداگانه تشکیل دادند و به گفتهٔ لین یکی از بزرگترین استقرارهای نیروی دریایی ارتش چین فراتر از «زنجیرهٔ اول جزایر» به شمار میرفت.
لین مینویسد در اکتبر رکورد ۱۶۵ «کشتی رسمی» (گارد ساحلی چین یا کشتی تحقیقاتی) پیرامون تایوان فعال بودند و در ۲ نوامبر ۴۹ سورتی پرواز هواپیماهای ارتش چین پیرامون تایوان شناسایی شد که از بالاترین ارقام امسال بود. ستاد مشترک ژاپن نیز ۹۴ پرواز رهگیری در برابر هواپیماهای ارتش چین را در اکتبر گزارش کرد که بالاترین رقم از نوامبر ۲۰۲۱ است. او میافزاید در اواسط اکتبر چین فاش کرد که پرتاب موشک بالستیک قارهپیمای ژوئیهٔ ۲۰۲۶ از یکی از جدیدترین زیردریاییهای هستهایاش بوده و همچنین گزارشهایی از آزمایش رهگیری موشک بالستیک مطرح شده است.
به گفتهٔ لین این افزایش فعالیت، که به گزارش تایوان در ۳ نوامبر به بیش از ۱۰۰ ناو نیروی دریایی و گارد ساحلی چین در منطقه رسید، باعث شد برخی آن را رزمایشی خاموش و بینام بخوانند؛ اما او میگوید روشن نیست که این یک رزمایش بزرگ بوده باشد و احتمالاً مجموعهای از فعالیتهای جداگانه با انگیزههای سیاسی گوناگون بوده است. آنچه روشن است این است که پکن از نمایش و بهکارگیری قدرت نظامی خود پیش از اپک هراسی نداشت.
کریستنسن: چشماندازی برای کنترل تسلیحات سهجانبه نیست
توماس جی. کریستنسن، صاحب کرسی ژئوپلیتیک پریتزکر در CSIS و استاد روابط بینالملل در دانشکدهٔ امور بینالملل و عمومی دانشگاه کلمبیا، مینویسد نشست سهجانبه بهزحمت همان «یالتا ۲.۰»یی بود که متحدان و شرکای آمریکا از آن بیم داشتند و بیانیهٔ مشترک هیچ توافق بزرگی را منعکس نمیکند. به گفتهٔ او ترامپ پیش از نشست محدودیت تسلیحات هستهای را در اولویت گذاشته بود، اما در حال حاضر چشمانداز واقعی برای محدودیت تسلیحاتی سهجانبه وجود ندارد، چون پکن بهسرعت زرادخانهٔ هستهای خود را گسترش میدهد و تا وقتی ذخیرهاش کسری از ذخایر واشنگتن و مسکو است، حاضر به مذاکره بر سر محدودیت نیست.
از نظر او جملهٔ بیانیه مبنی بر اینکه «جنگ هستهای را نمیتوان برد» را فقط باید پیششرطی فکری برای هرگونه مذاکرهٔ محدودیت تسلیحاتی سهجانبه در آیندهای دور دانست؛ اما فراخوان گفتوگو دربارهٔ محدود کردن «خطر هستهای» ممکن است ارزش کوتاهمدت بیشتری داشته باشد. کریستنسن میافزاید مخالفت مشترک با اشاعهٔ هستهای تازگی ندارد و بسیار بعید است روسیه یا چین ایران را برای تسلیم مواد هستهایاش یا کرهٔ شمالی را برای خلع سلاح هستهای تحت فشار بگذارند؛ به گفتهٔ او پکن و مسکو به احتمال بسیار بیشتر با ادامهٔ کمک به تهران در مقاومت در برابر فشار نظامی و اقتصادی آمریکا، دولت ترامپ را ناکام خواهند گذاشت.
هارت: برد نمادین شی در زادگاه اصلاحات پدرش
برایان هارت، مدیر اجرایی «چاینا روم» و پژوهشگر ارشد، میگوید شی از این نشستها در داخل تقویت شد و بهعنوان میزبان اپک از هر فرصتی برای بالا بردن جایگاه خود استفاده کرد. به گفتهٔ او شی بیتردید نسبت به خطرات دیدار سهجانبه محتاط بود، اما این دیدار تیترهای جهانی دربارهٔ «ریاست» او بر این نشست «تحولآفرین» در کنار رهبران آمریکا و روسیه را برایش به ارمغان آورد؛ تصویری که یادآور رژهٔ روز پیروزی ۲۰۲۵ چین است، وقتی شی در کانون تصویر با پوتین و کیم جونگ اون در کنارش دیده شد.
هارت مینویسد گفته میشود شی از آن رژه راضی بیرون آمد چون خود و چین را رهبر جنوب جهانی نشان داده بود و احتمالاً از نشستهای این هفته نیز با اعتمادبهنفس تازهای نسبت به جایگاه خود و چین بیرون میرود. او یادآوری میکند که شنجن برای شی اهمیت شخصی دارد، زیرا پدرش شی ژونگشون در تبدیل آن از روستایی کوچک به قطبی گسترده برای فناوری نقش اساسی داشت. به گفتهٔ او این بردهای نمادین برای شی کماهمیت نیستند؛ شی میراث خود را بر قوی کردن چین در صحنهٔ جهانی استوار کرده و جایگاهش در تاریخ چین را چنین مطرح کرده که چین زیر نظر مائو تسه تونگ بهپا خاست، زیر نظر دنگ شیائوپینگ ثروتمند شد و زیر نظر او دارد قوی میشود.
راجرز: نخستین تعهد شخصی رئیسجمهور چین به کاهش خطر هستهای
جوزف راجرز، معاون مدیر و پژوهشگر ارشد پروژهٔ مسائل هستهای، میگوید در بیانیهٔ ویلای کیلین آمریکا، روسیه و چین توافق کردند که جنگ هستهای هرگز برنده ندارد و هرگز نباید رخ دهد و به گفتوگوی سهجانبهٔ تازهای دربارهٔ کاهش خطر هستهای و عدم اشاعه متعهد شدند. به گفتهٔ او این اصل که جنگ هستهای هرگز نباید رخ دهد، ضربالمثلی آشنا در دیپلماسی کنترل تسلیحات است، اما شکلگیری این گفتوگو تازگی دارد.
راجرز مینویسد این نخستین بار است که یک رئیسجمهور چین شخصاً به مشارکت پکن در کاهش خطر هستهای متعهد میشود. او میگوید خود بیانیه تحولآفرین نیست، اما اعلام در سطح رهبران میتواند پوشش سیاسی و شتاب لازم را به مقامها بدهد. به گفتهٔ او پکن معمولاً از بحث هستهای احتیاط کرده و مدعی بوده زرادخانهاش با واشنگتن و مسکو برابر نیست؛ این فشار سطح بالا میتواند درهایی را در بوروکراسی چین باز کند و احتمالاً پیشرفت در کنترل تسلیحات را دستیافتنیتر کند.
راجرز پیشنهاد میکند این گفتوگو بهجای دستور کار دستنیافتنی کنترل تسلیحات بر بحثهای عملی متمرکز شود، از جمله شناسایی انگیزههای استفاده از سلاح هستهای از راه بحث دربارهٔ دکترینهای نظامی، تعهد سهجانبه به اینکه سلاح هستهای هرگز با هوش مصنوعی شلیک نشود، و بازدیدهای متقابل از تأسیسات هستهای.