ونگ لوجونگ در گفتوگو با هنگکنگ ۰۱: تایوان میان دو قدرت چین و آمریکا؛ آیا میتواند از «تنگنای ییژو» بیرون بیاید؟
ونگ لوجونگ، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه ایالتی سم هیوستون، در گفتوگو با هنگکنگ ۰۱ میگوید تایوان با در دست داشتن تراشه بیبرگ برنده نیست، اما این امتیاز را «یکسره» به آمریکا سپرده و باید پیش از واگذاری، از طرف مقابل تعهد بگیرد.
به گزارش ۲۴ به نقل از هنگکنگ ۰۱، این رسانه در گفتوگوی چن جنگوی با ونگ لوجونگ، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه ایالتی سم هیوستون در تگزاس آمریکا (منتشرشده ۲۱ نوامبر)، این پرسش را مطرح کرده است که وقتی چین و آمریکا در اپک شنجن به دنبال «رابطهٔ ثبات راهبردی سازنده» هستند، تایوان در این میان چقدر ابتکار عمل دارد.
مقدمهٔ این گفتوگو میپرسد تایوان مدتهاست بر اهمیت خود در زنجیرهٔ اول جزایر، زنجیرهٔ تأمین جهانی نیمهرسانا و راهبرد هندـآرام آمریکا تأکید میکند، اما آیا اهمیت راهبردی لزوماً بهمعنای توان چانهزنی است؟ پرسش اصلی این است که آیا تایوان هنوز بازیگری کلیدی است که میتواند رابطهٔ دو قدرت را تحت تأثیر قرار دهد، یا رفتهرفته بخشی از مدیریت ریسک و مهار متقابل قدرتهای بزرگ میشود. ونگ میگوید تایوان بیبرگ برنده نیست، اما از امتیازهای خود درست استفاده نکرده و در نتیجه اعتمادبهنفسش پیوسته کمتر شده است.
«تنگنای ییژو» و برگ تراشه
ونگ مفهوم «تنگنای ییژو» را در کتاب مشترکش با سون تاییی، «چه کسی در قضاوت جنگ خطا میکند؟ شکاف شناختی نخبگان واشنگتن و دو سوی تنگه در وضعیت تنگهٔ تایوان»، مطرح کرده است. به گفتهٔ او، تایوان مانند ییژو در دوران سه پادشاهی که معدنها و منابع طبیعی داشت، امروز تراشه در دست دارد؛ در عصر هوش مصنوعی اکثریت قریببهاتفاق تراشههای پیشرفتهٔ جهان از تایوان میآید و تایوان این توانایی را دارد که کشورهای دیگر را به شنیدن حرفش وادارد، اما «یکسره به سمت آمریکا» رفته و این امتیاز را بهآسانی به آمریکا و دیگر کشورهای غربی سپرده است.
او معتقد است تایوان باید پیش از واگذاری، از طرف مقابل تعهد بگیرد و پس از گرفتن تعهد آمریکا تصمیم بگیرد چگونه همکاری کند، نه اینکه یکسره ببخشد. در غیر این صورت، اگر منافع آمریکا و تایوان از هم جدا شود و آمریکا نخواهد از تایوان محافظت کند، تایوان با «فروخته شدن از سوی متحد» روبهرو میشود و در اضطراب «نظریهٔ رها کردن تایوان» میماند. به گفتهٔ او تایوان باید در زمان باقیمانده امتیازهایش را به سلاح و برگ برندهٔ واقعی مذاکره تبدیل کند.
ونگ این کار را مسابقه با زمان میداند، چون تایوان از یک سو با خروج نخبگان روبهروست و آمریکا هم کمکم زنجیرهٔ صنعت نیمهرسانای خود را میسازد. به باور او چند سال بعد، وقتی این زنجیره در آمریکا شکل بگیرد، اهمیت نسبی تایوان «ممکن است» بیشتر و بیشتر عقب برود؛ حقیقتی که به گفتهٔ او بسیاری در داخل تایوان نمیخواهند بگویند. او میافزاید اگر تایوان با ذهنیت سنتی گمان کند صرف طرفداری در میان چین و آمریکا و ابراز حسن نیت به قدرت بزرگ همه چیز را حل میکند و منافع خودش را از یاد ببرد، فقط بیاحترامی طرف مقابل و بیاعتمادی بیشتر به توانایی خودش را میگیرد و سرانجام «گوشت دم تیغ دیگران» میشود.
«مهرهٔ زنده» در مذاکره
در پاسخ به این پرسش که حتی ژاپن و کره هم لزوماً نمیتوانند از آمریکا تعهد روشن پیشاپیش بگیرند، ونگ میگوید «اینقدر بدبین نیست» و بزرگترین تفاوت تایوان با ژاپن و کره این است که «آنچه سرزمین اصلی چین میخواهد، تایوان است». به نظر او تایوان باید در مذاکره با آمریکا خود را «مهرهٔ زنده» ببیند: اگر آمریکا مسئولیت دوستی با تایوان را انجام ندهد، تایوان میتواند به سرزمین اصلی چین نزدیک شود و تصمیم را به آمریکا واگذارد. او میگوید تایوان باید جسارت بیان قاطع موضعش را داشته باشد و یادآوری میکند که وقتی دولت ما اینگجیو به سرزمین اصلی چین نزدیک شد، آمریکا خودش پیشنهاد همکاری با تایوان را داد، چون باید نوعی توازن را حفظ میکرد؛ به باور او تایوان حتی باید از دورهٔ ما اینگجیو هم فعالتر باشد و آمریکا را وادارد از منافع ملی خودش بپرسد که آیا هنوز تایوان را بهعنوان متحد میخواهد.
ونگ میگوید ژاپن و کره آماج «گرفتن» از سوی پکن نیستند، هرچند برای پکن رقیباند؛ اما روابط نزدیک دو سوی تنگه برای پکن هدفی سیاسی است که حاضر است هزینهٔ قابلتوجهی برایش بپردازد. به گفتهٔ او برگهای تایوان واقعاً منحصربهفرد است و تیاسامسی از جمله آنهاست: نه فقط آمریکا، آلمان هم به آن نیاز دارد و سراسر جهان تراشهٔ تایوان را میخواهد. او میگوید تایوان خیال میکرد صرف ایستادن در کنار آمریکا یعنی آمریکا به کمکش میآید، اما دولت ترامپ آن چیزی نیست که تایوان خیال میکرد و آمریکا حتی تایوان را به دزدیدن صنعت تراشهٔ آمریکا متهم کرد. او میپرسد آیا تایوان نمیتواند در مقابل بگوید حالا که میگویید تراشهها را دزدیدهایم، پس دیگر ادامه نمیدهیم؟ به گفتهٔ او در برابر آنچه «دولت گانگستری» ترامپ مینامد باید در مذاکره سرسخت بود، وگرنه طرف مقابل «خاک نرم را گودتر میکند».
«ملت چین»؛ نقطهٔ ضعف پکن؟
ونگ تفاوت «تنگنای ییژو» با نظریهٔ «مثلث راهبردی» را در یک متغیر اضافه میداند: در دوران سه پادشاهی، لیو جانگ، فرمانروای ییژو، و لیو بی که میخواست ییژو را بگیرد، افزون بر منافع سیاسی و نظامی، هر دو از خاندان لیو و از «نوادگان خاندان هان» بودند. به گفتهٔ او تایوان برای سرزمین اصلی چین افزون بر حسابهای مثلث راهبردی، با مفاهیمی مانند «آرمان ملی» و «وحدت بزرگ» گره خورده است؛ این مذاکره را دشوار میکند، اما با نگاهی خوشبینانه میتواند «نقطهٔ ضعف» پکن هم باشد. او میپرسد چرا تایوان نتواند مفهوم «ملت چین» را به نفع خود به کار گیرد و میگوید تایوان باید با تکیه بر «اعتمادبهنفس نهادی» خود میدان گفتوگو را بسازد، نه اینکه از همان ابتدا این فضا را رد کند.
واشنگتن، پکن و تایپه
ونگ میگوید نخبگان هر سه طرف میدانند مسئلهٔ تایوان جدی است، اما درکشان فرق دارد: سرزمین اصلی چین وحدت را حتمی و فقط مسئلهٔ زمان میداند؛ تایوان احساس ناتوانی میکند و بحث سیاسیاش در تقابل ایدئولوژیک احزاب و انتخابات گیر کرده است؛ و واشنگتن بر این نظر است که تایوان از انرژی و اقتصاد تا نظامی برای چالشهای آینده آماده نیست. به گفتهٔ او در واشنگتن کسانی که بخواهند به تایوان کمک کنند کم نیستند، اما «فقط حرف زدن از ارزشهای دموکراتیک فایدهای ندارد».
او میگوید دولت تایوان در پاسخ به فشار آمریکا سهم هزینهٔ دفاعی از تولید ناخالص داخلی را بالا برده، اما این بهمعنای افزایش توان واقعی نظامی نیست و دفاع با خرید انبوه پهپاد حل نمیشود؛ بدون هماهنگی، اتصال به ماهواره، راهبرد و سازمان یگانها، پهپادها «فقط در آسمان پراکنده پرواز میکنند». ونگ با بدبینی میگوید تایوان در وضع «نمیفهمند، اما به نظرشان خیلی قوی است» افتاده و در پایان میافزاید: «این هم یکی از دلایلی است که پکن فکر میکند زمان به سود سرزمین اصلی چین است.»